៥. មាគណ្ឌិយសុត្តវណ្ណនា

២០៧. ទ្វេ មាគណ្ឌិយាតិ ទ្វេ មាគណ្ឌិយនាមកា. ទេវគព្ភសទិសន្តិ ទេវានំ វសនឱវរកសទិសំ. ឯតំ វុត្តន្តិ ‘‘ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស អគ្យាគារេ តិណសន្ថារកេ’’តិ ឯតំ វុត្តំ. ន កេវលំ តំ ទិវសមេវាតិ យំ ទិវសំ មាគណ្ឌិយោ បរិព្ពាជកោ តិណសន្ថារកំ បញ្ញត្តំ, ន កេវលំ តំ ទិវសមេវ ភគវា យេនញ្ញតរោ វនសណ្ឌោ, តេនុបសង្កមីតិ យោជនា. គាមូបចារេតិ គាមសមីបេ. សញ្ញាណំ កត្វាតិ សញ្ញាណំ កត្វា វិយ. ន ហិ ភគវតោ តស្ស សញ្ញាណករណេ បយោជនំ អត្ថិ.

សមណសេយ្យានុរូបន្តិ សមណស្ស អនុច្ឆវិកា សេយ្យា. បាសំសត្ថោ ហិ អយំ រូប-សទ្ទោ. តេនាហ ‘‘ឥមំ តិណសន្ថារក’’ន្តិអាទិ. អនាកិណ្ណោតិ វិលុឡិតោ អឃដ្ដិតោ. ហត្ថបាទសីសេហិ តត្ថ តត្ថ បហដេន ន ចលិតោ អភិន្នោ, អចលិតត្តា ឯវ អភិន្នំ អត្ថរណំ. បរិច្ឆិន្ទិត្វា បញ្ញត្តោ វិយាតិ អយំ ឆេកេន ចិត្តការេន ចិន្តេត្វា តុលិកាយ បរិច្ឆិន្នលេខាយ បរិច្ឆិន្ទិត្វា លិខិតា ចិត្តកតសេយ្យា វិយ. ភូនំ វុច្ចតិ វឌ្ឍិតំ, តំ ហន្តីតិ ភូនហុនោ. តេនាហ ‘‘ហតវឌ្ឍិនោ’’តិ. តំ បនាយំ ចក្ខាទីសុ សំវរវិធានំ វឌ្ឍិហននំ មញ្ញតិ. តេនាហ ‘‘មរិយាទការកស្សា’’តិ. ព្រូហេតព្ពន្តិ ឧឡារវិសយូបហារេន វឌ្ឍេតព្ពំ បីណេតព្ពំ. តំ បន អននុភូតានុភវនេន ហោតីតិ អាហ ‘‘អទិដ្ឋំ ទក្ខិតព្ព’’ន្តិ. អនុភូតំ បន អបណីតំ ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘ទិដ្ឋំ សមតិក្កមិតព្ព’’ន្តិ. សេសវារេសុបិ ឯសេវ នយោ. បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវាទី កិរេស បរិព្ពាជកោ, តស្មា ឯវំ ឆសុ ទ្វារេសុ វឌ្ឍិំ បញ្ញបេតិ. យស្មា យំ ឆន្នម្បិ ចក្ខាទីនំ យថាសកំ វិសយគ្គហណំ បដិក្ខិបន្តោ លោកស្ស អវឌ្ឍិតំ វិនាសមេវ បញ្ញបេតិ, តស្មា សោ សយម្បិ វឌ្ឍិហតោ ហតវឌ្ឍិតោ.

សំកិលេសតោ អារកត្តា អរិយោ និយ្យានិកធម្មភាវតោ ញាយោ ធម្មោ. វជ្ជលេសស្សបិ អភាវតោ កុសលោ. តេនាហ ‘‘បរិសុទ្ធេ ការណធម្មេ អនវជ្ជេ’’តិ. ឧគ្គតស្សាតិ ឧច្ចកុលីនតាទិនា ឧឡារស្ស. មុខេ អារក្ខំ ឋបេត្វាតិ មុខេន សំយតោ ហុត្វា. អម្ពជម្ពូអាទីនិ គហេត្វា វិយ អបូរយមានោតិ អម្ពជម្ពូអាទីនិ អញ្ញមញ្ញវិសទិសានិ វិយ បូរណកថានយេន យំ កិញ្ចិ អកថេត្វា. តេនាហ ‘‘មយា កថិតនិយាមេនា’’តិ.

