៣៩. វស្សូបនាយិកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣០៩-៣១០. បុរិមិកា បច្ឆិមិកា ឥតិ វស្សូបនាយិកា ទុវេតិ សម្ពន្ធោ. អាសាឡ្ហិបុណ្ណមាយ អនន្តរេ បាដិបទទិវសេ ឧបគន្តព្ពា បច្ឆិមិកាយ បុរេ ភវាតិ បុរិមា, សា ឯវ បុរិមិកា. តតោ បច្ឆា ភវា អបរាយ បុណ្ណមាយ អនន្តរេ បាដិបទទិវសេ ឧបគន្តព្ពា បច្ឆិមិកា. ឧបនយនំ បាបុណនំ ឧបគមនំ ឧបនាយិកា, វស្សន្តិ វុដ្ឋិ, ឥធ បន វស្សកាលំ ‘‘វស្ស’’ន្តិ ឧបចារេន គហេត្វា តត្ថ វាសោ ឧបចារេនេវ ‘‘វស្ស’’ន្តិ វុច្ចតិ, វស្សស្ស វស្សាវាសស្ស ឧបនាយិកា វចីភេទវសេន វា អាលយករណវសេន វា ឧបគមនំ វស្សូបនាយិកា. តត្ថ អាលយបរិគ្គាហោ ច វចីភេទោ ចាតិ បុរិមិកា វស្សូបនាយិកា ទុវេ, អាលយបរិគ្គាហោ ច វចីភេទោ ចាតិ បច្ឆិមិកា វស្សូបនាយិកា ទុវេភិ សម្ពន្ធិតព្ពំ. តត្ថាតិ តាសុ ទ្វីសុ. តទុភយំ ទស្សេតុំ ‘‘ឯទិសោ’’តិអាទិ វុត្តំ. សោ អាលយបរិគ្គាហោ ច វចីភេទោ ច ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមិ, ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ ឯទិសោ, ឯតាទិសោតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច កមុប្បត្តិអនាទរា វចីភេទោ បឋមំ វុត្តោ. ឧភយថា វស្សំ ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ. តេនេវ អដ្ឋកថាយំ (វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ១៧៩; មហាវ. អដ្ឋ. ២០៧) ‘‘សចេបិ ‘ឥធ វស្សំ វសិស្សាមី’តិ អាលយោ អត្ថិ, អសតិយា បន វស្សំ ន ឧបេតិ, គហិតសេនាសនំ សុគ្គហិតំ, ឆិន្នវស្សោ ន ហោតិ, បវារេតុំ លភតិយេវ, វិនាបិ ហិ វចីភេទំ អាលយករណមត្តេនបិ វស្សំ ឧបគតមេវ ហោតី’’តិ វុត្តំ. នាវាសត្ថវជេសុ បន បរិយេសិត្វា សេនាសនំ អលភន្តេន អាលយករណមត្តេនេវ ឧបគន្តព្ពំ. ឧបគច្ឆន្តេន ច វិហារំ បដិជគ្គិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេត្វា សព្ពំ ចេតិយវន្ទនាទិសាមីចិកម្មំ និដ្ឋាបេត្វា ឧបគន្តព្ពំ. អាលយបរិគ្គហេ អាលយំ ទស្សេតុំ ‘‘ចិត្តុប្បាទេត្ថ អាលយោ’’តិ អាហ. ឯត្ថាតិ ទ្វីសុ.

៣១១. តទហូតិ តស្មិំ វស្សូបនាយិកទិវសេ. ជានន្តិ ‘‘អជ្ជ វស្សូបនាយិកា’’តិ ជានន្តោ, អនុបគច្ឆតោតិមស្ស វិសេសនំ.

៣១២. ទុតិយន្តិ បច្ឆិមិកំ. អនុបគតោតិ កេនចិ អន្តរាយេន បុរិមិកំ អនុបគតោ. តេមាសន្តិ បុរិមំ វា តេមាសំ បច្ឆិមំ វា តេមាសំ. វស្សំ ឧបគន្ត្វា បន អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វាបិ តទហេវ សត្តាហករណីយេន បក្កមន្តស្សាបិ អន្តោសត្តាហេ និវត្តេន្តស្សាបិ អនាបត្តិ.

៣១៣-៥. មាតាបិតូនំ បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានញ្ច អត្ថាយ គិលានតទុបដ្ឋាកភត្តំ ឱសធញ្ច ឯសិស្សំ វា បុច្ឆិស្សាមិ វា ឧបដ្ឋិស្សំ វា គន្ត្វា អហំ នាភិរតំ វូបកាសេស្សំ វា កុក្កុច្ចំ វិនោទនញ្ច ទិដ្ឋិំ វិវេចនញ្ច គរុកាទិកំ វុដ្ឋានំ វាបិ ឧស្សុក្កំ វាបិ ករិស្សំ វាបិ ការេស្សំ វាបីតិ ឯវមាទិនា សត្តាហកិច្ចេន បហិតេបិ វា អបហិតេបិ វា គន្តុំ លព្ភន្តិ យោជនា.

