១០. កីដាគិរិសុត្តវណ្ណនា

១៧៤. បញ្ច អានិសំសេតិ អប្បាពាធតាទិកេ បញ្ច គុណេ. តត្ថ អក្ខិរោគកុច្ឆិរោគាទីនំ អភាវោ អប្បាពាធតា. សរីរេ តេសំ កុប្បនទុក្ខស្ស អភាវោ អប្បាតង្កំ. សរីរស្ស ឧដ្ឋានសុខតា លហុដ្ឋានំ. ពលំ នាម កាយពលំ. ផាសុវិហារោ ឥរិយាបថសុខតា. អនុបក្ខន្ទានីតិ ទុច្ចជនវសេន សត្តានំ អនុបវិដ្ឋានិ. សញ្ជានិស្សថាតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ, តស្មា ឥតិ ឯវំ អានិសំសន្តិ អត្ថោ.

១៧៥. អាវាសេ និយុត្តាតិ អាវាសិកា តស្ស អនតិវត្តនតោ. តេនាហ ‘‘និពទ្ធវាសិនោ’’តិ, និយតវាសិនោតិ អត្ថោ. តន្និពន្ធាតិ និពន្ធំ វុច្ចតិ ព្យាបារោ, តត្ថ ពន្ធា បសុតា ឧស្សុកាតិ តន្និពន្ធា. កថំ តេ តត្ថ និពន្ធាតិ អាហ ‘‘អកតំ សេនាសន’’ន្តិអាទិ. ឧប្បជ្ជនកេន កាលេន បត្តព្ពំ កាលិកំ សោ បន កាលោ អនាគតោ ឯវ ហោតីតិ អាហ ‘‘អនាគតេ កាលេ បត្តព្ព’’ន្តិ.

១៧៨. ឯត្តកា វេទនា សេវិតព្ពាតិ អដ្ឋារសបិ នេក្ខម្មនិស្សិតា វេទនា សេវិតព្ពា, គេហស្សិតា ន សេវិត្ព្ពា.

១៨១. តំ កតំ សោឡសវិធស្សបិ កិច្ចស្ស និដ្ឋិតត្តា. អនុលោមិកានីតិ ឧតុសុខភាវេន អនុរូបានិ. តេនាហ ‘‘កម្មដ្ឋានសប្បាយានី’’តិ. សមានំ កុរុមានាតិ ឱមត្តតំ អធិមត្តតញ្ច បហាយ សមកិច្ចតំ សម្បាទេន្តា.

១៨២. តេ ទ្វេ ហោន្តីតិ តេ អាទិតោ វុត្តា ទ្វេ.

ឧភតោ (អ. និ. ដី. ៣.៧.១៤) ឧភយថា ឧភោហិ ភាគេហិ វិមុត្តោតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោ ឯកទេសសរូបេកសេសនយេន. តថា ហិ វុត្តំ អភិធម្មដ្ឋកថាយំ (បុ. ប. អដ្ឋ. ២៤) ‘‘ទ្វីហិ ភាគេហិ ទ្វេ វារេ វិមុត្តោតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោ’’តិ. តត្ថ កេចិ តាវ ថេរា – ‘‘សមាបត្តិយា វិក្ខម្ភនវិមោក្ខេន, មគ្គេន សមុច្ឆេទវិមោក្ខេន វិមុត្តោតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោ’’តិ វទន្តិ. អញ្ញេ ថេរា – ‘‘អយំ ឧភតោភាគវិមុត្តោ រូបតោ មុច្ចិត្វា នាមំ និស្សាយ ឋិតោ បុន តតោ មុច្ចនតោ នាមនិស្សិតកោ’’តិ វត្វា តស្ស ច សាធកំ –

‘‘អច្ចិ យថា វាតវេគេន ខិត្តា, (ឧបសិវាតិ ភគវា,)

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ;

ឯវំ មុនិ នាមកាយា វិមុត្តោ,

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខ’’ន្តិ. (សុ. និ. ១០៨០; ចូឡនិ. ឧបសីវមាណវបុច្ឆា ១១; ឧបសីវមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ៤៣) –

