១០. កណ្ណកត្ថលសុត្តវណ្ណនា

៣៧៥. អនន្តរសុត្តេ វុត្តករណីយេនេវាតិ ‘‘បាសាទេ វា នាដកេសុ វា ចិត្តស្សាទំ អលភមានោ តត្ថ តត្ថ វិចរិតុំ អារទ្ធោ’’តិ វុត្តករណីយេន. អប្បទុដ្ឋបទោសីនញ្ហិ ឯវំ ហោតីតិ.

៣៧៦. បុច្ឆិតោតិ ‘‘អញ្ញំ ទូតំ នាលត្ថុ’’ន្តិ បុច្ឆិតោ. សោតិ រាជា. តាសំ វន្ទនា សចេ ឧត្តរកាលំ, អត្តនោ អាគមនការណំ កថេស្សតិ.

៣៧៨. ឯកាវជ្ជនេនាតិ ឯកវីថិជវនេន. តេន ឯកចិត្តំ តាវ តិដ្ឋតុ, ឯកចិត្តវីថិយាបិ សព្ពំ ជានិតុំ ន សក្កាតិ ទស្សេតិ. ‘‘ឥទំ នាម អតីតំ ជានិស្សាមី’’តិ អនិយមេត្វា អាវជ្ជតោ យំ កិញ្ចិ អតីតំ ជានាតិ, និយមិតេ បន និយមិតមេវាតិ អាហ – ‘‘ឯកេន ហិ…បេ… ឯកទេសមេវ ជានាតី’’តិ. តេន ចិត្តេនាតិ ‘‘អតីតំ សព្ពំ ជានិស្សាមី’’តិ ឯវំ បវត្តចិត្តេន. ឥតរេសូតិ អនាគតបច្ចុប្បន្នេសុ. ការណជាតិកន្តិ យុត្តិសភាវំ, យុត្តិយា យុត្តន្តិ អត្ថោ. សម្បរាយគុណន្តិ សម្បរាយេ កតកម្មស្ស វិសេសំ.

៣៧៩. លោកុត្តរមិស្សកានិ កថិតានិ ពោធិរាជកុមារសុត្តេ វិយ លោកិយា ចេវ លោកុត្តរា ច. យថាលាភវសេន ចេត្ថ បធានិយង្គានំ លោកុត្តរគ្គហណំ វេទិតព្ពំ. បច្ចេកំ ឯវ នេសញ្ច បធានិយង្គតា ទដ្ឋព្ពា យថា ‘‘អដ្ឋវិមោក្ខា សន្ទិស្សន្តិ លោកុត្តរមិស្សកា’’តិ. លោកុត្តរានេវាតិ ចេត្ថ យំ វត្តព្ពំ, តំ បរតោ អាវិ ភវិស្សតិ. បធាននានត្តន្តិ បទហននានត្តំ, ភាវនានុយោគវិសេសន្តិ អត្ថោ. សង្ខារេ បរិមទ្ទិត្វា បដិបក្ខធម្មេ ឯកទេសតោ បជហិត្វា ឋិតស្ស ភាវនានុយោគោ សព្ពេន សព្ពំ អបរិមទ្ទិតសង្ខារស្ស អប្បហីនបដិបក្ខស្ស ភាវនានុយោគតោ សុខុមោ វិសទោវ ហោតិ, សច្ចាភិសមយេន សន្តានស្ស អាហិតវិសេសត្តាតិ អាហ – ‘‘អញ្ញាទិសមេវ ហិ បុថុជ្ជនស្ស បធានំ, អញ្ញាទិសំ សោតាបន្នស្សា’’តិអាទិ. អយញ្ច វិសេសោ ន កេវលំ អនរិយអរិយបុគ្គលតោ ឯវ, អថ ខោ អរិយេសុបិ សេក្ខាទិវិសេសតោបិ លព្ភតិ អភិសង្ខារវិសេសតោ អភិនីហារតោ ច ឥជ្ឈនតោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘អញ្ញាទិសំ សកទាគាមិនោ’’តិអាទិមាហ. ន បាបុណាតីតិ យស្មា បុថុជ្ជនោ សព្ពថាវ បធានំ បទហន្តោ សោតាបត្តិមគ្គំ អធិគច្ឆតិ, សោតាបន្នោ ច សកទាគាមិមគ្គន្តិ ហេដ្ឋិមំ ឧបរិមតោ ឱឡារិកំ, ឧបរិមញ្ច ឥតរតោ សុខុមំ តេន បហាតុំ អសក្កុណេយ្យស្ស បជហនតោ, ឥតិ អធិគន្តព្ពវិសេសេន ច អធិគមបដិបទាយ សណ្ហសុខុមតា តិក្ខវិសទតា ច វិញ្ញាយតីតិ អាហ – ‘‘បុថុជ្ជនស្ស បធានំ សោតាបន្នស្ស បធានំ ន បាបុណាតី’’តិអាទិ.

