២៩. មិច្ឆាជីវវិវជ្ជនានិទ្ទេសវណ្ណនា

២០៩. អាគម្ម ជីវន្តិ ឯតេនាតិ អាជីវោ, កោ សោ? បច្ចយបរិយេសនវាយាមោ. មិច្ឆាយ អាជីវោ, តស្ស វិវជ្ជនា មិច្ឆាជីវវិវជ្ជនា. សា បនាយំ អត្ថតោ ‘‘ឥធ ភិក្ខុ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ’’តិ (វិភ. ៥០៨) ឯវំ បាតិមោក្ខសំវរសម្បត្តិយា បដិបត្តិទស្សនវសេន អាគតោ អាចារោ ចេវ យថាក្កមេន បារាជិកសង្ឃាទិសេសថុល្លច្ចយបាចិត្តិយបាដិទេសនីយទុព្ភាសិតទុក្កដានំ ការណភូតស្ស អាជីវហេតុបញ្ញត្តានំ អភូតារោចនសញ្ចរិត្តអញ្ញាបទេសភូតារោចនបណីតភោជនវិញ្ញត្តិ ភិក្ខុនិភោជនវិញ្ញត្តិសូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទានំ វីតិក្កមស្ស ច កុហនលបននេមិត្តិកតា និប្បេសិកតា លាភេន លាភំ និជិគីសនតាតិ ឯវមាទីនញ្ច បាបធម្មានំ វសេន បវត្តំ មិច្ឆាជីវវិរតិសង្ខាតំ អាជីវបារិសុទ្ធិសីលញ្ច. តស្សា បន កស្សចិ ឥធ ទស្សនំ យថា ទស្សេតុមារទ្ធំ បាតិមោក្ខសំវរសង្ខាតាយ អធិសីលសិក្ខាយ, ចតុរារក្ខវិបស្សនាវសេន អាគតានំ អធិចិត្តអធិបញ្ញាសង្ខាតានំ ទ្វិន្នំ សិក្ខានញ្ច ឧបការកធម្មបរិទីបនត្ថន្តិ ទដ្ឋព្ពំ, ឯវមីទិសំ វិញ្ញេយ្យំ, តំ ទស្សេតិ ‘‘ទារុ’’ន្តិអាទិនា. តត្ថ ‘‘ទារុ’’ន្តិអាទីនិ ‘‘ទទេ’’តិ ឯតស្ស បត្តិកម្មំ. ចុណ្ណំ សិរីសចុណ្ណាទិនហានិយចុណ្ណំ. ន្ហានមុខោទកន្តិ ន្ហានញ្ច មុខញ្ច, តស្ស ឧទកន្តិ សមាសោ. អាទិ-សទ្ទេន បណ្ណាទិំ សង្គណ្ហាតិ. កុលសង្គហាតិ កុលសង្គហករណេន.

២១០. បរិភដតិ បរេសំ ទារកេ បរិហរតីតិ បរិភដោ, បរិភដស្ស កម្មំ បារិភដកោ, សកត្ថេ តមេវ បារិភដកតា. អលង្ករណាទិនា កុលទារកបរិហរណស្សេតំ នាមំ. មុគ្គស្ស សូបោ មុគ្គសូបោ, សោយេវ មុគ្គសុប្បោ. យថា មុគ្គសូបេ បច្ចមានេ កោចិទេវ មុគ្គោ ន បច្ចតិ, អវសេសា បច្ចន្តិ, ឯវំ យស្ស បុគ្គលស្ស វចនេ កិញ្ចិទេវ សច្ចំ ហោតិ, សេសំ អលិកំ, អយំ បុគ្គលោ មុគ្គសូបសទិសតាយ ឧបចារេន ‘‘មុគ្គសុប្បោ’’តិ វុច្ចតិ, តស្ស ភាវោ មុគ្គសុប្បតា. សច្ចាលិកេន ជីវិតកប្បនស្សេតំ អធិវចនំ. ឃរវត្ថុអាទិសម្ពន្ធិនី វិជ្ជា វត្ថុវិជ្ជា. បារិភដកតា ចាតិអាទិនា ទ្វន្ទោ នបុំសកត្តាភាវេ បារិ…បេ… វិជ្ជា, តាយ. រស្សោ បន គាថាពន្ធវសេន, តថា ទីឃោ. បហិណានំ តស្មិំ តស្មិំ កម្មេ តេសំ តេសំ និយុញ្ជនំ បហេណំ. អាទរេន ទូតេន ការេតព្ពំ យំ កិញ្ចិ កម្មំ ទូតកម្មំ. បិសនំ បេសនំ, ជង្ឃាយ បាទេន បេសនំ ជង្ឃបេសនំ, តមស្ស អត្ថីតិ ជង្ឃបេសនិយំ. តេសំ តេសំ គិហីនំ គាមន្តរទេសន្តរាទីសុ សាសនបដិសាសនហរណស្សេតមធិវចនំ.

២១១. លាភាសាយ លញ្ជទានំ អនុប្បទានំ. សម្ពុទ្ធប្បដិកុដ្ឋេន ពុទ្ធគរហិតេន អង្គវិជ្ជានក្ខត្តវិជ្ជាសុបិនវិជ្ជាភូតវិជ្ជាទិនា អញ្ញេន វា.

២១២. អញ្ញាតកានំ អប្បវារិតានំ វិញ្ញាបនំ វិញ្ញត្តិ, យាចនវសេន បវត្តោ កាយវចីបយោគោ. ពុទ្ធប្បដិកុដ្ឋេន មិច្ឆាជីវេន បច្ចយបរិយេសនា អនេសនា. អភូតស្ស អត្តនិ អវិជ្ជមានស្ស ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស ឧល្លបនំ កថនំ អភូតុល្លបនា. កុហនាទីហីតិ កុហនាលបនាទីហិ. តត្ថ លាភសក្ការសិលោកសន្និស្សិតស្ស បច្ចយប្បដិសេវនសាមន្តជប្បនឥរិយាបថសណ្ឋាបនវសេន ជនវិម្ហាបនា កុហនា. វិហារំ អាគតេ មនុស្សេ ទិស្វា ‘‘កិមត្ថាយ ភោន្តោ អាគតា, កិំ ភិក្ខូ និមន្តេតុ’’ន្តិ វា ‘‘មយិ រាជា បសន្នោ, អសុកោ ច អសុកោ ច រាជមហាមត្តោ បសន្នោ’’តិ វា អាទិនា នយេន អាលបនា លបនា. ខាទនីយំ គហេត្វា គច្ឆន្តេ ទិស្វា ‘‘កិំ ខាទនីយំ លភិត្ថា’’តិអាទិនា នយេន និមិត្តករណាទិ នេមិត្តកតា. ‘‘អស្សទ្ធោ អប្បសន្នោ’’តិអាទិនា នយេន គរហណានិ ច ‘‘ឯតំ ឯត្ថ កថេថា’’តិអាទិនា នយេន វាចាយ ឧក្ខិបនាទិ ច និប្បេសិកតា. អប្បេន លាភេន ពហុកំ វញ្ចេត្វា គហេតុំ ឥច្ឆនំ លាភេន លាភំ និជិគីសនតា. កុលទូសាទីតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន រូបិយប្បដិគ្គហណរូបិយសំវោហារា សង្គយ្ហន្តីតិ.

មិច្ឆាជីវវិវជ្ជនានិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.