៤. មហាមាលុក្យសុត្តវណ្ណនា

១២៩. ឱរំ វុច្ចតិ កាមធាតុ, តត្ថ បវត្តិយា សំវត្តនតោ ឱរំ ភជន្តីតិ ឱរម្ភាគិយានិ, ហេដ្ឋិមមគ្គវជ្ឈតាយ ឱរម្ភាគេ ហេដ្ឋាកោដ្ឋាសេ ភជន្តីតិ ឱរម្ភាគិយានិ ក-ការស្ស យ-ការំ កត្វា. តេនាហ ‘‘ហេដ្ឋាកោដ្ឋាសិកានី’’តិអាទិ. កម្មុនា ហិ វដ្ដេន ច ទុក្ខំ សំយោជេន្តីតិ សំយោជនានិ, ឱរម្ភាគិយសញ្ញិតានិ សំយោជនានិ យស្ស អប្បហីនានិ, តស្សេវ វដ្ដទុក្ខំ. យស្ស បន តានិ បហីនានិ, តស្ស តំ នត្ថីតិ. អប្បហីនតាយ អនុសេតីតិ អរិយមគ្គេន អសមុច្ឆិន្នតាយ ការណលាភេ សតិ ឧប្បជ្ជតិ, អប្បហីនភាវេន អនុសេតិ. អនុសយមានោ សំយោជនំ នាម ហោតីតិ អនុសយត្តំ ផរិត្វា បវត្តមានោ បាបធម្មោ យថាវុត្តេនត្ថេន សំយោជនំ នាម ហោតិ. ឯតេន យទិ បន អនុសយតោ សំយោជនំ បវត្តំ, តថាបិ យេ តេ កាមរាគាទយោ ‘‘អនុសយា’’តិ វុច្ចន្តិ, តេយេវ ពន្ធនដ្ឋេន សំយោជនានីតិ ទស្សេតិ.

ឯវំ សន្តេបីតិ យទេវ ឱរម្ភាគិយសំយោជនំ ភគវតា បុច្ឆិតំ, តទេវ ថេរេនបិ វិស្សជ្ជិតំ, តថាបិ អយំ លទ្ធិ សន្និស្សយា. តត្ថ ទោសារោបនាតិ ទស្សេតុំ ‘‘តស្ស វាទេ’’តិអាទិ វុត្តំ. សមុទាចារក្ខណេយេវាតិ បវត្តិក្ខណេ ឯវ. ន ហិ សព្ពេ វត្តមានា កិលេសា សំយោជនត្ថំ ផរន្តីតិ អធិប្បាយោ. តេនាតិ តេន ការណេន, តថាលទ្ធិកត្តាតិ អត្ថោ. ចិន្តេសិ ‘‘ធម្មំ ទេសេស្សាមី’’តិ យោជនា. អត្តនោ ធម្មតាយេវាតិ អជ្ឈត្តាសយេនេវ. វិសំវាទិតាតិ សត្ថុ ចិត្តស្ស អនារាធនេន វិវេចិតា. ឯវមកាសិ ឯវំ ធម្មំ ទេសាបេសិ.