ឥមំ សុត្តបទំ វត្វា ‘‘នាមកាយតោ ច រូបកាយតោ ច សុវិមុត្តត្តា ឧភតោភាគវិមុត្តោ’’តិ វទន្តិ. សុត្តេ ហិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនលាភិនោ ឧបសិវព្រាហ្មណស្ស ភគវតា នាមកាយា វិមុត្តោតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោតិ អក្ខាតោតិ. អបរេ បន ‘‘សមាបត្តិយា វិក្ខម្ភនវិមោក្ខេន ឯកវារំ វិមុត្តោ, មគ្គេន សមុច្ឆេទវិមោក្ខេន ឯកវារំ វិមុត្តោតិ ឯវំ ឧភតោភាគវិមុត្តោ’’តិ វទន្តិ. ឯត្ថ បឋមវាទេ ទ្វីហិ ភាគេហិ វិមុត្តោតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោ. ទុតិយវាទេ ឧភតោភាគតោ វិមុត្តោតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោ. តតិយវាទេ បន ទ្វីហិ ភាគេហិ ទ្វេ វារេ វិមុត្តោតិ អយមេតេសំ វិសេសោ. កិលេសេហិ វិមុត្តោ កិលេសា វា វិក្ខម្ភនសមុច្ឆេទេហិ កាយទ្វយតោ វិមុត្តា អស្សាតិ អយមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. តេនាហ ‘‘ទ្វីហិ ភាគេហី’’តិអាទិ.

សោតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោ. កាមញ្ចេត្ថ រូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានម្បិ អរូបាវចរជ្ឈានំ វិយ ទុវង្គិកំ អានេញ្ជប្បត្តន្តិ វុច្ចតិ. តំ បន បទដ្ឋានំ កត្វា អរហត្តំ បត្តោ ឧភតោភាគវិមុត្តោ នាម ន ហោតិ រូបកាយតោ អវិមុត្តត្តា. តញ្ហិ កិលេសកាយតោវ វិមុត្តំ, ន រូបកាយតោ, តស្មា តតោ វុដ្ឋាយ អរហត្តំ បត្តោ ឧភតោភាគវិមុត្តោ ន ហោតីតិ អាហ – ‘‘ចតុន្នំ អរូប…បេ… បញ្ចវិធោ ហោតី’’តិ. ‘‘រូបី រូបានិ បស្សតី’’តិអាទិកេ និរោធសមាបត្តិអន្តេ អដ្ឋ វិមោក្ខេ វត្វា – ‘‘យតោ ច ខោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ ឥមេ អដ្ឋ វិមោក្ខេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ, អយំ វុច្ចតិ, អានន្ទ, ភិក្ខុ ឧភតោភាគវិមុត្តោ’’តិ យទិបិ មហានិទានេ (ទី. និ. ២.១២៩-១៣០) វុត្តំ, តំ បន ឧភតោភាគវិមុត្តសេដ្ឋវសេន វុត្តន្តិ ឥធ សព្ពឧភតោភាគវិមុត្តសង្គហណត្ថំ ‘‘បញ្ចវិធោ ហោតី’’តិ វត្វា ‘‘បាឡិ បនេត្ថ…បេ… អភិធម្មេ អដ្ឋវិមោក្ខលាភិនោ វសេន អាគតា’’តិ អាហ. ឥធាបិ ហិ កីដាគិរិសុត្តេ ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុគ្គលោ…បេ… ឧភតោភាគវិមុត្តោ’’តិ អរូបសមាបត្តិវសេន ចត្តារោ ឧភតោភាគវិមុត្តា, សេដ្ឋោ ច វុត្តោ វុត្តលក្ខណូបបត្តិតោ. យថាវុត្តេសុ ហិ បញ្ចសុ បុរិមា ចត្តារោ និរោធំ ន សមាបជ្ជន្តីតិ បរិយាយេន ឧភតោភាគវិមុត្តា នាម. អដ្ឋសមាបត្តិលាភី អនាគាមី តំ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋាយ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បត្តោតិ និប្បរិយាយេន ឧភតោភាគវិមុត្តសេដ្ឋោ នាម.

