៩. ចូឡសកុលុទាយិសុត្តវណ្ណនា

២៧១. បញ្ហោតិ ញាតុំ ឥច្ឆិតោ អត្ថោ, តទេវ ធម្មទេសនាយ និមិត្តភាវតោ ការណំ. ឧបដ្ឋាតូតិ ញាណស្ស គោចរភាវំ ឧបគច្ឆតុ. យេន ការណេនាតិ យេន តុយ្ហំ ឧបដ្ឋិតេន ការណេន ធម្មទេសនា ឧបដ្ឋហេយ្យ, តំ បន បរិព្ពាជកស្ស អជ្ឈាសយវសេន តថា វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ឯតេន ហិ…បេ… ទីបេតី’’តិ. ឯកង្គណានីតិ បិធានាភាវេន ឯកង្គណសទិសានិ. តេនាហ ‘‘បាកដានី’’តិ.

ជានន្តោតិ អត្តនោ តថាភាវំ សយំ ជានន្តោ. សក្កច្ចំ សុស្សូសតីតិ ‘‘តថាភូតំយេវ មំ តថា អវោចា’’តិ សាទរំ សុស្សូសតិ. តស្មាតិ ទិព្ពចក្ខុលាភិនោ អនាគតំសញាណលាភតោ. ឯវមាហាតិ ‘‘យោ ខោ, ឧទាយិ, ទិព្ពេន ចក្ខុនា’’តិ អារភិត្វា ‘‘សោ វា មំ អបរន្តំ អារព្ភ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យា’’តិ ឯវំ អវោច.

ឥតរន្តិ អវសិដ្ឋំ ឥមស្មិំ ឋានេ វត្តព្ពំ. វុត្តនយមេវាតិ ‘‘យោ ហិ លាភី’’តិអាទិនា វុត្តនយមេវ. អតីតេតិ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណស្ស វិសយភូតេ អត្ថេ. អនាគតេតិ អនាគតំសញាណស្ស វិសយភូតេ អនាគតេ អត្ថេ.

បំសុបទេសេ និព្ពត្តនតោ បំសុសមោកិណ្ណសរីរតាយ បំសុបិសាចកំ. ឯកំ មូលំ គហេត្វាតិ ទីឃសោ ហេដ្ឋិមន្តេន ចតុរង្គុលំ, ឧបរិមន្តេន វិទត្ថិកំ រុក្ខគច្ឆលតាទីសុ យស្ស កស្សចិ ឯកំ មូលំ គហេត្វា អញ្ញជាតិកានំ អទិស្សមានកាយោ ហោតិ. អយំ កិរ នេសំ ជាតិសិទ្ធា ធម្មតា. តត្រាតិ តស្ស មូលវសេន អទិស្សមានកតាយ. ន ទិស្សតិ ញាណេន ន បស្សតិ.

២៧២. ន ច អត្ថំ ទីបេយ្យាតិ អធិប្បេតមត្ថំ សា វាចា សរូបតោ ន ច ទីបេយ្យ, កេវលំ វាចាមត្តមេវាតិ អធិប្បាយោ. បដិហរិតព្ពដ្ឋេន បរសន្តានេ នេតព្ពដ្ឋេន បដិហារិយ-សទ្ទទ្វារេន វិញ្ញាតព្ពោ ភាវត្ថោ, សោវ បាដិហីរកោ និរុត្តិនយេន, នត្ថិ ឯតស្ស បាដិហីរកន្តិ អប្បាដិហីរកតំ, ត-សទ្ទេន បទំ វឌ្ឍេត្វា តថា វុត្តំ, អនិយ្យានំ. តេនាហ ‘‘និរត្ថកំ សម្បជ្ជតី’’តិ. សុភកិណ្ហទេវលោកេ ខន្ធា វិយ ជោតេតីតិ ឥមិនា – ‘‘ទិព្ពោ រូបី មនោមយោ សព្ពង្គបច្ចង្គី អហីនិន្ទ្រិយោ អត្តា’’តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ.