១៣០. សក្កាយទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋិតេនាតិ បរិយុដ្ឋានសមត្ថសក្កាយទិដ្ឋិកេន. តថាភូតញ្ច ចិត្តំ តាយ ទិដ្ឋិយា វិគយ្ហិតំ អជ្ឈោត្ថដញ្ច នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘គហិតេន អភិភូតេនា’’តិ. ទិដ្ឋិនិស្សរណំ នាម ទស្សនមគ្គោ តេន សមុច្ឆិន្ទិតព្ពតោ, សោ បន និព្ពានំ អាគម្ម តំ សមុច្ឆិន្ទតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ទិដ្ឋិនិស្សរណំ និព្ពាន’’ន្តិ. អវិនោទិតា អនីហដាតិ បទទ្វយេនបិ សមុច្ឆេទវសេន អប្បហីនត្តំយេវ វទតិ. អញ្ញំ សំយោជនំ អញ្ញោ អនុសយោតិ វទន្តិ, សហភាវោ នាម អញ្ញេន ហោតិ. ន ហិ តទេវ តេន សហាតិ វុច្ចតីតិ តេសំ អធិប្បាយោ. អញ្ញេនាតិ អត្ថតោ អញ្ញេន. អវត្ថាមត្តតោ យទិបិ អវយវវិនិមុត្តោ សមុទាយោ នត្ថិ, អវយវោ បន សមុទាយោ ន ហោតីតិ សោ សមុទាយតោ អញ្ញោ ឯវាតិ សក្កា វត្តុន្តិ យថាវុត្តស្ស បរិហារស្ស អប្បាដិហីរកតំ អាសង្កិត្វា បក្ខន្តរំ អាសល្លិតំ ‘‘អថាបិ សិយា’’តិអាទិនា. បក្ខន្តរេហិ បរិហារា ហោន្តីតិ យថាវុត្តញាយេនបិ អញ្ញោ បុរិសោ អថាបិ សិយា, អយំ បនេត្ថ អញ្ញោ ទោសោតិ អាហ ‘‘យទិ តទេវា’’តិអាទិ. អថាបិ សិយា តុយ្ហំ យទិ បរិវិតក្កោ ឦទិសោ យទិ តទេវ សំយោជនន្តិអាទិ. ឥមមត្ថំ សន្ធាយាតិ បរមត្ថតោ សោ ឯវ កិលេសោ សំយោជនមនុសយោ ច, ពន្ធនត្ថអប្បហីនត្ថានំ បន អត្ថេវ ភេទោតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ.

១៣២. តចច្ឆេទោ វិយ សមាបត្តិ កិលេសានំ សមាបត្តិវិក្ខម្ភនស្ស សារច្ឆេទស្ស អនុសយស្ស ទូរភាវតោ. ផេគ្គុច្ឆេទោ វិយ វិបស្សនា តស្ស អាសន្នភាវតោ. ឯវរូបា បុគ្គលាតិ អភាវិតសទ្ធាទិពលតាយ ទុព្ពលនាមកាយា បុគ្គលា, យេសំ សក្កាយនិរោធាយ…បេ… នាធិមុច្ចតិ. ឯវំ ទដ្ឋព្ពាតិ យថា សោ ទុព្ពលកោ បុរិសោ, ឯវំ ទដ្ឋព្ពោ សោ បុរិសោ គង្គាបារំ វិយ សក្កាយបារំ គន្តុំ អសមត្ថត្តា. វុត្តវិបរិយាយេន សុក្កបក្ខស្ស អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