កតមោ ច បុគ្គលោតិអាទីសុ កតមោតិ បុច្ឆាវចនំ, បុគ្គលោតិ អសាធារណតោ បុច្ឆិតព្ពវចនំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. ឯកច្ចោតិ ឯកោ. អដ្ឋ វិមោក្ខេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ អដ្ឋ សមាបត្តិយោ សហជាតនាមកាយេន បដិលភិត្វា វិហរតិ. បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តីតិ វិបស្សនាបញ្ញាយ សង្ខារគតំ, មគ្គបញ្ញាយ ចត្តារិ សច្ចានិ បស្សិត្វា ចត្តារោបិ អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តីតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

បញ្ញាវិមុត្តោតិ វិសេសតោ បញ្ញាយ ឯវ វិមុត្តោ, ន តស្សា បតិដ្ឋានភូតេន អដ្ឋវិមោក្ខសង្ខាតេន សាតិសយេន សមាធិនាតិ បញ្ញាវិមុត្តោ. យោ អរិយោ អនធិគតអដ្ឋវិមោក្ខេន សព្ពសោ អាសវេហិ វិមុត្តោ, តស្សេតំ អធិវចនំ. អធិគតេបិ ហិ រូបជ្ឈានវិមោក្ខេ ន សោ សាតិសយសមាធិនិស្សិតោតិ ន តស្ស វសេន ឧភតោភាគវិមុត្តោ ហោតីតិ វុត្តោវាយមត្ថោ. អរូបជ្ឈានេសុ បន ឯកស្មិម្បិ សតិ ឧភតោភាគវិមុត្តោយេវ នាម ហោតិ. តេន ហិ អដ្ឋវិមោក្ខេកទេសេន តំនាមទានសមត្ថេន អដ្ឋវិមោក្ខលាភីត្វេវ វុច្ចតិ. សមុទាយេ ហិ បវត្តោ វោហារោ អវយវេបិ ទិស្សតិ យថា ‘‘សត្តិសយោ’’តិ. បាឡីតិ អភិធម្មបាឡិ. ឯត្ថាតិ ឯតិស្សំ បញ្ញាវិមុត្តិកថាយំ. អដ្ឋវិមោក្ខបដិក្ខេបវសេនេវាតិ អវធារណេន ឥធាបិ បដិក្ខេបវសេនេវ អាគតភាវំ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘កាយេន ផុសិត្វា វិហរតី’’តិ.

ផុដ្ឋន្តំ សច្ឆិករោតីតិ ផុដ្ឋានំ អន្តោ ផុដ្ឋន្តោ, ផុដ្ឋានំ អរូបជ្ឈានានំ អនន្តរោ កាលោតិ អធិប្បាយោ. អច្ចន្តសំយោគេ ចេតំ ឧបយោគវចនំ, ផុដ្ឋានន្តរកាលមេវ សច្ឆិករោតិ សច្ឆិកាតព្ពោបាយេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. ភាវនបុំសកំ វា ឯតំ ‘‘ឯកមន្តំ និសីទី’’តិអាទីសុ (បារា. ២) វិយ. យោ ហិ អរូបជ្ឈានេន រូបកាយតោ នាមកាយេកទេសតោ ច វិក្ខម្ភនវិមោក្ខេន វិមុត្តោ, តេន និរោធសង្ខាតោ វិមោក្ខោ អាលោចិតោ បកាសិតោ វិយ ហោតិ, ន បន កាយេន សច្ឆិកតោ, និរោធំ បន អារម្មណំ កត្វា ឯកច្ចេសុ អាសវេសុ ខេបិតេសុ តេន សោ សច្ឆិកតោ ហោតិ, តស្មា សោ សច្ឆិកាតព្ពំ និរោធំ យថាអាលោចិតំ នាមកាយេន សច្ឆិករោតីតិ ‘‘កាយសក្ខី’’តិ វុច្ចតិ, ន តុ ‘‘វិមុត្តោ’’តិ ឯកច្ចានំ អាសវានំ អបរិក្ខីណត្តា. តេនាហ – ‘‘ឈានផស្សំ បឋមំ ផុសតិ, បច្ឆា និរោធំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតី’’តិ. អយំ ចតុន្នំ អរូបសមាបត្តីនំ ឯកេកតោ វុដ្ឋាយ សង្ខារេ សម្មសិត្វា កាយសក្ខិភាវំ បត្តានំ ចតុន្នំ, និរោធា វុដ្ឋាយ អគ្គមគ្គប្បត្តអនាគាមិនោ ច វសេន ឧភតោភាគវិមុត្តោ វិយ បញ្ចវិធោ នាម ហោតិ. តេន វុត្តំ អភិធម្មដីកាយំ ‘‘កាយសក្ខិម្ហិបិ ឯសេវ នយោ’’តិ.