អកូដករណន្តិ អវញ្ចនកិរិយំ. អនវច្ឆិន្ទនន្តិ អតិយានំ. អវិញ្ឆនំ ន អាកឌ្ឍនំ, និយុត្តតំ វិនិវេឋេត្វា សមន្តា វិបរិវត្តិត្វា សមធារាយ ឆឌ្ឌនំ វា. តស្ស ការណំ តំការណំ, តំ ការណន្តិ វា តំ កិរិយំ តំ អធិការំ. ទន្តេហិ គន្តព្ពភូមិន្តិ ទន្តេហិ បត្តព្ពដ្ឋានំ, បត្តព្ពវត្ថុំ វា. ចត្តារោបិ អស្សទ្ធា នាម ឧបរិមឧបរិមសទ្ធាយ អភាវតោ. យេន ហិ យំ អប្បត្តំ, តស្ស តំ នត្ថិ. អរិយសាវកស្ស…បេ… នត្ថិ បឋមមគ្គេនេវ មាយាសាឋេយ្យានំ បហាតព្ពត្តា. តេនេវាតិ សម្មទេវ វិរុទ្ធបក្ខានំ សទ្ធាទីនំ ឥធាធិប្បេតត្តា. យទិ ឯវំ កថំ មិស្សកកថាតិ អាហ ‘‘អស្សខឡុង្កសុត្តន្តេ បនា’’តិអាទិ. ចត្តារោវ ហោន្តិ បុថុជ្ជនាទិវសេន.

ឱបម្មសំសន្ទនេ អទន្តហត្ថិអាទយោ វិយាតិអាទិនា កណ្ហបក្ខេ, យថា បន ទន្តហត្ថិអាទយោតិអាទិនា សុក្កបក្ខេ ច សាធារណតោ ឯកជ្ឈំ កត្វា វុត្តំ, អសាធារណតោ ភិន្ទិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘ឥទំ វុត្តំ ហោតី’’តិអាទិ វុត្តំ.

៣៨០. សម្មប្បធានា និព្ពិសិដ្ឋវីរិយា. តេនាហ – ‘‘ន កិញ្ចិ នានាករណំ វទាមិ, យទិទំ វិមុត្តិយា វិមុត្តិ’’ន្តិ. ន ហិ សុក្ខវិបស្សកតេវិជ្ជឆឡភិញ្ញានំ វិមុត្តិយា នានាករណំ អត្ថិ. តេន វុត្តំ ‘‘យំ ឯកស្សា’’តិអាទិ. កិំ ត្វំ ន ជានាសីតិ សម្ពន្ធោ. អាគច្ឆន្តីតិ ឧប្បជ្ជនវសេន អាគច្ឆន្តិ. នាគច្ឆន្តីតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. ឥទំ បុច្ឆន្តោតិ ឥទំ បុច្ឆាមីតិ ទស្សេន្តោ. អប្បហីនចេតសិកទុក្ខា អនធិគតអនាគាមិតា. តេនាហ ‘‘ឧបបត្តិវសេន អាគន្តារោ’’តិ. សមុច្ឆិន្នទុក្ខាតិ សមុគ្ឃាដិតចេតសិកទុក្ខា.

៣៨១. តម្ហា ឋានាតិ តតោ យថាធិគតឥស្សរិយដ្ឋានតោ. បុន តម្ហា ឋានាតិ តតោ ទុគ្គតា. សម្បន្នកាមគុណន្តិ ឧឡារកាមគុណសមន្នាគតំ.

តត្ថាតិ កាមទេវលោកេ. ឋានភាវតោតិ អរហត្តញ្ចេ អធិគតំ, តាវទេវ បរិនិព្ពានតោ. ឧបរិទេវេ ចាតិ ឧបរូបរិ ភូមិវាសេ ទេវេ ច, ចក្ខុវិញ្ញាណទស្សនេនបិ ទស្សនាយ នប្បហោន្តីតិ យោជនា.

៣៨២. វុត្តនយេនេវាតិ ទេវបុច្ឆាយ វុត្តេនេវ នយេន. សា កិរ កថាតិ ‘‘នត្ថិ សោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា, យោ សកិទេវ សព្ពំ នេយ្យ’’ន្តិ កថា. តេតិ វិដដូភសញ្ជយា. ឥមស្មិំយេវ ឋានេតិ ឥមស្មិំ មិគទាយេយេវ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

កណ្ណកត្ថលសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.

និដ្ឋិតា ច រាជវគ្គវណ្ណនា.