៣៨. ទូសននិទ្ទេសវណ្ណនា

២៩៧. ទទតោតិ សសន្តកំ បរសន្តកញ្ច ទេន្តស្ស. កុលទូសនទុក្កដន្តិ អត្តនោ ទុប្បដិបត្តិយា កុលានំ ទូសនំ បសាទវិនាសនំ កុលទូសនំ, តេន ទុក្កដំ កុលទូសនទុក្កដំ.

២៩៨. ឯត្ថ សង្ឃិកំ គរុភណ្ឌំ ឥស្សរេន ទេន្តស្ស ថុល្លច្ចយន្តិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថាតិ ឯតេសំ បុប្ផាទីនំ មជ្ឈេ. ឥស្សរេនាតិ តទ្ធិតលោបេន វុត្តំ, ឥស្សរិយេន ឥស្សរវតាយាតិ អត្ថោ. ទេន្តស្សាតិ កុលសង្គហត្ថាយ ឥស្សរវតាយ ទទតោ. ថុល្លច្ចយន្តិ កុលសង្គហត្ថាយ ទទតោ ‘‘កុលទូសនទុក្កដ’’ន្តិ សាមញ្ញវិហិតទុក្កដេន សទ្ធិំ ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អវិស្សជ្ជិយានិ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពានិ សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា, វិស្សជ្ជិតានិបិ អវិស្សជ្ជិតានិ ហោន្តិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣២១) ឯវំ វុត្តថុល្លច្ចយន្តិ អត្ថោ. អញ្ញត្ថ ថុល្លច្ចយមេវ. សេនាសនត្ថាយ និយមិតេបិ ឯសេវ នយោ. សង្ឃស្ស សន្តកំ ថេយ្យា ទេន្តស្ស ទុក្កដាទីនីតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ. ទេន្តស្សាតិ វុត្តនយមេវ. ទុក្កដាទីនីតិ កុលសង្គហត្ថាយ ទទតោ កុលទូសនទុក្កដេន សទ្ធិំ មាសកេ វា ឩនមាសកេ វា ទុក្កដំ, អតិរេកមាសកេ វា ឩនបញ្ចមាសកេ វា ថុល្លច្ចយំ, បញ្ចមាសកេ វា អតិរេកបញ្ចមាសកេ វា បារាជិកន្តិ ឯវំ ទុក្កដាទីនិ ហោន្តីតិ អត្ថោ. អញ្ញត្ថ ទុក្កដាទីនេវ.

