២៨. កម្មនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៩៩. វគ្គេន អធម្មកម្មញ្ច សមគ្គេន អធម្មកម្មញ្ច វគ្គេន ធម្មកម្មញ្ច សមគ្គេន ធម្មកម្មញ្ចាតិ ចត្តារិ កម្មានិ ហោន្តីតិ សេសោ. តត្ថ វគ្គេន អធម្មកម្មន្តិ វគ្គេន សង្ឃេន ករណីយំ អធម្មកម្មំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. វគ្គោតិ ច សមូហោ វុច្ចតិ, សោ ច ចតុវគ្គាទិករណីយាទីសុ យាវតិកានំ កម្មប្បត្តានំ អសម្មុខីភាវេន, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទានាហរណេន, សម្មុខីភូតានញ្ច បដិក្កោសនេន, តេសុ ឯកេនាបិ វា ឥធ អធិប្បេតោ. អធម្មកម្មន្តិ ឯត្ថ បន ធម្មោ នាម ‘‘ឧត្តិទុតិយេ ចេ, ភិក្ខវេ, កម្មេ ឯកាយ ឧត្តិយា កម្មំ ករោតិ, ន ច កម្មវាចំ អនុស្សាវេតិ, អធម្មកម្ម’’ន្តិអាទិនា (មហាវ. ៣៨៧) ឯកាយេវ ញត្តិយា, តថា ទ្វីហិ ញត្តីហិ ឯកាយេវ វា កម្មវាចាយ, តថា ទ្វីហិ កម្មវាចាហីតិ អាគតាយ ច តថា ហាបនអញ្ញថាករណភាវេន ញត្តិកម្មំ ឋបេត្វា ញត្តិចតុត្ថេ ច កម្មេ អាគតាយ ច អកម្មារហស្ស តជ្ជនីយបព្ពាជនីយបដិសារណីយនិយស្សតិវិធឧក្ខេបនីយានំ សត្តន្នំ កម្មានំ ករណវសេន, កម្មារហស្ស ច វិរាធេត្វា ករណវសេន អាគតាយ ច បាឡិយា វិបរីតា ច បាឡិ, ឧបសម្បទាទិកម្មវសេន អាគតា ច បាឡិ, សម្មុខាវិនយសតិវិនយអមូឡ្ហវិនយបដិញ្ញាករណយេភុយ្យសិកាតស្សបាបិ- យសិកាតិណវត្ថារកសង្ខាតានំ សត្តន្នំ កម្មានំ យថាលាភករណវសេន អាគតា ច បាឡិ, តេន ករណីយំ អបលោកនញត្តិញត្តិទុតិយញត្តិចតុត្ថសង្ខាតំ ចតុព្ពិធំ កម្មំ ធម្មកម្មំ, តប្បដិបក្ខំ អធម្មកម្មំ. តព្ពិបរិយាយេន សមគ្គោ ធម្មកម្មញ្ច វេទិតព្ពំ. ធម្មោ យថាវុត្តា បាឡិ អស្ស អត្ថិ, ធម្មេន កតំ វាតិ ធម្មិកំ. តព្ពិបរីតំ អធម្មិកំ. ចតុត្ថំយេវាតិ តេសុ ចតូសុ កម្មេសុ ចតុន្នំ បូរណំ សមគ្គេន ធម្មិកំ. សេសកម្មានំ ភាវេន ភិក្ខុនា ទុក្កដស្ស ភវនំ លក្ខីយតីតិ សេសកម្មេសូតិ ភាវលក្ខណេ សត្តមី. ទុក្កដន្តិ កុប្បានំ អធម្មកម្មវគ្គកម្មានំ កតត្តា ទុក្កដំ.

២០០. ឥទានិ យទិទំ សមគ្គេន ធម្មិកំ នាម, តំ យេហិ សង្ឃេហិ កាតព្ពំ, តេសំ បភេទំ ទស្សេតុំ ‘‘ចតុវគ្គោ’’តិអាទិមាហ. ចត្វាទីនំ សង្ខ្យេយវុត្តិត្តា ចតុន្នំ វគ្គោតិអាទិនា វិគ្គហោ. ទសវីសតិវគ្គិកោតិ ទសន្នំ វីសតិយា ច វគ្គភេទវសេន ទសវីសតីនំ វគ្គោតិ វិគ្គហោ, ណិកោ សកត្ថេ. វីសតិយា វគ្គោ, អតិរេកេន សហិតោ វីសតិវគ្គោតិ វិគ្គហោ.