ឯត្ថ បន លព្ភមានកវសេន យោជេត្វា វក្ខមាននយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. មាតាទិសុតិយា តេយេវ គិលាន-សទ្ទេន គយ្ហន្តិ, តេសំ ឧបដ្ឋាកា តទុបដ្ឋាកា, គិលានា ច តទុបដ្ឋាកា ច, តេសំ ភត្តន្តិ សមាសោ. ឱសធន្តិ តេសំយេវ គិលានានំ ភេសជ្ជំ. ឯសិស្សន្តិ បរិយេសិស្សាមិ. បុច្ឆិស្សាមីតិ តេយេវ សត្តជនេ គិលានេ បុច្ឆិស្សំ. ឧបដ្ឋិស្សន្តិ តេយេវ គិលានេ ឧបដ្ឋហិស្សាមិ. អភិរមតីតិ អភិរតោ, វិសភាគរូបាទិទស្សនេន សាសនេ ន អភិរតោ នាភិរតោ. អភិរមណំ វា អភិរតំ, នត្ថិ អភិរតមស្សាតិ នាភិរតោ, តំ. សហធម្មិកេសុ យោ នាភិរតោ, តំ វូបកាសេស្សំ វិក្ខេបហរណត្ថំ អញ្ញត្ថ នយិស្សាមិ. កុក្កុច្ចន្តិ បញ្ចន្នំយេវ ឧប្បន្នំ វិនយកុក្កុច្ចំ. កិតកយោគេ វិកប្បេន ទុតិយា. ទិដ្ឋិន្តិ តេសំយេវ មិច្ឆាទិដ្ឋិយា. គរុកមាទិកន្តិ គរុកំ អាទិ យស្សាតិ វិគ្គហោ. អាទិ-សទ្ទេន សាមណេរានំ វស្សបុច្ឆនំ, សិក្ខាសមាទយិតុកាមតា, តជ្ជនីយាទិកម្មករណំ សង្គហិតំ. វុដ្ឋានន្តិ ភិក្ខុនោ គរុកាបត្តិយា បរិវាសមានត្តទានាទីហិ វុដ្ឋានំ. ឧស្សុក្កន្តិ វស្សបុច្ឆនាទិឧស្សុក្កំ. ឯវមាទិនាតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន ទិដ្ឋិគតាទីនំ ធម្មកថាករណាទិំ សង្គណ្ហាតិ. គន្តុំ លព្ភន្តិ ឯត្ថ គច្ឆន្តេន អន្តោឧបចារសីមាយំ ឋិតេនេវ ‘‘អន្តោសត្តាហេ អាគច្ឆិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា គន្តព្ពំ. សចេ អាភោគំ អកត្វា ឧបចារសីមំ អតិក្កមតិ, ឆិន្នវស្សោ ហោតីតិ វទន្តិ. សត្តាហកិច្ចេនាតិ សត្តាហស្ស លព្ភមានកំ វុត្តំ វក្ខមានញ្ច សង្ឃកម្មាទិ កិច្ចំ សត្តាហកិច្ចំ. សត្តមអរុណមត្តស្សេវ វិហារេ ឧដ្ឋាបនីយត្តា សត្តាហស្ស សាកល្លេន គហណំ.

៣១៦. សង្ឃកម្មេ វជេតិ សង្ឃស្ស កិច្ចេ ឧបោសថាគារាទីសុ សេនាសនេសុ វា ចេតិយឆត្តវេទិកាទីសុ វា អន្តមសោ បុគ្គលិកសេនាសនេសុ វាបិ កត្តព្ពនិមិត្តេ វជេយ្យាតិ អត្ថោ. ធម្មសវនត្ថំ និមន្តិតោ វាបិ វជេ, គរូហិ បេសិតោ វាបិ វជេ, គរូនំ បស្សិតុំ វាបិ វជេតិ យោជេតព្ពំ. និមន្តិតោតិ ឯត្ថ សចេ បឋមំយេវ កតិកា កតា ហោតិ, ‘‘អសុកទិវសំ នាម សន្និបតិតព្ព’’ន្តិ និមន្តិតោយេវ នាម ហោតិ. គរូហីតិ អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ. បហិតោតិ ភណ្ឌធោវនាទិអត្ថាយ បេសិតោ. បស្សិតុន្តិ អគិលានេបិ.

៣១៧. ភណ្ឌ…បេ… ទស្សនេ ន វជេតិ យោជនីយំ. ឯត្ថាបិ និមិត្តត្ថេ សត្តមី. ភណ្ឌំ នាម ចីវរំ. ញាតី មាតាបិតូហិ អញ្ញេ. ឧបដ្ឋាកា ឧបាសកា. ‘‘អជ្ជេវ អាគមិស្ស’’ន្តិ អទូរគោ ន បាបុណេយ្យ, លព្ភន្តិ សម្ពន្ធោ. លព្ភន្តិ ឥមស្ស អបាបុណនំ វុត្តកម្មំ. អជ្ជេវាគមិស្សន្តិ សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា បុន អាគច្ឆន្តស្ស អន្តរាមគ្គេ សចេ អរុណុគ្គមនំ ហោតិ, វស្សច្ឆេទោបិ ន ហោតិ, រត្តិច្ឆេទទុក្កដញ្ច នត្ថីតិ វទន្តិ.

