៧. អាវដ្ដហារវិភង្គវណ្ណនា

២៩. អកុសលានំ ធម្មានំ វិទ្ធំសនសភាវត្តា, អកុសលានំ វា បជហនេ កុសលានំ សម្បាទនេ បដ្ឋបនសភាវត្តា អារម្ភធាតុ. តថាភូតាតិ សីលាទីហិ សមង្គីភូតា. កាមធាតុអាទិកា តិធាតុយោវ តេធាតុ. តស្ស អភិភវនតោ តេធាតុឥស្សរោ មច្ចុរាជា. អនាទិមតិសំសារេ ចិរកាលំ លទ្ធបតិដ្ឋាបិ អចិរកាលំ ភាវិតេហិ កុសលេហិ ធម្មេហិ សមុច្ឆិន្ទនីយត្តា អពលា កិលេសាតិ វុត្តំ ‘‘អពលំ ទុព្ពល’’ន្តិ. តេនាហ ‘‘អពលា នំ ពលីយន្តី’’តិ.

ឥទំ វចនំ អយំ គាថាបាទោ. សមាធិស្ស បទដ្ឋានន្តិ ឯត្ថ សមាធិស្ស ការណំ សមតានុយោគេ និយោជនតោតិ យោជេតព្ពំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. បបញ្ចាតិ រាគាទយោវ. តថា ចេវ សំវណ្ណិតន្តិ ទេសនាយ បទដ្ឋានភាវេនេវ អត្ថសំវណ្ណនា កតាតិ អត្ថោ.

ន្តិ តំ ទេសនំ. តស្សាតិ សភាគាទិវសេន អាវដ្ដនស្ស. បរិបក្កញាណានំ វិសេសាធិគមាយ. លាភវិនិច្ឆយបរិគ្គហមច្ឆរិយានីតិអាទីសុ លាភោតិ រូបាទិអារម្មណប្បដិលាភោ. សោ បរិយេសនាយ សតិ ហោតីតិ បរិយេសនាគ្គហណេន គហិតោ. វិនិច្ឆយោតិ ‘‘ឯត្តកំ មេ រូបារម្មណត្ថាយ ភវិស្សតិ, ឯត្តកំ សទ្ទាទិអារម្មណត្ថាយ, ឯត្តកំ មយ្ហំ, ឯត្តកំ បរស្ស, ឯត្តកំ បរិភុញ្ជិស្សាមិ, ឯត្តកំ និទហិស្សាមី’’តិ ឯវំ បវត្តោ វិតក្កោ វិនិច្ឆយោ. សោ លាបិតហេតុកត្តា បរិយេសនមូលកតាយ បរិយេសនាគ្គហណេនេវ គហិតោ, តថា បរិគ្គហមច្ឆរិយានិ. តត្ថ បរិគ្គហោ ‘‘មម ឥទ’’ន្តិ បរិគ្គណ្ហនំ. មច្ឆរិយំ ‘‘មយ្ហេវ ហោតូ’’តិ បរេហិ សាធារណភាវាសហនំ. តេនេវស្ស បោរាណា ឯវំ វចនត្ថំ វទន្តិ ‘‘មយ្ហេវិទមច្ឆរិយំ ហោតុ, មា អញ្ញេសំ អច្ឆរិយំ ហោតូតិ បវត្តត្តា មច្ឆរិយន្តិ វុច្ចតី’’តិ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.១០៣; អ. និ. អដ្ឋ. ៣.៩.២៣). បរិភោគត្ថានំ បន វិនិច្ឆយាទីនំ បរិភោគន្តោគធតា វេទិតព្ពា. ឆន្ទរាគោ ទុព្ពលរាគោ. អជ្ឈោសានំ ‘‘មម ឥទ’’ន្តិ តណ្ហាវសេន ពលវសន្និដ្ឋានន្តិ អាហ ‘‘ឆន្ទរាគអជ្ឈោសានា តណ្ហា ឯវា’’តិ. អារក្ខនិមិត្តំ ទ្វារបិទហនមញ្ជូសាគោបនាទិនា សុដ្ឋុ រក្ខណនិមិត្តំ. បាបានិ ករោន្តោ បរិភោគនិមិត្តំ រត្តោ គិទ្ធោ គធិតោ មុច្ឆិតោ ហុត្វា មិគោវ បរិភុញ្ជននិមិត្តំ បមាទំ អាបជ្ជតីតិ ឯវំ បរិយេនារក្ខា បរិភោគនិមិត្តំ. បមាទោ តិវិធោ តណ្ហាយ វសេន កថិតោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘តិវិធោ តណ្ហាយាតិ វុត្ត’’ន្តិ អាហ.