២៩៩-៣០០. កុលសង្គហត្ថំ ផលបុប្ផូបគំ រុក្ខំ សព្ពថា រោបេតុញ្ច រោបាបេតុញ្ច ជគ្គិតុញ្ច ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធនីយំ. ច-សទ្ទោ ឱចិនិតុំ ឱចិនាបេតុំ, គន្ថិតុំ គន្ថាបេតុន្តិ ច អវុត្តានិ ច សមុច្ចិនោតិ. ផលបុប្ផានិ សម្បាទនវសេន ឧបគច្ឆតីតិ ផលបុប្ផូបគំ. សព្ពថាតិ កប្បិយវោហារអកប្បិយវោហារបរិយាយឱភាសនិមិត្តកម្មវសេន សព្ពប្បការេនេវ. តត្ថ កប្បិយវោហារោ នាម ‘‘ឥមំ រុក្ខំ ជាន, ឥមំ អាវាដំ ជាន, ឥមំ មាលាវច្ឆំ ជាន, ឯត្ថ ឧទកំ ជានា’’តិ វចនំ, សុក្ខមាតិកាយ ឧជុករណញ្ច. តព្ពិបរិយាយេន អកប្បិយវោហារោ នាម. បរិយាយោ នាម ‘‘បណ្ឌិតេន មាលាវច្ឆាទយោ រោបាបេតព្ពា, ន ចិរស្សេវ ឧបការាយ សំវត្តន្តី’’តិអាទិវចនំ. ឱភាសោ នាម កុទ្ទាលខណិត្តាទីនិ ច មាលាវច្ឆេ ច គហេត្វា ឋានំ. និមិត្តកម្មំ នាម កុទ្ទាលឧទកភាជនាទីនំ អាហរិត្វា សមីបេ ឋបនំ. ជគ្គិតុន្តិ វទន្តិ ឧទកសេចនាទីនិ កត្វា. គន្ថនគន្ថាបនេសុ បន សព្ពាបិ ឆ បុប្ផវិកតិយោ វេទិតព្ពា គន្ថិមំ គោប្ផិមំ វេធិមំ វេឋិមំ បូរិមំ វាយិមន្តិ. នាមវសេនេវ បនេតេសំ វិសេសោ វេទិតព្ពោ. តំ បន កុលសង្គហតោ អញ្ញត្រាបិ ភិក្ខុស្ស កាតុម្បិ អកប្បិយវចនេន ការាបេតុម្បិ ន វដ្ដតិ. ‘‘ឯវំ ជាន, ឯវំ កតេ សោភេយ្យ, យថា ឯតានិ បុប្ផានិ ន វិកិរិយន្តិ, តថា ករោហី’’តិអាទិនា បន កប្បិយវចនេន ការាបេតុំ វិនា កុលសង្គហំ វដ្ដតិ. រោបនាទីនីតិ អកប្បិយបថវិយំ រោបាបនសិញ្ចាបនាទីនិ, អញ្ញត្ថ រោបនាទីនិ.

៣០១-២. ឥទានិ បុប្ផទានាទីសុ អដ្ឋសុ កុលសង្គហវត្ថូសុ អវសេសានិ ទ្វេ ទស្សេតុំ ‘‘វុត្តាវា’’តិអាទិមាហ. វុត្តាវ មិច្ឆាជីវវិវជ្ជនាយំ វុត្តា ឯវ. ជង្ឃបេសនេ វិនិច្ឆយោ វុច្ចតីតិ បាឋសេសោ. បិតរោ ភណ្ឌុំ សកំ វេយ្យាវច្ចករំ ឋបេត្វា គិហិកម្មេសុ ទូតសាសនំ ហរណេ បទវារេន ទុក្កដន្តិ សម្ពន្ធោ. សហធម្មិកេសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ បិតាទយោវ វុត្តា. គិហិកម្មសូតិ វិសយសត្តមី. បទវារេនាតិ បទក្កមេន, បទេ បទេតិ អធិប្បាយោ. បឋមំ សាសនំ អគ្គហេត្វាបិ បុន វទតោ ទុក្កដន្តិ យោជេតព្ពំ. បុនាតិ បច្ឆា. ‘‘អយំ ទានិ សោ គាមោ, ហន្ទ នំ សាសនំ អារោចេមី’’តិ មគ្គា ឱក្កមន្តស្ស ច បទេ បទេ វទតោ ច ទុក្កដន្តិ អធិប្បាយោ. តស្ស បន សាសនំ បដិក្ខិបិត្វា សយមេវ ការុញ្ញេ ឋិតេន គន្ត្វា អត្តនោ បតិរូបំ សាសនំ អារោចេតុំ, ‘‘មម វចនេន ភគវតោ បាទេ វន្ទថា’’តិអាទិកំ គិហីនំ កប្បិយសាសនំ ហរិតុញ្ច វដ្ដតិ.

