១. អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនា

១០៧. អម្ពលដ្ឋិកាយន្តិ ឯត្ថ អម្ពលដ្ឋិកា វុច្ចតិ សុជាតោ តរុណម្ពរុក្ខោ, តស្ស បន អវិទូរេ កតោ បាសាទោ ឥធ ‘‘អម្ពលដ្ឋិកា’’តិ អធិប្បេតោ. តេនាហ ‘‘វេឡុវនវិហារស្សា’’តិអាទិ. បធានឃរសង្ខេបេតិ ភាវនាគេហប្បការេ យោគីនំ គេហេតិ អត្ថោ. តិខិណោវ ហោតិ, ន តស្ស តិខិណភាវោ កេនចិ កាតព្ពោ សភាវសិទ្ធត្តា. ឯវមេវ អត្តនោ វិមុត្តិបរិបាចនកម្មុនា តិក្ខវិសទភាវប្បត្តិយា អយម្បិ អាយស្មា…បេ… តត្ថ វិហាសិ. បកតិបញ្ញត្តមេវាតិ បកតិយា បញ្ញត្តំ ពុទ្ធានំ ឧបគមនតោ បុរេតរមេវ ចារិត្តវសេន បញ្ញត្តំ.

១០៨. ឧទកំ អនេន ធីយតិ, ឋបីយតិ វា ឯត្ថាតិ ឧទកាធានំ. ឧទកដ្ឋានន្តិ ច ខុទ្ទកភាជនំ. ‘‘ឱវាទទានត្ថំ អាមន្តេសី’’តិ វត្វា តំ បនស្ស ឱវាទទានំ ន ឥធេវ, អថ ខោ ពហូសុ ឋានេសុ ពហុក្ខត្តុំ បវត្តិតន្តិ តានិ តានិ សង្ខេបតោ ទស្សេត្វា ឥធ សំវណ្ណនត្ថំ ‘‘ភគវតា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ.

តត្ថ សព្ពពុទ្ធេហិ អវិជហិតន្តិ ឥមិនា សព្ពេសំ ពុទ្ធានំ សាសនេ កុមារបញ្ហា នាម ហោតីតិ ទស្សេតិ. ឯកេកតោ បដ្ឋាយ យាវ ទសកា បវត្តា ទស បុច្ឆា ឯតស្សាតិ ទសបុច្ឆំ, ឯកេកតោ បដ្ឋាយ យាវ ទសកា ឯកុត្តរវសេន បវត្តំ វិស្សជ្ជនត្ថាយ បញ្ចបណ្ណសវិស្សជ្ជនំ សាមណេរបញ្ហន្តិ សម្ពន្ធោ. យំ បនេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ បរមត្ថជោតិកាយំ ខុទ្ទកដ្ឋកថាយំ (ខុ. បា. អដ្ឋ. ៤.កុមារបញ្ហវណ្ណនា) វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. អនាទីនវទស្សិតាយ អភិណ្ហំ មុសា សមុទាចរណតោ ‘‘បិយមុសាវាទា’’តិ វុត្តំ, ឧទកាវសេសឆឌ្ឌនឧទកាធាននិកុជ្ជនឧក្កុជ្ជនទស្សនសញ្ញិតា ចតស្សោ ឧទកាធានូបមាយោ សព្ពស្ស យុទ្ធកម្មស្ស អករណករណវសេន ទស្សិតា ទ្វេ ហត្ថិឧបមាយោ.

តត្ថ រាហុលសុត្តន្តិ សុត្តនិបាតេ អាគតំ រាហុលសុត្តំ (សុ. និ. ៣៣៧ អាទយោ). អភិណ្ហោវាទវសេន វុត្តន្តិ ឥមិនា អន្តរន្តរា តំ សុត្តំ កថេត្វា ភគវា ថេរំ ឱវទតីតិ ទស្សេតិ. ឥទញ្ច បនាតិ ឥទំ យថាវុត្តំ ភគវតោ តំតំកាលានុរូបំ អត្តនោ ឱវាទទានំ សន្ធាយ. ពីជន្តិ អណ្ឌំ. បស្សសិ នូតិ នុ-សទ្ទោ អនុជាននេ, ននុ បស្សសីតិ អត្ថោ. សច្ចធម្មំ លង្ឃិត្វា ឋិតស្ស កិញ្ចិបិ អកត្តព្ពំ នាម បាបំ នត្ថីតិ អាហ – ‘‘សម្បជានមុសាវាទេ សំវររហិតស្ស ឱបម្មទស្សនត្ថំ វុត្តា’’តិ. តថា ហិ –

‘‘ឯកំ ធម្មមតីតស្ស, មុសាវាទិស្ស ជន្តុនោ;

វិតិណ្ណបរលោកស្ស, នត្ថិ បាបមការិយ’’ន្តិ. (ធ. ប. ១៧៦);