១៣៣. ឧបធិវិវេកេនាតិ ឥមិនា ឧបធិវិវេកាតិ ករណេ និស្សក្កនន្តិ ទស្សេតិ, ឧបធិវិវេកាតិ វា ហេតុម្ហិ និស្សក្កវចនស្ស ឧបធិវិវេកេនាតិ ហេតុម្ហិ ករណវចនេន បញ្ចកាមគុណវិវេកោ កថិតោ. កាមគុណាបិ ហិ ឧបធីយតិ ឯត្ថ ទុក្ខន្តិ ឧបធីតិ វុច្ចន្តីតិ. ថិនមិទ្ធបច្ចយា កាយវិជម្ភិតាទិភេទំ កាយាលសិយំ. តត្ថាតិ អន្តោសមាបត្តិយំ សមាបត្តិអព្ភន្តរេ ជាតំ. តំ បន សមាបត្តិបរិយាបន្នម្បិ អបរិយាបន្នម្បីតិ តទុភយំ ទស្សេតុំ ‘‘អន្តោសមាបត្តិក្ខណេយេវា’’តិអាទិ វុត្តំ. រូបាទយោ ធម្មេតិ រូបវេទនាទិកេ បញ្ចក្ខន្ធធម្មេ. ន និច្ចតោតិ ឥមិនា និច្ចបដិក្ខេបតោ តេសំ អនិច្ចតមាហ. តតោ ឯវ ឧទយវយន្តតោ វិបរិណាមតោ តាវកាលិកតោ ច តេ អនិច្ចាតិ ជោតិតំ ហោតិ. យញ្ហិ និច្ចំ ន ហោតិ, តំ ឧទយព្ពយបរិច្ឆិន្នំ ជរាយ មរណេន ចាតិ ទ្វេធា វិបរិណតំ ឥត្តរខណមេវ ច ហោតិ. ន សុខតោតិ ឥមិនា សុខបដិក្ខេបតោ តេសំ ទុក្ខតមាហ, អតោ ឯវ អភិណ្ហំ បដិបីឡនតោ ទុក្ខវត្ថុតោ ច តេ ទុក្ខាតិ ជោតិតំ ហោតិ. ឧទយព្ពយវន្តតាយ ហិ តេ អភិណ្ហំ បដិបីឡនតោ និរន្តរទុក្ខតាយ ទុក្ខស្សេវ ច អធិដ្ឋានភូតាតិ. បច្ចយយាបនីយតាយ រោគមូលតាយ ច រោគតោ. ទុក្ខតាសូលយោគិតាយ កិលេសាសុចិបគ្ឃរណតោ ឧប្បាទជរាភង្គេហិ ឧទ្ធុមាតបក្កភិជ្ជនតោ ច គណ្ឌតោ. បីឡាជននតោ អន្តោតុទនតោ ទុន្នីហរណតោ ច អវទ្ធិអាវហតោ អឃវត្ថុតោ ច អសេរីភាវតោ អាពាធបទដ្ឋានតាយ ច អាពាធតោ. អវសវត្តនតោ អវិធេយ្យតាយ បរតោ. ព្យាធិជរាមរណេហិ បលុជ្ជនីយតាយ បលោកតោ. សាមីនិវាសីការកវេទកអធិដ្ឋាយកវិរហតោ សុញ្ញតោ. អត្តបដិក្ខេបដ្ឋេន អនត្តតោ, រូបាទិធម្មាបិ ន ឯត្ថ អត្តា ហោន្តីតិ អនត្តា, ឯវំ អយម្បិ ន អត្តា ហោតីតិ អនត្តា. តេន អព្យាបារតោ និរីហតោ តុច្ឆតោ អនត្តាតិ ទីបិតំ ហោតិ. លក្ខណត្តយមេវ អវពោធត្ថំ ឯកាទសហិ បទេហិ វិភជិត្វា គហិតន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ វុត្តំ.

អន្តោសមាបត្តិយន្តិ សមាបត្តីនំ សហជាតតាយ សមាបត្តីនំ អព្ភន្តរេ. ចិត្តំ បដិសំហរតីតិ តប្បដិពទ្ធឆន្ទរាគាទិឧបក្កិលេសវិក្ខម្ភនេន វិបស្សនាចិត្តំ បដិសំហរតិ. តេនាហ ‘‘មោចេតី’’តិ. សវនវសេនាតិ ‘‘សព្ពសង្ខារសមថោ’’តិអាទិនា សវនវសេន. ថុតិវសេនាតិ តថេវ ថោមនាវសេន គុណតោ សំកិត្តនវសេន. បរិយត្តិវសេនាតិ តស្ស ធម្មស្ស បរិយាបុណនវសេន. បញ្ញត្តិវសេនាតិ តទត្ថស្ស បញ្ញាបនវសេន. អារម្មណករណវសេនេវ ឧបសំហរតិ មគ្គចិត្តំ. ឯតំ សន្តន្តិអាទិ បន អវធារណនិវត្តិតត្ថទស្សនំ. យថា វិបស្សនា ‘‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីត’’ន្តិអាទិនា អសង្ខតាយ ធាតុយា ចិត្តំ ឧបសំហរតិ, ឯវំ មគ្គោ និព្ពានំ សច្ឆិកិរិយាភិសមយវសេន អភិសមេន្តោ តត្ថ លព្ភមានេ សព្ពេ វិសេសេ អសម្មោហតោ បដិវិជានន្តោ តត្ថ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ. តេនាហ ‘‘ឥមិនា បន អាការេនា’’តិអាទិ. សោ តត្ថ ឋិតោតិ សោ អទន្ធវិបស្សនោ យោគី តត្ថ តាយ អនិច្ចាទិលក្ខណត្តយារម្មណាយ វិបស្សនាយ ឋិតោ. សព្ពសោតិ តស្ស មគ្គស្ស អធិគមាយ និព្ពត្តិតសមថវិបស្សនាសុ. អសក្កោន្តោ អនាគាមី ហោតីតិ ហេដ្ឋិមមគ្គវហាសុ ឯវ សមថវិបស្សនាសុ ឆន្ទរាគំ បហាយ អគ្គមគ្គវហាសុ តាសុ និកន្តិំ បរិយាទាតុំ អសក្កោន្តោ អនាគាមិតាយមេវ សណ្ឋាតិ.