ទិដ្ឋន្តំ បត្តោតិ ទស្សនសង្ខាតស្ស សោតាបត្តិមគ្គញាណស្ស អនន្តរំ បត្តោតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘ទិដ្ឋត្តា បត្តោ’’តិបិ បាឋោ. ឯតេន ចតុសច្ចទស្សនសង្ខាតាយ ទិដ្ឋិយា និរោធស្ស បត្តតំ ទីបេតិ. តេនាហ ‘‘ទុក្ខា សង្ខារា, សុខោ និរោធោតិ ញាតំ ហោតី’’តិ. តត្ថ បញ្ញាយាតិ មគ្គបញ្ញាយ. បឋមផលដ្ឋតោ យាវ អគ្គមគ្គដ្ឋា, តាវ ទិដ្ឋិប្បត្តោ. តេនាហ ‘‘សោបិ កាយសក្ខិ វិយ ឆព្ពិធោ ហោតី’’តិ. យថា បន បញ្ញាវិមុត្តោ បញ្ចវិធោ វុត្តោ, ឯវំ អយម្បិ សុក្ខវិបស្សកោ, ចតូហិ រូបជ្ឈានេហិ វុដ្ឋាយ ទិដ្ឋិប្បត្តភាវប្បត្តា ចត្តារោ ចាតិ បញ្ចវិធោ ហោតីតិ វេទិតព្ពោ. សទ្ធាវិមុត្តេបិ ឯសេវ នយោ. ឥទំ ទុក្ខន្តិ ឯត្តកំ ទុក្ខំ, ន ឥតោ ឧទ្ធំ ទុក្ខន្តិ. យថាភូតំ បជានាតីតិ ឋបេត្វា តណ្ហំ ឧបាទានក្ខន្ធបញ្ចកំ ទុក្ខសច្ចន្តិ យាថាវតោ បជានាតិ. យស្មា បន តណ្ហា ទុក្ខំ ជនេតិ និព្ពត្តេតិ, តតោ តំ ទុក្ខំ សមុទេតិ, តស្មា នំ ‘‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ យស្មា បន ឥទំ ទុក្ខំ សមុទយោ ច និព្ពានំ បត្វា និរុជ្ឈតិ អប្បវត្តិំ គច្ឆតិ, តស្មា ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. អរិយោ បន អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ តំ ទុក្ខនិរោធំ គច្ឆតិ, តេន ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិបដិបទា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯត្តាវតា នានក្ខណេ សច្ចវវត្ថានំ ទស្សិតំ. ឥទានិ តំ ឯកក្ខណេ ទស្សេតុំ ‘‘តថាគតប្បវេទិតា’’តិអាទិ វុត្តំ, តស្សត្ថោ អាគមិស្សតិ.

