៣៦. ភេសជ្ជនិទ្ទេសវណ្ណនា

២៧៤-៥. ជនស្ស ភេសជ្ជំ កាតុំ ទាតុំ វត្តុញ្ច ន លព្ភតីតិ សម្ពន្ធិយំ. លព្ភតីតិ ឯត្ថ ‘‘ភិក្ខុនា’’តិ កត្តា ‘‘ភេសជ្ជ’’ន្តិ វុត្តកម្មំ. ននុ ច កាតុន្តិ ភាវសាធនត្តា តស្ស អវុត្តកម្មេនាបិ ភវិតព្ពំ ភាវេ វិហិតកិតកប្បច្ចយានំ បយោគេ កម្មការកស្សាបិ ឥច្ឆិតព្ពត្តាតិ? សច្ចំ, តថាបិ បធានភូតកម្មសត្តិយា អភិធានេ សតិ អប្បធានកិតកកិរិយាភិសម្ពន្ធេន គុណីភូតា កម្មសត្តិ អភិហិតា វិយ វិញ្ញាយតិ. តថា ច វុត្តំ អម្ហេហិ យោគវិនិច្ឆយេ ‘‘បធានានុយាយិតាយ ជនវោហារាយ បធានសត្យាភិធានេ គុណសត្តិ អភិហិតា វិយ បកាសតី’’តិ. ជនស្សាតិ អាគតាគតជនស្ស. សហធម្មីនញ្ច បិតូនញ្ច តទុបដ្ឋាកភិក្ខុនិស្សិតភណ្ឌូនញ្ច វេយ្យាវច្ចករស្ស ច ភិក្ខាចរិយវិញ្ញត្តិសកេហិ ភេសជ្ជករណំ លព្ភន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ សហធម្មិនន្តិ សហ ចរិតព្ពោ ធម្មោ សីលសទ្ធាបញ្ញាសង្ខាតោ សហធម្មោ, សោ ឯតេសមត្ថីតិ សហធម្មិនោ, ភិក្ខុ ភិក្ខុនី សិក្ខមានា សាមណេរោ សាមណេរីតិ បញ្ច, តេសំ. បិតា ច មាតា ច បិតរោ ឯកសេសនយេន, ឧភិន្នំ សាមញ្ញនិទ្ទេសោ វា, តេសំ. ភិក្ខុនិស្សិតោ នាម យោ វិហារេ សព្ពកម្មានិ ករោន្តោ ភិក្ខុំ និស្សាយ វសតិ. ភណ្ឌុ នាម យោ បព្ពជ្ជាបេក្ខោ យាវ បត្តចីវរំ បដិយាទិយតិ, តាវ វិហារេ វសតិ, សោ បណ្ឌុបលាសោ. វេយ្យាវច្ចករស្សាតិ អត្តនោ ឧបដ្ឋាកស្ស. ឯតេសុ បន មាតាបិតរោ សចេ រជ្ជេបិ ឋិតា បច្ចាសីសន្តិ, អកាតុំ ន វដ្ដតិ. មាតរំ អនាមសន្តេន សព្ពំ បរិកម្មំ កាតព្ពំ. បិតា បន សហត្ថេន នហាបនសម្ពាហនាទីនិ កត្វា ឧបដ្ឋាតព្ពោ.

២៧៦. បិតា ច មាតា ច ភាតា ច ភគិនី ចាតិ ទ្វន្ទោ បិតា…បេ… ភគិនិយោ. មហន្តោ ច ចូឡោ ច, មហាចូឡា ច តេ បិតា…បេ… ភគិនិយោ ចាតិ កម្មធារយោ. តា អាទិ យេសន្តេតិ អញ្ញបទត្ថោ. មហាចូឡ-សទ្ទា បិតាទិ-សទ្ទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពា ‘‘មហាបិតុនោ ចូឡបិតុនោ’’តិអាទិនា. អាទិ-សទ្ទេន បនេត្ថ បិតុច្ឆា មាតុលោ, តេសំ ទសន្នម្បិ យាវ សត្តមា កុលបរិវដ្ដា បុត្តបរម្បរញ្ច សង្គណ្ហាតិ. តេសំ សកេ ភេសជ្ជករណំ លព្ភន្តិ យោជនា. តេសំ មហាបិតាទីនំ សន្តកេ សតិ តេន ភេសជ្ជករណំ លព្ភតីតិ អត្ថោ. នាតិ នត្ថិ ចេ. អត្តនិយេតិ ភិក្ខុនោ អត្តនោ សន្តកេ សតីតិ អត្ថោ. ទាតព្ពំ តាវកាលិកន្តិ តាវកាលិកំ កត្វា ទាតព្ពន្តិ អត្ថោ. តេ បន សចេ បដិទេន្តិ, គហេតព្ពំ, នោ ចេ ទេន្តិ, ន ចោទេតព្ពា. យាវ តស្ស ទានំ, តាវ កាលោ អស្សាតិ តាវកាលិកំ. ណិកោ សមាសន្តេ.

