១១. បញ្ញត្តិហារវិភង្គវណ្ណនា

៣៩. ភគវតោ សាភាវិកធម្មកថាយាតិ អត្តនោ ភាវោ សភាវោ, សភាវេន និព្ពត្តា, តតោ វា អាគតាតិ សាភាវិកា, សា ឯវ ធម្មកថាតិ សាភាវិកធម្មកថា, ពុទ្ធានំ សាមុក្កំសិកធម្មកថាតិ អត្ថោ, តាយ ករណភូតាយ ធម្មទេសនាយ អនញ្ញត្តេបិ កថាទេសនានំ ឧបចារសិទ្ធេន ភេទេនេវំ វុត្តំ, អវយវសមុទាយវិភាគេន វា. តេនាហ ‘‘កា ច បកតិកថាយ ទេសនា? ចត្តារិ សច្ចានី’’តិ. ឥទញ្ហិ អត្ថស្ស ទេសនាយ អភេទោបចារំ កត្វា វុត្តំ. តស្សា ទេសនាយ បញ្ញាបនា. អយំ បញ្ញត្តិហារោតិ សង្ខេបេនេវ បញ្ញត្តិហារស្ស សរូបមាហ. សាតិ យថាវុត្តទេសនា. តថា តថាតិ យថា យថា សច្ចានិ ទេសេតព្ពានិ, តថា តថា. កថញ្ចេតានិ ទេសេតព្ពានិ? បរិញ្ញេយ្យាទិប្បការេន. យថាធិប្បេតន្តិ អធិប្បេតានុរូបំ, ពោធនេយ្យពន្ធវានំ ពោធនាធិប្បាយានុកូលន្តិ អត្ថោ. អត្ថន្តិ ទេសេតព្ពត្ថំ, ទុក្ខាទិអត្ថមេវ វា. និក្ខិបតីតិ បតិដ្ឋាបេតិ. យតោ ‘‘ចត្តារោ សុត្តនិក្ខេបា’’តិអាទិ (ម. និ. អដ្ឋ. ១.មូលបរិយាយសុត្តវណ្ណនា) អដ្ឋកថាសុ វុច្ចតិ.

តត្ថាតិ និក្ខេបទេសនាយន្តិ អត្ថោ. មគ្គបក្ខិយាតិ ទុក្ខសច្ចតោ ពហិកតាតិ អធិប្បាយោ.

យស្មិំ ឋានេតិ យស្មិំ ភវាទិសង្ខាតេ ឋានេ. យថាវុត្តា ទេសនាតិ ចតុរាហារបដិពទ្ធរាគាទិមុខេន វដ្ដទីបនី វុត្តប្បការា ទេសនា.

៤១. តេបរិវដ្ដវសេនាតិ ឯត្ថាបិ ‘‘សច្ចេសូ’’តិ យោជេតព្ពំ. បរិញ្ញាបញ្ញត្តីតិ អាហាតិ សម្ពន្ធោ. អជ្ឈត្តរតោ, សមាហិតោតិ បទទ្វយេន សមាធានវិសិដ្ឋំ អជ្ឈត្តរតតាភាវនំ ទីបេតិ គោចរជ្ឈត្តតាទីបនតោ. កេវលោ ហិ អជ្ឈត្តសទ្ទោ អជ្ឈត្តជ្ឈត្តគោចរជ្ឈត្តេសុបិ វត្តតិ. អជ្ឈត្តរតតាវិសិដ្ឋញ្ច សមាធានំ សាតិសយំ ចិត្តដ្ឋិតិំ ទីបេតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘សមាធានវិសិដ្ឋស្សា’’តិអាទិនា.

អាសជ្ជនដ្ឋេនាតិ អាសង្គនដ្ឋេន. តថា ទស្សនន្តិ អតថាភូតស្សាបិ ភព្ពរូបស្ស វិយ អត្តនោ វិទំសនំ. អលក្ខិកោតិ វិលក្ខិកោ.

កាមានន្តិ កាមាវចរធម្មានំ. រូបានន្តិ រូបាវចរធម្មានំ. និស្សរណន្តិ កាមានំ រូបាវចរធម្មា និស្សរណំ, តេសំ អរូបាវចរធម្មា និស្សរណំ. ឯវំ តំសភាវានន្តិ សឧត្តរសភាវានំ. តថាតិ យថា សង្ខតធម្មានំ និស្សរណភាវតោ, កិលេសសមុច្ឆេទកស្ស អរិយមគ្គស្ស អារម្មណភាវតោ ច អត្ថេវ អសង្ខតា ធាតុ, តថា វុច្ចមានេនាបិ ការណេន អត្ថេវ អសង្ខតា ធាតូតិ ទស្សេតិ. កត្ថចិ វិសយេតិ អសង្ខតធាតុំ សន្ធាយ វទតិ. អវិបរីតត្ថោតិ ភូតត្ថោ. ‘‘យតោ ខោ ភោ អយំ អត្តា បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតោ សមង្គីភូតោ បរិចារេតិ, ឯត្តាវតា ខោ ភោ អយំ អត្តា បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតិ (ទី. និ. ១.៩៤), សបកដ្ឋនិព្ពានភាវិនោ’’តិ ច ឯវមាទីសុ ឧបចារវុត្តិសព្ភាវតោ. យថា តំ សីហសទ្ទោតិ យថា ‘‘សីហោ មាណវកោ’’តិអាទិនា មាណវកាទីសុ ឧបចារវុត្តិនា វត្តមានោ មិគរាជេ ភូតត្ថវិសយេ ទិដ្ឋោ, ឯវំ និព្ពានសទ្ទោបិ កាមគុណរូបជ្ឈានសមង្គិតាសុ ឧបចារវុត្តិយា វត្តមានោ កត្ថចិ វិសយេ អវិបរីតត្ថោ. យត្ថ ច វិសយេ អវិបរីតត្ថោ, សា អសង្ខតា ធាតុ. ហត្ថតលេ សអាមលកំ វិយ ញេយ្យំ បច្ចក្ខតោ បស្សន្តស្ស ឯកប្បមាណស្ស សត្ថុវចនមេវេត្ថ បមាណន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘កិំ វា ឯតាយ យុត្តិចិន្តាយា’’តិអាទិមាហ. ‘‘បដិញ្ញាតស្ស អត្ថស្ស សិទ្ធិយា បកាសនាបញ្ញត្តី’’តិ និគមំ សន្ធាយាហាតិ.

បញ្ញត្តិហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.