សទ្ធាយ វិមុត្តោតិ ឯតេន សព្ពថា អវិមុត្តស្សបិ សទ្ធាមត្តេន វិមុត្តភាវោ ទីបិតោ ហោតិ. សទ្ធាវិមុត្តោតិ វា សទ្ធាយ អធិមុត្តោតិ អត្ថោ. វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘សោតាបត្តិផល’’ន្តិអាទិនា វុត្តនយេន. សទ្ទហន្តស្សាតិ ‘‘ឯកំសតោ អយំ បដិបទា កិលេសក្ខយំ អាវហតិ សម្មាសម្ពុទ្ធេន ភាសិតត្តា’’តិ ឯវំ សទ្ទហន្តស្ស. យស្មា បនស្ស អនិច្ចានុបស្សនាទីហិ និច្ចសញ្ញាបហានវសេន ភាវនាយ បុព្ពេនាបរំ វិសេសំ បស្សតោ តត្ថ តត្ថ បច្ចក្ខតាបិ អត្ថិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘សទ្ទហន្តស្ស វិយា’’តិ. សេសបទទ្វយំ តស្សេវ វេវចនំ. ឯត្ថ ច បុព្ពភាគមគ្គភាវនាតិ វចនេន អាគមនីយបដិបទានានត្តេន សទ្ធាវិមុត្តទិដ្ឋិប្បត្តានំ បញ្ញានានត្តំ ហោតីតិ ទស្សិតំ. អភិធម្មដ្ឋកថាយម្បិ (បុ. ប. អដ្ឋ. ២៨) ‘‘នេសំ កិលេសប្បហានេ នានត្តំ នត្ថិ, បញ្ញាយ នានត្តំ អត្ថិយេវា’’តិ វត្វា – ‘‘អាគមនីយនានត្តេនេវ សទ្ធាវិមុត្តោ ទិដ្ឋិប្បត្តំ ន បាបុណាតីតិ សន្និដ្ឋានំ កត’’ន្តិ វុត្តំ.

បញ្ញាសង្ខាតំ ធម្មំ អធិមត្តតាយ បុព្ពង្គមំ ហុត្វា បវត្តំ អនុស្សរតីតិ ធម្មានុសារី. តេនាហ ‘‘ធម្មោ’’តិអាទិ. សទ្ធំ អនុស្សរតិ សទ្ធាបុព្ពង្គមំ មគ្គំ ភាវេតីតិ ឥមមត្ថំ ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ អតិទិសតិ. បញ្ញំ វាហេតីតិ បញ្ញាវាហី, បញ្ញំ សាតិសយំ បវត្តេតីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បញ្ញាបុព្ពង្គមំ អរិយមគ្គំ ភាវេតី’’តិ. សទ្ធាវាហិន្តិ ឯត្ថ វុត្តនយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឧភតោភាគវិមុត្តាទិកថាតិ ឧភតោភាគវិមុត្តាទីសុ អាគមនតោ បដ្ឋាយ វត្តព្ពកថា. ឯតេសន្តិ យថាវុត្តានំ ឧភតោភាគវិមុត្តាទីនំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ កីដាគិរិសុត្តេ. ននុ ច អដ្ឋសមាបត្តិលាភិវសេន ឧភតោភាគវិមុត្តោ កាយសក្ខីអាទយោ ច អភិធម្មេ អាគតា, កថមិធ អរូបជ្ឈានលាភីវសេនេវ ឧទ្ធដាតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘យស្មា’’តិអាទិ.

ផុសិត្វា បត្វា. បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តីតិ ន អាសវា បញ្ញាយ បស្សីយន្តិ, ទស្សនការណា បញ្ញាយ បរិក្ខីណា ‘‘ទិស្វា បញ្ញាយ បរិក្ខីណា’’តិ វុត្តា. ទស្សនាយត្តបរិក្ខយត្តា ឯវ ហិ ទស្សនំ អាសវានំ ខយស្ស បុរិមកិរិយា ហោតីតិ. តថាគតេន បវេទិតាតិ ពោធិមណ្ឌេ និសីទិត្វា តថាគតេន បដិវិទ្ធា វិទិតា បច្ឆា បរេសំ បាកដីកតា. ‘‘ចតុសច្ចធម្មា’’តិ វត្វា តទន្តោគធត្តា សីលាទីនំ ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ សីលំ កថិត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. អត្ថេនាតិ អវិប្បដិសារាទិបយោជនេន តស្មិំ តស្មិំ បីតិអាទិកេន អត្ថេន. ការណេនាតិ សប្បុរិសូបនិស្សយាទិនា ការណេន តស្មិំ តស្មិំ សមាធិអាទិបទដ្ឋានតាយ សីលាទិ ការណេ. ចិណ្ណចរិតត្តាតិ សទ្ធាចិណ្ណភាវេន សម្ពោធាវហភាវេ. តត្ថ តត្ថ វិចរិតា វិសេសេន ចរិតា, តេសុ តេន បញ្ញា សុដ្ឋុ ចរាបិតាតិ អត្ថោ. បតិដ្ឋិតា ហោតិ មគ្គេន អាគតត្តា. មត្តាយ បរិត្តប្បមាណេន. ឱលោកនំ ខមន្តិ, បញ្ញាយ គហេតព្ពតំ ឧបេន្តិ.