២៧៣. សឧបសគ្គបទស្ស អត្ថោ ឧបសគ្គេន វិនាបិ វិញ្ញាយតីតិ អាហ ‘‘វិទ្ធេតិ ឧព្ពិទ្ធេ’’តិ. សា ចស្ស ឧព្ពិទ្ធតា ឧបក្កិលេសវិគមេន សុចិភាវេន ឧបដ្ឋានន្តិ អាហ ‘‘មេឃវិគមេន ទូរីភូតេ’’តិ. ឥន្ទនីលមណិ វិយ ទិព្ពតិ ជោតេតីតិ ទេវោ, អាកាសោ. ‘‘អឌ្ឍរត្តសមយេ’’តិ វត្តព្ពេ ភុម្មត្ថេ វិហិតវចនានំ អច្ចន្តសំយោគាភាវា ឧបយោគវចនំ វេទិតព្ពំ. បុណ្ណមាសិយញ្ហិ គគនមជ្ឈស្ស បុរតោ វា បច្ឆតោ វា អន្តេ ឋិតេ អឌ្ឍរត្តេ សមយោ ភិន្នោ នាម ហោតិ, មជ្ឈេ ឯវ បន ឋិតោ អភិន្នោ នាម. តេនាហ ‘‘អភិន្នេ អឌ្ឍរត្តសមយេ’’តិ.

យេ អនុភោន្តីតិ យេ ទេវា ចន្ទិមសូរិយានំ អាភា អនុភោន្តិ វិនិភុញ្ជន្តិ វឡញ្ជន្តិ ច តេហិ ទេវេហិ ពហូ ចេវ ពហុតរា ច ចន្ទិមសូរិយានំ អាភា អននុភោន្តោ. តេនាហ – ‘‘អត្តនោ សរីរោភាសេនេវ អាលោកំ ផរិត្វា វិហរន្តី’’តិ.

២៧៤. បុច្ឆាមូឡ្ហោ បន ជាតោ ‘‘អយំ បរមោ វណ្ណោ’’តិ គហិតបទស្ស វិធមនេន. អចេលកបាឡិន្តិ ‘‘អចេលកោ ហោតិ មុត្តាចារោ’’តិអាទិនយប្បវត្តំ (ទី. និ. ១.៣៩៤) អចេលកបដិបត្តិទីបកគន្ថំ, គន្ថសីសេនេវ តេន បកាសិតវាទានិ វទតិ. សុរាមេរយបានមនុយុត្តបុគ្គលស្ស សុរាបានតោ វិរតិ តស្ស កាយំ ចិត្តញ្ច តាបេន្តី សំវត្តតីតិ សុរាបានវិរតិ (តបោ, សោយេវ គុណោ. តេនាហ ‘‘សុរាបានវិរតីតិ អត្ថោ’’តិ).

២៧៥. ឯកន្តំ អច្ចន្តមេវ សុខំ អស្សាតិ ឯកន្តសុខំ. បញ្ចសុ ធម្មេសូតិ ‘‘បាណាតិបាតា បដិវិរតី’’តិអាទីសុ បញ្ចសុ សីលាចារធម្មេសុ. ន ជានិំសូតិ សម្មោសេន អនុបដ្ឋហន្តិ តទត្ថំ ន ពុជ្ឈន្តិ. ពុទ្ធុប្បាទេន កិរ វិហតតេជានិ មហានុភាវានិ មន្តបទានិ វិយ ពាហិរកានំ យោគាវចរគន្ថេន សទ្ធិំ យោគាវចរបដិបទា នស្សតិ. ឧគ្គណ្ហិំសូតិ ‘‘បញ្ច បុព្ពភាគធម្មេ’’តិអាទិវចនមត្តំ ឧគ្គណ្ហិំសុ. តតិយជ្ឈានតោតិ ការណោបចារេន ផលំ វទតិ, ផលភូតតោ តតិយជ្ឈានតោ.

២៧៦. ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស បដិលាភេន បត្តិយា តត្ថ និព្ពត្តិ បដិលាភសច្ឆិកិរិយា. ឯកន្តសុខេ លោកេ អនភិនិព្ពត្តិត្វា ឯវ ឥទ្ធិយា តត្ថ គន្ត្វា តស្ស សត្តលោកស្ស ភាជនលោកស្ស ច បច្ចក្ខតោ ទស្សនំ បច្ចក្ខសច្ឆិកិរិយា. តេនាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ.

២៧៧. ឧទញ្ចនិកោតិ ឧទញ្ចនោ. វិញ្ឈុបព្ពតបស្សេ គាមានំ អនិវិដ្ឋត្តា តិំសយោជនមត្តំ ឋានំ អដវី នាម, តត្ថ សេនាសនំ, តស្មិំ អដវិសេនាសនេ បធានកម្មិកានំ ភិក្ខូនំ ពហូនំ តត្ថ និវាសេន ឯកំ បធានឃរំ អហោសិ.

ចូឡសកុលុទាយិសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.