ឧរុឡ្ហវាតិ ឧរុឡ្ហោ ហុត្វា ឧស្សិតោ. សោ បន ទមវសេន អភិរុយ្ហ វឌ្ឍិតោ អារោហនយោគ្យោ ច ហោតីតិ អាហ ‘‘អភិវឌ្ឍិតោ អារោហសម្បន្នោ’’តិ. អាគតាគតេតិ អត្តនោ យោគ្យបទេសំ អាគតាគតេ. បដិសេនាយ ផលកកោដ្ឋកមុណ្ឌបាការាទយោតិ បដិសេនាយ អត្តនោ អារក្ខត្ថាយ ឋបិតេ ផលកកោដ្ឋកេ ចេវ ឧទ្ធច្ឆទបាការាទិកេ ច. ឯតំ បទេសន្តិ ឯតំ បរសេនាបទេសំ. ឯត្តកេនាតិ ឱលោកនមត្តេន. តស្ស ឱលោកនាការទស្សនេនេវ. សតម្បិ សហស្សម្បិ សេនានីកំ ទ្វេធា ភិជ្ជតិ, តីរបាតិកំ មទ្ទិតំ ហុត្វា បទាតា ហុត្វា ទ្វេធា ហុត្វា បលាយន្តិ. កណ្ណេហិ បហរិត្វាតិ បគេវ សរានំ អាគមនសទ្ទំ ឧបធារេត្វា យថា វេគោ ន ហោតិ, ឯវំ សមុដ្ឋាបេត្វា តេហិ បហរិត្វា បាតនំ. បដិហត្ថិបដិអស្សាតិអាទិនា បច្ចេកំ បតិ-សទ្ទោ យោជេតព្ពោតិ. ទីឃាសិលដ្ឋិយាតិ ទីឃលតាយ អសិលដ្ឋិយា.

ករណេតិ កម្មករណេ. មញ្ញតិ ហត្ថារោហោ. អយមុគ្គរន្តិ តាទិសេ កាលេ គហិតមុគ្គរំ. ឱលោកេត្វាតិ ញាណចក្ខុនា ទិស្វា, អភិណ្ហំ សម្បជញ្ញំ ឧបដ្ឋបេត្វាតិ អត្ថោ.

១០៩. សសក្កន្តិ បស្សិតុំ យុត្តំ កត្វា ឧស្សាហំ ជនេត្វា ន ករណីយំ, តាទិសំ និយមតោ អកត្តព្ពំ ហោតីតិ អាហ ‘‘ឯកំសេនេវ ន កាតព្ព’’ន្តិ. បដិសំហរេយ្យាសីតិ ករណតោ សង្កោចំ អាបជ្ជេយ្យាសិ. យថាភូតោ អសន្តោ និវត្តោ អករោន្តោ នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘និវត្តេយ្យាសិ មា ករេយ្យាសី’’តិ. អនុបទេយ្យាសីតិ អនុពលប្បទាយី ភវេយ្យាសិ. តេនាហ ‘‘ឧបត្ថម្ភេយ្យាសី’’តិ. តំ បន អនុពលប្បទានំ ឧបត្ថម្ភនំ បុនប្បុនំ ករណមេវាតិ អាហ ‘‘បុនប្បុនំ ករេយ្យាសី’’តិ. សិក្ខមានោតិ តំយេវ អធិសីលសិក្ខំ តន្និស្សយញ្ច សិក្ខាទ្វយំ សិក្ខន្តោ សម្បាទេន្តោ.

១១១. កិត្តកេ បន ឋានេតិ កិត្តកេ ឋានេ បវត្តានិ. អវិទូរេ ឯវ បវត្តានីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯកស្មិំ បុរេភត្តេយេវ សោធេតព្ពានី’’តិ អាហ. ឯវញ្ហិ តានិ សុសោធិតានិ ហោន្តិ សុបរិសុទ្ធានិ. បរេសំ អប្បិយំ គរុំ គារយ្ហំ, យថាវុត្តដ្ឋានតោ បន អញ្ញំ វា កម្មដ្ឋានមនសិការេនេវ កាយកម្មាទីនិ បរិសោធិតានិ ហោន្តីតិ ន គហិតំ. បដិឃំ វាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទេន អសមបេក្ខណេ មោហស្ស សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ.

១១២. វុត្តនយេន កាយកម្មាទិបរិសោធនំ នាម ឥធេវ, ន ឥតោ ពហិទ្ធាតិ អាហ ‘‘ពុទ្ធា…បេ… សាវកា វា’’តិ. តេ ហិ អត្ថតោ សមណព្រាហ្មណា វាតិ. តស្មាតិ យស្មា សព្ពពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកេហិ អារុឡ្ហមគ្គោ, រាហុល, មយា តុយ្ហំ អាចិក្ខិតោ, តស្មា. តេន អនុសិក្ខន្តេន តយា ឯវំ សិក្ខិតព្ពន្តិ ឱវាទំ អទាសិ. សេសំ វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា

សមត្តា.