២០៨. ផលសមាបត្តិយា វុដ្ឋិតោតិ ទិវាវិហារតោ វុដ្ឋិតោតិ អត្ថោ. ទិវាវិហារោបិ ហិ ‘‘បដិសល្លាន’’ន្តិ វុច្ចតិ ‘‘រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទី’’តិអាទីសុ (បារា. ១៨). ភគវា ហិ ផលសមាបត្តិតោ វុដ្ឋានុត្តរកាលំ តេសំ កថាសល្លាបំ សុត្វា ទិវាវិហារតោ វុដ្ឋាយ តត្ថ គតោ. សំវេគោ នាម សហោត្តប្បញាណំ, តំ និព្ពិន្ទនវសេនបិ ហោតិ, សំវេគនិស្សិតំ សន្ធាយាហ ‘‘បីតិសំវេគេន សំវិគ្គោ’’តិ. សោ បន យស្មា បុរិមាវត្ថាយ ចលនំ ហោតិ ចិត្តស្ស, តស្មា អាហ ‘‘ចលិតោ កម្បិតោ’’តិ. តិខិណសោតេន បុរិសេនាតិ ភគវន្តំ សន្ធាយាហ.

២០៩. ធម្មទេសនំ អារភិ យថា វិនេយ្យទមនកុសលោ វសនដ្ឋានដ្ឋេនាតិ ឥទំ អារមិតព្ពភាវស្ស ភាវលក្ខណវចនំ. អារមតិ ឯត្ថាតិ អារាមោ, រូបំ អារាមោ ឯតស្សាតិ រូបារាមំ, តតោ ឯវ តន្និន្នភាវេន រូបេ រតន្តិ រូបរតំ, តេន សម្មោ ទុប្បត្តិយា រូបេន សម្មុទិតន្តិ រូបសម្មុទិតំ, តទេតំ តទភិហតជវនកិច្ចំ តត្ថ អារោបេត្វា វុត្តំ. ទន្តន្តិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ទន្តំ ទមិតំ. និព្ពិសេវនន្តិ វិគតវិសុកាយិកំ. គុត្តន្តិ សតិយា គុត្តំ. រក្ខិតន្តិ តស្សេវ វេវចនំ. សំវុតន្តិ អបនីតំ បវេសនិវារណេន. តេនាហ ‘‘បិហិត’’ន្តិ.

២១០. ឧប្បជ្ជនបរិឡាហន្តិ ឧប្បជ្ជនកិលេសបរិឡាហំ. កិំ វចនំ វត្តព្ពំ អស្សាតិ រូបារម្មណំ អនុភវិត្វា សមុទយាទិបហានំ បរិគ្គណ្ហិត្វា បរិនិព្ពិន្ទិត្វា វិរជ្ជិត្វា យោ វិមុត្តោ, តត្ថ កិំ វុទ្ធិហតបរិយាយោ អវស្សំ លភតិ ន លភតីតិ បុច្ឆតិ. បរិព្ពាជកោ តាទិសេ សារពទ្ធវិមុត្តិកេ វុទ្ធិហតោតិ ន វទេយ្យាតិ អាហ ‘‘ន កិញ្ចិ, ភោ, គោតមា’’តិ.

២១១. តេតិ តយា, អយមេវ វា បាឋោ. វស្សំ វាសោ វស្សំ ឧត្តរបទលោបេន, វស្សិតុំ អរហតីតិ វស្សិកោ, វស្សកាលេ និវាសានុច្ឆវិកោតិ អត្ថោ.

នាតិឧច្ចោ ហោតិ នាតិនីចោតិ គិម្ហិកោ វិយ ឧច្ចោ, ហេមន្តិកោ វិយ នីចោ ន ហោតិ, អថ ខោ តទុភយវេមជ្ឈលក្ខណតាយ នាតិឧច្ចោ ហោតិ នាតិនីចោ. នាតិតនូនីតិ ហេមន្តិកស្ស វិយ ន ខុទ្ទកានិ. នាតិពហូនីតិ គិម្ហិកស្ស វិយ ន អតិពហូនិ. មិស្សកានេវាតិ ហេមន្តិកគិម្ហិកេសុ វុត្តលក្ខណវោមិស្សកានិ. ឧណ្ហបវេសនត្ថាយាតិ និយូហេសុ បុរេភត្តំ បច្ឆាភត្តញ្ច បតិតសូរិយោភាសវសេន ឧណ្ហស្ស អព្ភន្តរបវេសនត្ថាយ. ភិត្តិនិយូហានិ នីហរីយន្តីតិ ទក្ខិណបស្សេ ភិត្តីសុ និយូហានិ នីហរិត្វា ករីយន្តិ. វិបុលជាលានីតិ បុថុលឆិទ្ទានិ. ឧទកយន្តានីតិ ឧទកវាហកយន្តានិ.

