១. អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា

២០៣. ភោជនវគ្គស្ស បឋមេ អាវសថេ បញ្ញត្តោ បិណ្ឌោ អាវសថបិណ្ឌោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សមន្តា’’តិអាទិ. បរិក្ខិត្តន្តិ បរិវុតំ អាវសថន្តិ សម្ពន្ធោ. អទ្ធំ បថំ គច្ឆន្តីតិ អទ្ធិកា. គិលាយន្តិ រុជន្តីតិ គិលានា. គព្ភោ កុច្ឆិដ្ឋសត្តោ ឯតាសន្តិ គព្ភិនិយោ. មលំ បព្ពាជេន្តីតិ បព្ពជិតា, តេសំ យថានុរូបន្តិ សម្ពន្ធោ. បញ្ញត្តានិ មញ្ចបីឋានិ ឯត្ថាតិ បញ្ញត្តមញ្ចបីឋោ, តំ. អនេកគព្ភបរិច្ឆេទំ អនេកបមុខបរិច្ឆេទំ អាវសថំ កត្វាតិ យោជនា. តត្ថាតិ អាវសថេ. តេសំ តេសន្តិ អទ្ធិកាទីនំ. ហិយ្យោសទ្ទស្ស អតីតានន្តរាហស្ស ច អនាគតានន្តរាហស្ស ច វាចកត្តា ឥធ អនាគតានន្តរាហវាចកោតិ អាហ ‘‘ស្វេបី’’តិ. កុហិំ គតា ឥតិ វុត្តេតិ យោជនា. ‘‘កុក្កុច្ចាយន្តោ’’តិបទស្ស នាមធាតុំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កុក្កុច្ចំ ករោន្តោ’’តិ.

២០៦. ‘‘អទ្ធយោជនំ វា យោជនំ វា’’តិឥមិនា ‘‘បក្កមិតុ’’ន្តិបទស្ស កម្មំ ទស្សេតិ. ‘‘គន្តុ’’ន្តិឥមិនា កមុសទ្ទស្ស បទវិក្ខេបត្ថំ ទស្សេតិ. ‘‘អនោទិស្សា’’តិបទស្ស ត្វាបច្ចយន្តភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘អនុទ្ទិសិត្វា’’តិ វុត្តំ. បាសំ ឌេតីតិ បាសណ្ឌោ, សត្តានំ ចិត្តេសុ ទិដ្ឋិបាសំ ខិបតីតិ អត្ថោ. អថ វា តណ្ហាបាសំ, ទិដ្ឋិបាសញ្ច ឌេតិ ឧឌ្ឌេតីតិ បាសណ្ឌោ, តំ បាសណ្ឌំ. យាវតត្ថោ បញ្ញត្តោ ហោតីតិ យាវតា អត្ថោ ហោតិ, តាវតា បញ្ញត្តោ ហោតីតិ យោជនា. ‘‘យាវទត្ថោ’’តិបិ បាឋោ, អយមេវត្ថោ. ទការោ បទសន្ធិករោ. សកិំ ភុញ្ជិតព្ពន្តិ ឯកទិវសំ សកិំ ភុញ្ជិតព្ពន្តិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ.

ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ. ឯកកុលេន វា បញ្ញត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ ឯកតោ ហុត្វា បញ្ញត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ. នានាកុលេហិ បញ្ញត្តំ បិណ្ឌន្តិ យោជនា. ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ នានាកុលានិ ឯកតោ អហុត្វា វិសុំ វិសុំ បញ្ញត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ. យោបិ បិណ្ឌោ ឆិជ្ជតីតិ សម្ពន្ធោ. ឧបច្ឆិន្ទិត្វាតិ អសទ្ធិយាទិបាបចិត្តត្តា ឧបច្ឆិន្ទិត្វា.

២០៨. អនុវសិត្វាតិ បុនប្បុនំ វសិត្វា. អន្តរាមគ្គេ គច្ឆន្តត្តា ‘‘គច្ឆន្តោ ភុញ្ជតី’’តិ ឥទំ តាវ យុត្តំ ហោតុ, គតដ្ឋានេ បន គមិតត្តា កថំ? បច្ចុប្បន្នសមីបោបិ អតីតោ តេន សង្គហិតត្តា យុត្តំ. ‘‘កុតោ នុ ត្វំ ភិក្ខុ អាគច្ឆសី’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ១.១៣០) វិយ. តំសមីបោបិ ហិ តាទិសោ. នានាដ្ឋានេសុ នានាកុលានំ សន្តកេ បកតិយា អនាបត្តិភាវតោ នានាដ្ឋានេសុ ឯកកុលស្សេវ សន្តកំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អនាបត្តី’’តិ. អារទ្ធស្ស វិច្ឆេទត្តា ‘‘បុន ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតុំ លភតី’’តិ វុត្តំ. ‘‘ឱទិស្សា’’តិ សាមញ្ញតោ វុត្តេបិ ភិក្ខូយេវ គហេតព្ពាតិ អាហ ‘‘ភិក្ខូនំយេវា’’តិ. បឋមំ.