អវិសេសេន វុត្តន្តិ ‘‘កតមេន ឧបាទានេន សឧបាទានា’’តិ វិភាគេន បុច្ឆិត្វាបិ ‘‘អវិជ្ជាយ ច តណ្ហាយ ចា’’តិ អវិនិព្ភុជិត្វា វុត្តំ. តណ្ហញ្ច អវិជ្ជញ្ច ចតុរុបាទានំ វសេនាតិ កាមុបាទានាទីនំ ចតុន្នំ ឧបាទានានំ វសេន វិភជិត្វា ខន្ធានំ ទុក្ខភាវេន ទុក្ខសច្ចភាវេន សហ បរិញ្ញេយ្យភាវំ, ឧបាទានានំ សមុទយភាវេន សមុទយសច្ចភាវេន សហ បហាតព្ពភាវំ ទស្សេតីតិ យោជនា.

៣០. ‘‘យោ’’តិអាទិនា វុត្តោ តិវិធោ បមាទោ បរិយេសតិ, អារក្ខណញ្ច ករោតិ, បរិភោគនិមិត្តញ្ចាតិ សម្ពន្ធោ. បមាទោ ហិ បមជ្ជន្តស្ស បុគ្គលស្ស ភោគានំ បរិយេសនាយ, អារក្ខណាយ ច ហេតុភូតោ កត្តុភាវេន ឧបចរិតោ, បរិភោគស្ស បន និមិត្តំ. ‘‘តប្បដិបក្ខេនា’’តិ បទស្ស អត្ថំ វិវរតិ ‘‘អប្បមាទានុយោគេនា’’តិ, តេន សមថភាវំ ទស្សេតិ. ខេបនាតិ ខយបាបនា. វោទានបក្ខវិសភាគធម្មវសេនាតិ វោទានបក្ខោ ច សោ បមាទស្ស វិសភាគធម្មោ ចាតិ វោទាន…បេ… ធម្មោ, សមថោ, តស្ស វសេន.

សមថេ សតីតិ អធិដ្ឋានភូតេ ឈានេ សតិ, តំ បាទកំ កត្វាតិ អត្ថោ. យា បញ្ញាតិ នាមរូបបរិច្ឆេទាទិវសេន បវត្តបញ្ញា. តេនាហ ‘‘អយំ វិបស្សនា’’តិ. បហីនេសូតិ បហីយមានេសុ.

វោទានបក្ខន្តិ អារម្ភធាតុអាទិវោទានបក្ខំ និក្ខិបិត្វា. វិសភាគធម្មវសេនាតិ បមាទវសេនេវ. សភាគធម្មវសេនាតិ បុព្ពេ និក្ខិត្តស្ស អារម្ភធាតុអាទិវោទានធម្មស្ស សមថាទិសភាគធម្មវសេន.

បុន អបរិយោទាបនិយំ សិខាប្បត្តបរិយោទាបនំ ឥធាធិប្បេតន្តិ អាហ ‘‘តំ បន អរហត្តេន ហោតី’’តិ.

មោហសមុដ្ឋានតា វុត្តា ‘‘មោហោ ឯវ សមុដ្ឋាន’’ន្តិ កត្វា. អញ្ញថា បិសុណាវាចាយ ទោសសមុដ្ឋានតា មុសាវាទស្ស វិយ មោហសមុដ្ឋានភាវា វត្តព្ពា សិយា.

កម្មបថភាវំ បត្តានំ, អប្បត្តានញ្ច អកុសលធម្មានំ ‘‘សព្ពបាប’’ន្តិ បទេន បរិគ្គហិតត្តា វុត្តំ ‘‘កម្មបថកម្មវិភាគេនា’’តិ.

៣១. សេសបទានន្តិ ‘‘កុសលស្ស ឧបសម្បទា’’តិអាទីនំ (ទី. និ. ២.៩០; ធ. ប. ១៨៣; នេត្តិ. ៣០, ៥០, ១១៦, ១២៤; បេដកោ. ២៩) គាថាយ អវសិដ្ឋបទានំ. យថាធិគតន្តិ អត្តនា អធិគតប្បការំ, បច្ឆា ភូមិទិសា.

ឧបរិ យាបេន្តីតិ មនុស្សលោកតោ ឧបរិដ្ឋិមំ ទេវលោកំ គមេន្តិ.

៣២. យថាវុត្តស្ស ធម្មស្សាតិ សីលស្ស ច មគ្គស្ស ច. តណ្ហាវិជ្ជាទីនន្តិ អាទិសទ្ទេន តទេកដ្ឋកិលេសា គយ្ហន្តិ, តេសំ បទដ្ឋានធម្មា ច. សមថវិបស្សនាទីនន្តិ អាទិសទ្ទេន សាមញ្ញផលានំ សង្គហោ. យទគ្គេន ចេត្ថ ‘‘និរោធោ រក្ខតី’’តិ វុត្តោ, តទគ្គេន មគ្គោ រក្ខណកិរិយាយ ករណំ វុត្តំ ‘‘យេន រក្ខតី’’តិ. វិសភាគធម្មវសេន បុរិមានិ សភាគធម្មាវដ្ដនវសេន បច្ឆិមានិ សច្ចានិ និទ្ធារិតានីតិ យោជេតព្ពំ.

អាវដ្ដហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.