នីលុប្បលគច្ឆកេ កត្វាតិ វិកសិតេហិ នីលុប្បលេហិ គច្ឆកេ នឡិនិកេ កត្វា. គន្ធកលលន្តិ គន្ធមិស្សកកទ្ទមំ. យមកភិត្តីតិ យុគឡភិត្តិ, តស្សា អន្តរេ នាឡិ, យតោ ឧទកំ អភិរុហតិ. លោហនាឡិន្តិ លោហមយយន្តនាឡិំ. ជាលន្តិ តម្ពលោហមយំ ជាលំ. ហេដ្ឋា យន្តំ បរិវត្តេន្តីតិ ហេដ្ឋាភាគេ ឧទកយន្តំ គមេន្តិ. ឧទកផុសិតេ តេមេន្តេ វិវណ្ណតា មាហោសីតិ នីលបដំ និវាសេតិ. ទិវាកាលេតិ ទិវសវេលាយ. អជ្ឈត្តំ វូបសន្តចិត្តោ វិហរាមីតិ ឯតេន អត្តនោ ផលសមាបត្តិវិហារោ ភគវតា ទស្សិតោតិ អាហ – ‘‘តាយ រតិយា រមមានោតិ ឥទំ ចតុត្ថជ្ឈានិកផលសមាបត្តិរតិំ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ.

២១២. មហាច នេសំ បបញ្ចោតិ នេសំ រាជូនំ មហាបបញ្ចោ រាជិទ្ធិវសេន សព្ពទា សម្បត្តិវិសយោ ច, អនុភវិតុំ ន លភន្តីតិ អធិប្បាយោ. មន្តេ គវេសន្តា វិចរន្តិ, ន ភោគសុខំ. គណនា នាម អច្ឆិន្នគណនា, ន វិគណគណនា ន បណគណនា. អាវដ្ដោតិ យថាធិគតេ ទិព្ពេ កាមេ បហាយ កាមហេតុ អាវដ្ដោ និវត្តោ បរិវត្តិតោ ភវេយ្យ. ឯវំ មានុសកា កាមាតិ យថា កោចិ កុសគ្គេន ឧទកំ គហេត្វា មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ មិនេយ្យ. តត្ថ មហាសមុទ្ទេ ឧទកមេវ មហន្តំ វិបុលំ បណីតញ្ច, ឯវំ ទិព្ពានំ កាមានំ សមីបេ ឧបនិធាយ មានុសកា កាមា អប្បមត្តកា ឱរមត្តកា និហីនា, ទិព្ពាវ កាមា មហន្តា វិបុលា ឧឡារា បណីតា. សមធិគយ្ហាតិ សម្មា អធិគមនវសេន និគ្គយ្ហ ទិព្ពម្បិ សុខំ ហីនំ កត្វា តិដ្ឋតិ.

២១៣. អារោគ្យហេតុកំ សុខំ អស្ស អត្ថីតិ សុខី, តំ បនស្ស រោគវិគមតោវាតិ អាហ ‘‘បឋមំ ទុក្ខិតោ បច្ឆា សុខិតោ’’តិ. សេរី នាម អត្តាធីនវុត្តីតិ អាហ ‘‘សេរី ឯកកោ ភវេយ្យា’’តិ. អត្តនោ វសោ សយំវសោ, សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ សយំវសី. អង្គារកបល្លំ វិយ កាមវត្ថុបរិឡាហហេតុតោ. តច្ឆេត្វាតិ ឃដ្ដេត្វា, កណ្ឌូយិត្វាតិ អត្ថោ.

២១៤. យេន កាយោ មធុរកជាតោ ហោតិ, តំ កិរ កុដ្ឋំ ឆវិំ វិនាសេតិ, ចម្មំ ឆិទ្ទជាតំ វិយ ហោតិ. តេនេវាហ ‘‘ឧបហតកាយប្បសាទោ’’តិ. បច្ចលត្ថាតិ បដិលភិ. អវិជ្ជាភិភូតតាយ វិរោធិបច្ចយសមាយោគេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ឧបហតត្តា. អាយតិំ ទុក្ខផលតាយ ឯតរហិ ច កិលេសទុក្ខពហុលតាយ កាមានំ ទុក្ខសម្ផស្សតា, តទុភយសំយុត្តេសុ តេសុ ច តំ អសល្លក្ខិត្វា ឯកន្តសុខាភិនិវេសោ វិបរីតសញ្ញាយ, ន កេវលាយ សុខវេទនាយ សុខាតិ បវត្តសញ្ញី.

២១៥. តានីតិ កុដ្ឋសរីរេ វណមុខានិ. អសុចីនីតិ អសុភានិ. ទុគ្គន្ធានីតិ វិស្សគន្ធានិ. បូតីនីតិ កុណបភូតានិ. ឥទានីតិ ឯតរហិ. នខេហិ វិប្បតច្ឆនអគ្គិបរិតាបនេហិ អតិនិប្បីឡនកាលេ បាណកា…បេ… បគ្ឃរន្តិ, តេន វេទនា តនុកា ហោតិ. ឯវន្តិ វុត្តនយេន វេទនាយ តនុកភាវតោ.