សមតិក្កន្តត្តាតិ សមថវសេន វិបស្សនាវសេន ចាតិ សព្ពថាបិ រូបស្ស អតិក្កន្តត្តា. តេនាហ ‘‘អយញ្ហី’’តិអាទិ. អនេនាតិ យោគិនា. តំ អតិក្កម្មាតិ ឥទំ យោ វា បឋមំ បញ្ចវោការភវបរិយាបន្នេ ធម្មេ សម្មទេវ សម្មសិត្វា តេ វិវជ្ជេត្វា តតោ អរូបសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា អរូបធម្មេ សម្មសតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ឥទានិ អរូបំ សម្មសតី’’តិ.

សមថវសេន គច្ឆតោតិ សមថប្បធានំ បុព្ពភាគបដិបទំ អនុយុញ្ជន្តស្ស. ចិត្តេកគ្គតា ធុរំ ហោតីតិ តស្ស វិបស្សនាភាវនាយ តថា បុព្ពេ បវត្តត្តា វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនា សមាធិប្បធានា ហោតិ, មគ្គេបិ ចិត្តេកគ្គតា ធុរំ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយំ បុព្ពង្គមំ ពលវំ ហោតិ. សោ ចេតោវិមុត្តោ នាមាតិ សោ អរិយោ ចេតោវិមុត្តោ នាម ហោតិ. វិបស្សនាវសេន គច្ឆតោតិ ‘‘សមថវសេន គច្ឆតោ’’តិ ឯត្ថ វុត្តនយានុសារេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អយញ្ច បុគ្គលវិភាគោ សុត្តន្តនយេន ឥធាភិហិតោ បរិយាយោ នាម, អភិធម្មនយេន បរតោ កីដាគិរិសុត្តវណ្ណនាយំ ទស្សយិស្សាម. អយំ សភាវធម្មោយេវាតិ បុព្ពភាគបដិបទា សមថប្បធានា ចេ សមាធិ ធុរំ, វិបស្សនាបធានា ចេ បញ្ញា ធុរន្តិ អយំ ធម្មសភាវោយេវ, ឯត្ថ កិញ្ចិ ន អាសង្កិតព្ពំ.

ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តំ ឥន្ទ្រិយវេមត្តតា. តេនាហ ‘‘ឥន្ទ្រិយនានត្តំ វទាមី’’តិ. ឥន្ទ្រិយនានត្តតា ការណន្តិ ឥទំ ទស្សេតិ – អនិច្ចាទិវសេន វិបស្សនាភិនិវេសោ វិយ សមថវសេន វិបស្សនាវសេន ច យំ បុព្ពភាគគមនំ, តំ អប្បមាណំ តំ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនំ, យស្ស សមាធិ ធុរំ បុព្ពង្គមំ ពលវំ ហោតិ, សោ អរិយោ ចេតោវិមុត្តិ នាម ហោតិ. យស្ស បញ្ញា ធុរំ បុព្ពង្គមំ ពលវំ ហោតិ សោ អរិយោ បញ្ញាវិមុត្តោ នាម ហោតិ. ឥទានិ តមត្ថំ ពុទ្ធិវិសិដ្ឋេន និទស្សនេន ទស្សេន្តោ ‘‘ទ្វេ អគ្គសាវកា’’តិអាទិមាហ, តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

មហាមាលុក្យសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.