តយោតិ កាយសក្ខិទិដ្ឋិប្បត្តសទ្ធាវិមុត្តា. យថាឋិតោវ បាឡិអត្ថោ, ន តត្ថ កិញ្ចិ និទ្ធារេត្វា វត្តព្ពំ អត្ថីតិ សុត្តន្តបរិយាយេន អវុត្តំ វទតិ. តស្ស មគ្គស្សាតិ សោតាបត្តិមគ្គស្ស យំ កាតព្ពំ, តស្ស អធិគតត្តា. ឧបរិ បន តិណ្ណំ មគ្គានំ អត្ថាយ សេវមានា អនុលោមសេនាសនំ, ភជមានា កល្យាណមិត្តេ, សមន្នានយមានា ឥន្ទ្រិយានិ អនុបុព្ពេន ភាវនាមគ្គប្បដិបាដិយា អរហត្តំ បាបុណិស្សន្តិ មគ្គស្ស អនេកចិត្តក្ខណិកតាយាតិ អយមេត្ថ សុត្តបទេសេ បាឡិយា អត្ថោ.

ឥមមេវ បាឡិំ គហេត្វាតិ ‘‘កតមោ ច បុគ្គលោ សទ្ធានុសារី’’តិ មគ្គដ្ឋេ បុគ្គលេ វត្វា ‘‘ឥមស្ស ខោ អហំ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិនា តេសំ វសេន អនុលោមសេនាសនសេវនាទីនំ វុត្តត្តា ឥមមេវ យថាវុត្តំ បាឡិបទេសំ គហេត្វា ‘‘លោកុត្តរធម្មោ ពហុចិត្តក្ខណិកោ’’តិ វទតិ. សោ វត្តព្ពោតិ សោ វិតណ្ឌវាទី ឯវំ វត្តព្ពោ. យទិ មគ្គដ្ឋបុគ្គលេ វត្វា អនុលោមិកសេនាសនសេវនាទិ បាឡិយំ វុត្តន្តិ មគ្គសមង្គិនោ ឯវ ហុត្វា តេ តថា បដិបជ្ជន្តិ, ឯវំ សន្តេ សេនាសនបដិសំយុត្តរូបាទិវិបស្សនគ្គហណស្មិំ តវ មតេន មគ្គសមង្គិនោ ឯវ អាបជ្ជេយ្យុំ, ន ចេតំ ឯវំ ហោតិ, តស្មា សុត្តំ មេ លទ្ធន្តិ យំ កិញ្ចិ មា កថេហីតិ វារេតព្ពោ. តេនាហ ‘‘យទិ អញ្ញេន ចិត្តេនា’’តិអាទិ. តត្ថ ឯវំ សន្តេតិ នានាចិត្តេនេវ សេនាសនបដិសេវនាទិកេ សតិ. តត្ថ បាឡិយំ យទិ លោកុត្តរធម្មសមង្គិនោ ឯវ បញ្ចវិញ្ញាណសមង្គិកាលេបិ លោកុត្តរសមង្គិតំ សចេ សម្បដិច្ឆសិ, សត្ថារា សទ្ធិំ បដិវិរុជ្ឈសិ សុត្តវិរោធទីបនតោ. តេនាហ ‘‘សត្ថារា ហី’’តិអាទិ. ធម្មវិចារណា នាម តុយ្ហំ អវិសយោ, តស្មា យាគុំ បិវាហីតិ ឧយ្យោជេតព្ពោ.