២៧៧. ភេសជ្ជករណាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន អនាមដ្ឋបិណ្ឌទានាទីនំ គហណំ, ហិ-សទ្ទោ ហេតុម្ហិ, ហិ យស្មា ឯតេសុ កុលទូសនាទយោ ន រុហន្តិ, តស្មា តេសំ ភេសជ្ជករណំ លព្ភំ, អត្តនិយេ ច សតិ ទាតព្ពន្តិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ន រូហតីតិ ន រោហតិ នប្បវត្តតិ ន ហោតិ, អាបត្តិំ ន ជនេតីតិ អធិប្បាយោ. តេសំ អត្ថាយ ញាតិសាមណេរេហិ វា ភេសជ្ជំ អាហរាបេតព្ពំ, អត្តនោ អត្ថាយ វា អាហរាបេត្វា ទាតព្ពំ. តេហិបិ ‘‘ឧបជ្ឈាយាទីនំ អាហរិស្សាមា’’តិ វត្តសីសេន អាហរិតព្ពំ. សចេ អញ្ញេបិ យេ គិលានា ហុត្វា វិហារំ បវិសន្តិ, តេសំ សព្ពេសម្បិ អបច្ចាសីសន្តេន ភេសជ្ជំ កាតព្ពំ. សទ្ធំ កុលំ ហោតិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស មាតាបិតុដ្ឋានីយំ, តត្រ ចេ កោចិ គិលានោ ហោតិ, តស្សត្ថាយ ‘‘ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមស្ស រោគស្ស កិំ ភេសជ្ជំ ករោន្តី’’តិ កប្បិយំ កត្វា បុច្ឆន្តិ, ឥទញ្ចិទញ្ច គហេត្វា ករោន្តីតិ វដ្ដតិ, ភិក្ខូហិ អញ្ញមញ្ញំ វា កថា កាតព្ពា.

២៧៨. ឆន្នំ មាតាទីនញ្ច ទាមរិកចោរស្ស ឥស្សរិយស្ស អនាមដ្ឋោ បិណ្ឌបាតោ ទាតុំ អវារិតោតិ យោជេតព្ពំ. ឆន្នន្តិ មាតាទីនំ ឆន្នំ មជ្ឈេ. មាតាទីនន្តិ ភិក្ខុនិស្សិតំ ឋបេត្វា អវសេសានំ បញ្ចន្នំ មាតាទីនំ. ‘‘ឆន្ន’’ន្តិ បន យោជនាយ អដ្ឋកថាយ វិរុជ្ឈតិ. តត្ថ ហិ ‘‘មាតាបិតូន’’ន្តិអាទិនា ភិក្ខុនិស្សិតំ ឱហាយ សត្តេវ វុត្តា. អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេន ច តថេវ វុត្តំ –

‘‘អនាមដ្ឋោបិ ទាតព្ពោ, បិណ្ឌបាតោ វិជានតា;

ទ្វិន្នំ មាតាបិតូនម្បិ, តទុបដ្ឋាយកស្ស ច.

‘‘ឥស្សរស្សាបិ ទាតព្ពោ, ចោរទាមរិកស្ស ច;

ភណ្ឌុកស្សត្តនោ ចេវ, វេយ្យាវច្ចករស្សបី’’តិ. (វិនយ វិ. ៤៩៣-៤៩៥);

ទាមរិកចោរស្សាតិ រជ្ជំ បត្ថយមានស្ស បាកដចោរស្ស. អនាមដ្ឋោតិ អបព្ពជិតស្ស ហត្ថតោ លទ្ធា អត្តនា អញ្ញេន វា បព្ពជិតេន អគ្គហិតអគ្គោ, អយំ អនាមដ្ឋបិណ្ឌបាតោ. បដិសន្ថារោ ‘‘វិហារប្បត្តំ អាគន្តុកំ វា ទលិទ្ទាទិំ វា ទិស្វា ‘បានីយំ បិវា’តិ ទាតព្ពំ, បាទមក្ខនតេលំ ទាតព្ពំ, កាលេ អាគតស្ស យាគុភត្តំ, វិកាលេ អាគតស្ស សចេ តណ្ឌុលា អត្ថិ, តណ្ឌុលា ទាតព្ពា, សយនដ្ឋានំ ទាតព្ពំ, ចោរានំ បន សង្ឃិកម្បិទាតព្ព’’ន្តិ វុត្តោ. អវសេសបដិសន្ថារោ បន អបច្ចាសីសន្តេន កាតព្ពោ. តថា ធម្មបដិសន្ថារោបិ យស្ស កស្សចិ ទាតព្ពោវ.

២៧៩. តេសន្តិ អញ្ញាតកាទីនំ គិហីនំ. កយិរាតិ ‘‘ភណថា’’តិ វុត្តេ ករេយ្យ. ‘‘ន ករោមា’’តិ វុត្តេ សចេ វិប្បដិសារិនោ ភវិស្សន្តិ, កាតព្ពំ. នត្តនោតិ អត្តនោ សុត្តោទកេហិ ន កយិរាតិ យោជនីយំ. ឯវំ សាមញ្ញេន បរិត្តេ បដិបជ្ជនវិធិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អាដានាដិយបរិត្តេ បដិបជ្ជិតព្ពវិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘ភណិតព្ព’’ន្តិអាទិមាហ. ភណាបេន្តេតិ ‘‘ភណថា’’តិ អជ្ឈេសនបុព្ពកំ បយោជេន្តេ. បរិត្តំ សាសនោគធន្តិ បឋមមេវ អាដានាដិយសុត្តំ អភណិត្វា សាសនបរិយាបន្នំ មេត្តសុត្តំ ធជគ្គសុត្តំ រតនសុត្តន្តិ ឥមានិ សុត្តានិ សត្តាហំ ភណិត្វា យថាបរិកម្មំ បរិត្តំ អាដានាដិយបរិត្តំ ភណិតព្ពន្តិ យោជនា.

២៨០. ‘‘អាគន្ត្វា សីលំ ទេតុ, ធម្មំ បរិត្តញ្ច ភាសតូ’’តិ កេនចិ បេសិតោ គន្ត្វា សីលំ វា ទាតុំ ធម្មំ បរិត្តំ វា វត្តុំ លព្ភតីតិ សម្ពន្ធោ.

ភេសជ្ជនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.