៣១៨. សេសញាតីហីតិ មាតាបិតូហិ អវសេសញាតីហិ. និទ្ទិសិត្វាវាតិ ទានធម្មសវនាទីនិ. ‘‘បហិតេ បេសិតេ’’តិ ចេត្ថ ‘‘លព្ភ’’ន្តិ អនុវត្តនីយំ.

៣១៩. អត្តនោ អន្តរាយេ សតីតិ ចោរសរីសបវាឡជីវិតព្រហ្មចរិយន្តរាយេ, អន្តមសោ ភេសជ្ជាលាភបតិរូបឧបដ្ឋាកាលាភេបិ. ‘‘វស្សច្ឆេទការណម្បិ សត្តាហករណីយំ សិយា’’តិ កេចិ បោរាណា វទន្តិ, តំ យុត្តំ វិយ ទិស្សតិ, សព្ពថា វស្សច្ឆេទេន ពហិ វាសាយ អនុញ្ញាតការណំ សត្តាហមត្តំ ពហិ វីតិនាមេត្វា អន្តោវិហារេយេវ វាសេន វស្សច្ឆេទាការណំ កថំ នាម ន សិយាតិ. ឆិន្នវស្សោ នោ បវារយេតិ សម្ពន្ធោ.

៣២០. ‘‘អសេនាសនិកេនា’’តិ ឥមិនាវ វិញ្ញាយមានត្ថត្តេបិ ‘‘អជ្ឈោកាសេ ចា’’តិ វចនំ ‘‘អហំ អព្ភោកាសិកោ, កិំ មេ សេនាសនេនា’’តិ វាសានិវត្តនត្ថំ វុត្តំ. រុក្ខស្ស សុសិរេតិ សុទ្ធេ រុក្ខសុសិរេ. មហន្តស្ស បន សុសិរស្ស អន្តោ បទរច្ឆទនកុដិកំ កត្វា បវិសនទ្វារំ យោជេត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ. ‘‘វិដបេបិ អដ្ដកំ ពន្ធិត្វា’’តិអាទិ វុត្តនយមេវ. តថា ឆត្តចាដីសុបិ តទនុរូបេន វេទិតព្ពំ. ឆវកុដិ នាម ដង្កិតមញ្ចាទិភេទា កុដិ. តត្ថ ដង្កិតមញ្ចោ នាម ទីឃេ មញ្ចបាទេ មជ្ឈេ វិជ្ឈិត្វា អដនិយោ បវេសេត្វា កតោ, ចតុន្នំ បាសាណានំ ឧបរិ បាសាណំ អត្ថរិត្វា កតម្បិ ដង្កិតមញ្ចោ.

៣២១. អសេនាសនិកេនាតិ យស្ស តិណបណ្ណឥដ្ឋកសិលាសុធាសង្ខាតានំ បញ្ចន្នំ ឆទនានំ អញ្ញតរេន ឆន្នំ យោជិតទ្វារពន្ធនំ សេនាសនំ នត្ថិ, តេន. ឥទំ បន វចីភេទំ កត្វា អធិដ្ឋានំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ វទន្តិ, តទយុត្តំ, តថា ច សតិ នាវាទីសុ វិយ វិសុំ វិធានេន ភវិតព្ពន្តិ. នាវាសត្ថវជូបគោតិ ឥមិនា អសេនាសនិកេន នាវាទីសុ វស្សំ ឧបគន្តុំ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. តត្ថ ច កុដិកំ បរិយេសិត្វា លភន្តេន តត្ថ បវិសិត្វា វិហារាភាវតោ ‘‘វិហារេ’’តិ អវត្វា ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ, អលភន្តេន អាលយោ កាតព្ពោ. បវារេតុញ្ចាតិ ច-សទ្ទេន វស្សច្ឆេទនិមិត្តាយ អាបត្តិយា អភាវំ សម្បិណ្ឌេតិ. ‘‘វជេ សត្ថេ នាវាយន្តិ តីសុ ឋានេសុ នត្ថិ វស្សច្ឆេទេ អាបត្តិ, បវារេតុញ្ច លព្ភតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០៣) អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. វស្សច្ឆេទេតិ ច ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យេន វជោ តេន គន្តុ’’ន្តិ (មហាវ. ២០៣) វុត្តត្តា, សត្ថស្ស នាវាយ ច គមនសភាវេនេវ ឋិតត្តា ច វស្សូបគតដ្ឋានេ អវសិត្វា អញ្ញត្ថ គមនមត្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

វស្សូបនាយិកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.