១៨៣. អាទិកេនេវាតិ បឋមេនេវ. អនុបុព្ពសិក្ខាតិ អនុបុព្ពេនេវ បវត្តសិក្ខាយ. តេនាហ ‘‘ករណត្ថេ បច្ចត្តវចន’’ន្តិ. សទ្ធា ជាតា ឯតស្សាតិ សទ្ធាជាតោ, អគ្យាហិតាតិបក្ខេបេន ជាត-សទ្ទស្ស បច្ឆាវចនំ. ឯវមេតន្តិ អធិមុច្ចនំ ឱកប្បនិយសទ្ធា. សន្តិកេ និសីទតិ ឧបដ្ឋានវសេន. សាធុកំ កត្វា ធារេតីតិ យថាសុតំ ធម្មំ វាចុគ្គតករណវសេន តំ បគុណំ កត្វា សារវសេន ធារេតិ. ឆន្ទោ ជាយតីតិ ធម្មេសុ និជ្ឈានក្ខមេសុ ឥមេ ធម្មេ ភាវនាបញ្ញាយ បច្ចក្ខតោ ឧស្សាមីតិ កត្តុកម្យតាកុសលច្ឆន្ទោ ជាយតិ. ឧស្សហតីតិ ឆន្ទោ ឧប្បាទមត្តេ អដ្ឋត្វា តតោ ភាវនារម្ភវសេន ឧស្សហតិ. តុលយតិតិ សម្មសនវសេន សង្ខារេ. តីរណវិបស្សនាយ តុលយន្តោតិ តីរណបរិញ្ញាយ ជានិត្វា ឧបរិ បហានបរិញ្ញាយ វសេន បរិតុលយន្តោ បដិជានន្តោ. មគ្គបធានំ បទហតីតិ មគ្គលក្ខណំ បធានិកំ មគ្គំ បទហតិ. បេសិតចិត្តោតិ និព្ពានំ បតិ បេសិតចិត្តោ. នាមកាយេនាតិ មគ្គប្បដិបាដិយា តំតំមគ្គសម្បយុត្តនាមកាយេន. ន បន កិញ្ចិ អាហាតិ ទូរតាយ សមានំ ន កិញ្ចិ វចនំ ភគវា អាហ តេ ទឡ្ហតរំ និគ្គណ្ហិតុំ.

១៨៤. បណេន វោហារេន ព្យាករណំ បណវិយា, បណវិយា អភាវេន ឱបណវិយា, ន ឧបេតីតិ ន យុជ្ជតិ. តន្តិ ឥទំ ឥធ អធិប្បេតំ បណោ បណវិយំ ទស្សេតុំ. តយិទំ សព្ពំ ភគវា ‘‘មយំ ខោ, អាវុសោ, សាយញ្ចេវ ភុញ្ជាមា’’តិ អស្សជិបុនព្ពសុកេហិ វុត្តំ សិក្ខាយ អវត្តនភាវទីបនវចនំ សន្ធាយ វទតិ.

ឧក្ខិបិត្វាតិ សីសេន គហេត្វា វិយ សមាទាយ. អនុធម្មោតិ អនុរូបោ សភាវោ, សាវកភាវស្ស អនុច្ឆវិកា បដិបត្តិ. រោហនីយន្តិ វិរុឡ្ហិភាវំ. សិនិយ្ហតិ ឯត្ថ, ឯតេន វាតិ សិនេហោ, ការណំ. តំ ឯត្ថ អត្ថីតិ សិនេហវន្តំ, បាទកន្តិ អត្ថោ. តចោ ឯកំ អង្គន្តិ តចោ វីរបក្ខភាវេ ឯកមង្គំ. បធានំ អនុយុញ្ជន្តស្ស ហិ តចេ បលុជ្ជមានេបិ តំនិមិត្តំ អវោសានំ អនាបជ្ជនកស្សេវ វីរិយស្ស ឯកំ អង្គំ ឯកំ ការណំ. ឯវំ សេសេសុ វត្តព្ពំ. តេនាហ – ‘‘អរហត្តំ អប្បត្វា ន វុដ្ឋហិស្សាមីតិ ឯវំ បដិបជ្ជតី’’តិ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

កីដាគិរិសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា.

និដ្ឋិតា ច ភិក្ខុវគ្គវណ្ណនា.