៤. កាណមាតាសិក្ខាបទំ

២៣០. ចតុត្ថេ ‘‘នកុលមាតាតិ’’អាទីសុ (អ. និ. ១.២៦៦; អ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២៦៦) នកុលស្ស ភគវតោ មាតា នកុលមាតាតិ ច នកុលញ្ច ភគវតោ តំ មាតា ចាតិ នកុលមាតាតិ ច អត្ថោ សម្ភវតិ, ‘‘ឧត្តរមាតាតិ’’អាទីសុ ឧត្តរាយ មាតា ឧត្តរមាតាតិ អត្ថោយេវ សម្ភវតិ. តេសុ ‘‘ឧត្តរមាតា’’តិបទស្សេវ ‘‘កាណមាតា’’តិបទស្ស កាណាយ មាតា កាណមាតាតិ អត្ថោយេវ សម្ភវតីតិ អាហ ‘‘កាណាយ មាតា’’តិ. តស្សា ធីតុយា ‘‘កាណា’’តិនាមេន វិស្សុតភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សា កិរា’’តិអាទិ. សាតិ ទារិកា វិស្សុតា អហោសីតិ សម្ពន្ធោ. អស្សាតិ មហាឧបាសិកាយ. យេ យេតិ បុរិសា. ‘‘រាគេន កាណា ហោន្តី’’តិឥមិនា កណន្តិ និមិលន្តិ រាគេន បុរិសា ឯតាយាតិ កាណាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ. តស្សាតិ កាណាយ. អាគតន្តិ ឯត្ថ ភាវត្ថេ តោតិ អាហ ‘‘អាគមន’’ន្តិ. អធិប្បាយោតិ ‘‘កិស្មិំ វិយា’’តិបទស្ស, កាណមាតាយ វា អធិប្បាយោ. រិត្តាតិ តុច្ឆា, សុញ្ញាតិ អត្ថោ. ‘‘អស្មិំ គមនេ’’តិឥមិនា ពាហិរត្ថសមាសំ ទស្សេតិ. ‘‘អរិយសាវិកា’’តិអាទិនា អរិយានំ ភិក្ខូហិ អបដិវិភត្តភោគំ ទស្សេតិ. ន កេវលំ កិញ្ចិ បរិក្ខយំ អគមាសិ, អថ ខោ សព្ពន្តិ អាហ ‘‘សព្ពំ បរិក្ខយំ អគមាសី’’តិ. កាណាបីតិ បិសទ្ទោ ន កេវលំ មាតាយេវ មគ្គផលភាគិនី អហោសិ, អថ ខោ កាណាបិ សោតាបន្នា អហោសីតិ ទស្សេតិ. សោបិ បុរិសោតិ កាណាយ បតិភូតោ សោបិ បុរិសោ. បកតិដ្ឋានេយេវាតិ ជេដ្ឋកបជាបតិដ្ឋានេយេវ.

២៣១. ឥមស្មិំ បន វត្ថុស្មិន្តិ ឥមស្មិំ បូវវត្ថុស្មិំ. ឯតន្តិ បាថេយ្យវត្ថុំ. អរិយសាវកត្តាតិ អរិយភូតស្ស សាវកស្ស ភាវតោ, អរិយស្ស វា សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាវកភាវតោ.

២៣៣. បហេណកបណ្ណាការសទ្ទានំ អញ្ញមញ្ញវេវចនត្តា វុត្តំ ‘‘បហេណកត្ថាយាតិ បណ្ណាការត្ថាយា’’តិ. ឥធាតិ ‘‘បូវេហិ វា’’តិបទេ, សិក្ខាបទេ វា. ពទ្ធសត្តូតិ មធុសក្ខរាទីហិ មិស្សេត្វា ពទ្ធសត្តុ. ថូបីកតន្តិ ថូបីកតំ កត្វា.

‘‘ទ្វត្តិបត្តបូរេ’’តិបទស្ស វិសេសនុត្តរភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បូរេ បត្តេ’’តិ. ទ្វេ វា តយោ វា បត្តាតិ ទ្វត្តិបត្តា, វាសទ្ទត្ថេ សង្ខ្យោភយពាហិរត្ថសមាសោ, តិសទ្ទបរត្តា ទ្វិស្ស ច អការោ ហោតិ, ទ្វត្តិបត្តា ច តេ បូរា ចាតិ ទ្វត្តិបត្តបូរា, តេ ទ្វត្តិបត្តបូរេ គហេត្វាតិ យោជនា. ‘‘អាចិក្ខិតព្ព’’ន្តិ វុត្តវចនស្ស អាចិក្ខនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្រ មយា’’តិអាទិ. តេនាបីតិ ទុតិយេនាបិ. បឋមភិក្ខុ ឯកំ គហេត្វា ទុតិយភិក្ខុស្ស អារោចនញ្ច ទុតិយភិក្ខុ ឯកំ គហេត្វា តតិយភិក្ខុស្ស អារោចនញ្ច អតិទិសន្តោ អាហ ‘‘យេនា’’តិអាទិ. តត្ថ យេនាតិ បឋមភិក្ខុនា. បដិក្កមន្តិ ភុញ្ជីត្វា ឯត្ថាតិ បដិក្កមនន្តិ វុត្តេ អសនសាលាវ គហេតព្ពាតិ អាហ ‘‘អសនសាល’’ន្តិ. យត្ថាតិ យស្សំ អសនសាលាយំ. មុខោលោកនំ ន វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘អត្តនោ’’តិអាទិ. អញ្ញត្ថាតិ បដិក្កមនតោ អញ្ញត្ថ. អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស.

‘‘សំវិភជិតព្ព’’ន្តិ វុត្តវចនស្ស សំវិភជនាការំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សចេ តយោ’’តិអាទិ. យថាមិត្តន្តិ យស្ស យស្ស មិត្តស្ស. អកាមាតិ ន កាមេន. ការណត្ថេ ចេតំ និស្សក្កវចនំ.

២៣៥. អន្តរាមគ្គេតិ មគ្គស្ស អន្តរោ អន្តរាមគ្គោ, សុខុច្ចារណត្ថំ មជ្ឈេ ទីឃោ, តស្មិំ. ពហុម្បិ ទេន្តានំ ឯតេសំ ញាតកបវារិតានំ ពហុម្បិ បដិគ្គណ្ហន្តស្សាតិ យោជនា. អដ្ឋកថាសុ បន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. អដ្ឋកថានំ វចនំ បាឡិយា ន សមេតីតិ. ចតុត្ថំ.