២០១-២. បញ្ចន្នំ កម្មានំ និយមេតិ ‘‘ចតូ’’តិអាទិនា. អព្ភានំ ឧបសម្បទំ បវារណំ ឋបេត្វា ចតុវគ្គោ ចាតិអាទិនា យោជេត្វា សព្ពកម្មេសុ កម្មប្បត្តោតិ ទីបិតោតិ យោជេតព្ពំ. តត្ថ តត្ថ ច-សទ្ទោ ចតុវគ្គាទយោ កម្មបត្តិកិរិយាយំ សមុច្ចិនោតិ. ឥធ បន សព្ព-សទ្ទោ អព្ភានាទីនំ កេសញ្ចិ ឋបិតត្តា បទេសសព្ពេ គយ្ហតិ. កម្មបត្តោតិ កម្មស្ស បត្តោ យុត្តោ អនុរូបោ. ឥតរោតិ វីសតិវគ្គោ អតិរេកវីសតិវគ្គោ. សព្ពកម្មេសូតិ ឯត្ថ បន សព្ព-សទ្ទោ សព្ពសព្ពេ. ននុ ច វីសតិវគ្គស្ស កម្មប្បត្តភាវេសតិ អតិរេកវីសតិវគ្គស្ស បគេវាតិ វិញ្ញាយតិ. តថា សតិ សោ កស្មា វុត្តោតិ? សច្ចំ, តថាបិ សោ ចតុវគ្គាទិនា សង្ឃេន កត្តព្ពកម្មំ ឩនកតរេន ន វដ្ដតិ, អតិរេកេន បន វដ្ដតីតិ ញាបនត្ថំ វុត្តោ.

២០៣. ឥទានិ ចតុវគ្គាទិកេន ឆន្ទាហរណេន បូរេតព្ពោតិ ទស្សេតិ ‘‘ចតូ’’តិអាទិនា. បារាជិកាទិភាវមនាបន្នត្តា បកតិយា សភាវេនេវ ឋិតោ អត្តា យេសំ, បកតោ វា តតោយេវ កម្មេសុ អវិគតោ អត្តា យេសំ តេតិ បកតត្តកា, បារាជិកឧក្ខិត្តកលទ្ធិនានាសំវាសកេហិ អញ្ញេ. បរេតិ ឯកសីមដ្ឋា តាទិសាយេវ អញ្ញេ. សេសេបីតិ អវសេសេ បញ្ចវគ្គាទិករណីយេបិ.

២០៤. ឥទានិ វត្ថុញត្តិអនុស្សាវនសីមាទិវិបត្តិតោ, កម្មវិបត្តីសុ បរិសតោ ច បដិក្កោសតោ ច កម្មស្ស កុប្បាកុប្បភាវំ តត្ថ ច អាបត្តិអាទិំ ទស្សេតុំ ‘‘ចតូ’’តិអាទិ មាហ. ចតុវគ្គាទិកត្តព្ពំ អសំវាសគណបូរំ វា កម្មារហគណបូរំ វា កម្មញ្ច គរុកដ្ឋគណបូរំ វា បរិវាសាទិកម្មញ្ចាតិ យោជនា. ឯត្ថ ច កម្មារហោ គរុកដ្ឋតោ អញ្ញោ, និក្ខិត្តវត្តោ បន គរុកដ្ឋោ គណបូរកោ ហោតិយេវ. កតន្តិ ចតុវគ្គាទិនា កតំ.

២០៥. វារេយ្យាតិ អន្តរាយេ អសតិ អន្តមសោ ឯកោបិ វារេយ្យាតិ អត្ថោ. អន្តរាយេតិ បាបេហិ ករិយមានេ ជីវិតព្រហ្មចរិយន្តរាយេ សតិ. អនន្តរាយិកា ចេ ន វារេន្តិ, ទុក្កដំ. ទិដ្ឋាវិន្តិ អត្តនោ អត្តនោ ទិដ្ឋិំ លទ្ធិំ ‘‘អធម្មកម្មំ ឥទំ, ន មេតំ ខមតី’’តិ អញ្ញមញ្ញំ អាវិ ករេយ្យុន្តិ សេសោ. ឯកោធិដ្ឋានន្តិ ឯកោ ភិក្ខុ ‘‘ន មេតំ ខមតី’’តិ អធិដ្ឋានំ ករេយ្យាតិ សេសោ. តតោធិកាតិ តីហិ អធិកា. តេ បន សង្ឃត្តា បហោន្តិ អត្តនោ កម្មំ និត្ថរិតុំ.

២០៦. ខិត្តចិត្តោ នាម ឧម្មត្តកោ. ទុខដ្ដិតោតិ វេទនដ្ដោ. ន រូហតីតិ គយ្ហត្តំ ន រោហតីតិ អត្ថោ.

២០៧. អន្តមសោ អនន្តរស្សាបិ អារោចេន្តស្ស បកត…បេ… ភិក្ខុនោតិ សម្ពន្ធោ. ