៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទំ

៤៤. ចតុត្ថេ បដិមុខំ អាទរេន សុណន្តីតិ បតិស្សា, ន បតិស្សា អប្បតិស្សាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អប្បតិស្សវា’’តិ.

៤៥. ‘‘បទសោ’’តិ ឯត្ថ សោ-បច្ចយោ វិច្ឆត្ថវាចកោតិ អាហ ‘‘បទំ បទ’’ន្តិ. តត្ថាតិ តេសុ ចតុព្ពិធេសុ. បទំ នាម ឥធ អត្ថជោតកំ វា វិភត្យន្តំ វា ន ហោតិ, អថ ខោ លោកិយេហិ លក្ខិតោ គាថាយ ចតុត្ថំសោ បាទោវ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘បទន្តិ ឯកោ គាថាបាទោ’’តិ. អនុ បច្ឆា វុត្តបទត្តា ទុតិយបាទោ អនុបទំ នាម. អនុ សទិសំ ព្យញ្ជនំ អនុព្យញ្ជនន្តិ អត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘អនុព្យញ្ជន’’ន្តិអាទិនា. ព្យញ្ជនសទ្ទោ បទ-បរិយាយោ. យំកិញ្ចិ បទំ អនុព្យញ្ជនំ នាម ន ហោតិ, បុរិមបទេន បន សទិសំ បច្ឆិមបទមេវ អនុព្យញ្ជនំ នាម.

វាចេន្តោ ហុត្វា និដ្ឋាបេតីតិ យោជនា. ‘‘ឯកមេកំ បទ’’ន្តិ បទំ ‘‘និដ្ឋាបេតី’’តិ បទេ ការិតកម្មំ. ‘‘ថេរេនា’’តិ បទំ ‘‘វុត្តេ’’តិ បទេ កត្តា, ‘‘ឯកតោ’’តិ បទេ សហត្ថោ. សាមណេរោ អបាបុណិត្វា ភណតីតិ សម្ពន្ធោ. មត្តមេវាតិ ឯត្ថ ឯវសទ្ទោ មត្តសទ្ទស្ស អវធារណត្ថំ ទស្សេតិ, តេន បការំ បដិក្ខិបតិ. ‘‘អនិច្ច’’ន្តិ ច ‘‘អនិច្ចា’’តិ ច ទ្វិន្នំ បទានំ សតិបិ លិង្គវិសេសត្តេ អនុព្យញ្ជនត្តា អាបត្តិមោក្ខោ នត្ថីតិ អាហ ‘‘អនុព្យញ្ជនគណនាយ បាចិត្តិយា’’តិ.

ព្រហ្មជាលាទីនីតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន សាមញ្ញផលសុត្តាទីនិ ទីឃសុត្តានិ (ទី. និ. ១.១៥០ អាទយោ) សង្គហិតានិ. ចសទ្ទេន ឱឃតរណសុត្តាទីនិ សំយុត្តសុត្តានិ (សំ. និ. ១.១) ច ចិត្តបរិយាទានសុត្តាទីនិ អង្គុត្តរសុត្តានិ (អ. និ. ១.២ អាទយោ) ច សង្គហិតានិ. សោតិ ទេវតាភាសិតោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា.

កិញ្ចាបិ វទតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថ ច កិញ្ចាបិសទ្ទោ គរហត្ថវាចកោ, បនសទ្ទោ អនុគ្គហត្ថវាចកោ. មេណ្ឌកមិលិន្ទបញ្ហេសូតិ មេណ្ឌកបញ្ហេ ច មិលិន្ទបញ្ហេ ច. យន្តិ សុត្តំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. អារម្មណកថា ពុទ្ធិកកថា ទណ្ឌកកថា ញាណវត្ថុកថាតិ យោជេតព្ពំ បេយ្យាលវសេន វុត្តត្តា. ឥមាយោ បករណានិ នាមាតិ វទន្តិ. មហាបច្ចរិយាទីសុ វត្វា បរិគ្គហិតោតិ យោជនា. យន្តិ សុត្តំ.

៤៨. តត្រាតិ ‘‘ឯកតោ ឧទ្ទិសាបេន្តោ’’តិ វចនេ. ឧទ្ទិសាបេន្តីតិ អាចរិយំ ទេសាបេន្តិ ពហុកត្តារមបេក្ខិយ ពហុវចនវសេន វុត្តំ. តេហីតិ ឧបសម្បន្នានុបសម្បន្នេហិ. ទ្វេបីតិ ឧបសម្បន្នោ ច អនុបសម្បន្នោ ច.

ឧបចារន្តិ ទ្វាទសហត្ថូបចារំ. យេសន្តិ ភិក្ខូនំ. បលាយនកគន្ថន្តិ បរិវជ្ជេត្វា គច្ឆន្តំ បករណំ. សាមណេរោ គណ្ហាតីតិ យោជនា.

ឱបាតេតីតិ អវបាតេតិ, គឡិតាបេតីតិ អត្ថោ. សុត្តេបីតិ វេយ្យាករណសុត្តេបិ. តន្តិ យេភុយ្យេន បគុណគន្ថំ. បរិសង្កមានន្តិ សារជ្ជមានំ. យំ បន វចនំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. កិរិយសមុដ្ឋានត្តាតិ ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស កិរិយសមុដ្ឋានត្តាតិ. ចតុត្ថំ.