អារោគ្យភាវេ ធនលាភាទិលាភុប្បត្តិតោ, អសតិ ច អារោគ្យេ លាភស្ស និរត្ថកភាវតោ, ទិដ្ឋធម្មិកាទិសព្ពសម្បត្តីនំ លាភស្ស និមិត្តភាវតោ ច អារោគ្យបរមា លាភា. និព្ពានេ សុខុប្បត្តិតោ, អសតិ ច និព្ពានាធិគមេ តាទិសស្ស សុខស្ស អនុបលព្ភនតោ, សព្ពសង្ខតវិវិត្តត្តា ច សព្ពសោ ច សំសារទុក្ខាភាវតោ, អធិគតេ ច តស្មិំ សកលវដ្ដទុក្ខាភាវតោ ច និព្ពានំ បរមំ សុខំ. បុព្ពភាគមគ្គានន្តិ កាយានុបស្សនាទិភេទភិន្នានំ អរិយមគ្គស្ស បុព្ពភាគិយានំ មគ្គានំ. តេសញ្ច អមតគាមិតា នាម តន្និន្នតាវសេនេវ សច្ឆិកិរិយាវសេនាតិ អាហ ‘‘បុព្ពភាគគមនេនេវ អមតគាមិន’’ន្តិ. អដ្ឋង្គិកោ អរិយមគ្គោ ខេមោ សព្ពបរិស្សយសមុគ្ឃាតនេន អនុបទ្ទុតត្តា, តំសមង្គីនំ សព្ពសោ អនុបទ្ទុតត្តា តំសមង្គីនំ សព្ពសោ អនុបទ្ទវហេតុតោ ច. លទ្ធិវសេន គហិតាតិ សស្សតវាទាទីហិ កេវលំ តេសំ លទ្ធិវសេន តថា គហិតា. ខេមអមតគាមិនន្តិ ឥមិនា ហិ ‘‘ខេមំអមតគាមិន’’ន្តិ វិភត្តិអលោបេន និទ្ទេសោ, អត្ថោ បន វិភត្តិលោបេន ទដ្ឋព្ពោតិ ទស្សេតិ.

២១៦. អនោមជ្ជតីតិ អនុ អនុ ឱមជ្ជតិ. អបរាបរំ ហត្ថំ ហេដ្ឋា ឱតារេន្តោ មជ្ជតិ.

២១៧. ឆេកន្តិ ឃនភាវេន វីតំ. ឃនមដ្ឋភាវេន សុន្ទរំ ហោតីតិ អាហ ‘‘សម្បន្ន’’ន្តិ. សាធូហិ បរមប្បិច្ឆសន្តុដ្ឋេហិ លាតោ គហិតោតិ សាហុឡិ. សង្ការចោឡកំ និច្ចកាឡកំ.

២១៨. តត្ថ តត្ថ រុជនដ្ឋេន វិពាធនដ្ឋេន រោគោវ ភូតោ. វិបស្សនាញាណេនបិ សិខាប្បត្តេន អារោគ្យំ ឯកទេសេន បស្សតិ, និព្ពានញ្ច វដ្ដបដិបក្ខតោតិ អាហ ‘‘វិបស្សនាញាណញ្ចេវា’’តិ.

២១៩. អន្តរាតិ បឋមុប្បត្តិ ជរាមរណានំ វេមជ្ឈេ. ឧបហតោតិ បិត្តសេម្ហាទិទោសេហិ ទូសិតភាវេន កថិតោ. បិត្តាទិទោសេ បន ភេសជ្ជសេវនាយ និវត្តេន្តោ ឧបហតំ បដិបាកតិកំ ករោន្តោ ចក្ខូនិ ឧប្បាទេតិ នាម. វិនដ្ឋានីតិ អនុប្បត្តិធម្មតំ អាបន្នានិ.

២២០. បុព្ពេ វុត្តេ សាហុឡិយចីរេ. វដ្ដេ អនុគតចិត្តេនាតិ អនមតគ្គេ សំសារវដ្ដេ អនាទីនវទស្សិតាយ អនុគាមិចិត្តេន.

២២១. ធម្មស្សាតិ និព្ពានស្ស. អនុធម្មន្តិ អនុរូបំ និយ្យានធម្មំ. តេនាហ ‘‘អនុច្ឆវិកំ បដិបទ’’ន្តិ. បញ្ចក្ខន្ធេតិ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធេ ទស្សេតិ. ‘‘ទីឃរត្តំ វត, ភោ’’តិអាទិនា បាឡិយំ វិវដ្ដំ ទស្សិតំ. តេនាហ ‘‘ឧបាទាននិរោធាតិ វិវដ្ដំ ទស្សេន្តោ’’តិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

មាគណ្ឌិយសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.