៣០៣. អភូតារោចនរូបិយសំវោហារុគ្គហាទិសាតិ អភូតារោចនាយ រូបិយសំវោហារេ ច ឧគ្គហេ ឧប្បន្នបច្ចយេ អាទិសន្តិ កថេន្តិ បកាសេន្តីតិ អភូតា…បេ… ហាទិសា, តំសទិសាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៣០៤. បិតូនំ ហរាបេត្វា ហរិត្វាបិ បុប្ផានិ វត្ថុបូជត្ថំ ទាតុំ, សេសញាតីនំ បត្តានំ វត្ថុបូជត្ថំ ទាតុន្តិ យោជនីយំ. ‘‘ហរាបេត្វា ហរិត្វា’’តិ វុត្តេ ‘‘បក្កោសិត្វា បក្កោសាបេត្វា វា’’តិ វុត្តមេវ សិយាតិ ន វុត្តំ. បត្តានន្តិ បក្កោសកេន បត្តាបិ គហិតា. វត្ថុបូជត្ថន្តិ រតនត្តយបូជនត្ថំ. ឧបាសកានម្បិ បន សម្បត្តានំ វត្ថុបូជត្ថំ ទាតុំ វដ្ដតិយេវ. លិង្គាទិបូជត្ថន្តិ សិវលិង្គគិណ្ឌុពិម្ពាទិបូជនត្ថំ.

៣០៥. តថា ផលន្តិ ឥមិនា បុប្ផេ វុត្តំ សព្ពំ អបទិសតិ. បរិព្ពយវិហីនានន្តិ បរិព្ពយំ បាថេយ្យំ វិហីនំ នដ្ឋំ យេសំ អាគន្តុកានន្តិ សមាសោ. សបរន្តិ អត្តនោ វិស្សាសិកា. អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៣៦-៤៣៧) បន ‘‘អត្តនោ សន្តកំយេវា’’តិ វចនំ ថុល្លច្ចយាទិវិភាគតោ មោចេត្វា វុត្តំ.

៣០៦. សម្មតេន ទេយ្យន្តិ យោជនា. ទេយ្យន្តិ ចតុត្ថភាគំ ទាតព្ពំ. ឥតរេន តុ អបលោកេត្វា ទាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធិតព្ពំ. ឥតរេន តុ អសម្មតេន បន.

៣០៧. បរិច្ឆិជ្ជាតិ ‘‘ឯត្តកានិ ផលានិ ទាតព្ពានី’’តិ ឯវំ ផលបរិច្ឆេទេន វា ‘‘ឥមេហិ រុក្ខេហិ ទាតព្ពានី’’តិ ឯវំ រុក្ខបរិច្ឆេទេន វា បរិច្ឆិន្ទិត្វា. តតោតិ បរិច្ឆិន្នផលតោ រុក្ខតោ វា. យាចមានស្ស គិលានស្សេតរស្ស វាតិ សម្ពន្ធនីយំ. រុក្ខាវ ទស្សិយាតិ ‘‘ឥធ ផលានិ សុន្ទរានិ, ឥតោ គណ្ហថា’’តិ អវត្វា ‘‘ឥតោ គហេតុំ លព្ភតី’’តិ រុក្ខា វា ទស្សេតព្ពា.

៣០៨. ឥទានិ អដ្ឋសុ បុប្ផាទីនំ ចតុន្នំ វិនិច្ឆយំ ទស្សេត្វា យថាវុត្តផលបុប្ផវិនិច្ឆយំ អវសេសេសុ ចតូសុ អបទិសន្តោ ‘‘សិរីសា’’តិអាទិមាហ. សិរីសចុណ្ណកសវាទិចុណ្ណេតិ កសាវំ យំ កិញ្ចិ អាទិ យស្ស, តមេវ ចុណ្ណំ, សិរីសចុណ្ណញ្ច កសាវាទិចុណ្ណញ្ចាតិ សមាសោ. ‘‘សិរីសចុណ្ណំ វា អញ្ញំ វា កសាវ’’ន្តិ ហិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៣៦-៤៣៧) វុត្តំ. ‘‘កសាវាទី’’តិ វត្តព្ពេ រស្សេន វុត្តំ. សេសេសូតិ វេឡុអាទីសុ តីសុ. បាឡិយា អវុត្តស្សាបិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា អាហ ‘‘បណ្ណម្បេត្ថ បវេសយេ’’តិ. ឯត្ថាតិ បុប្ផាទីសូតិ.

ទូសននិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.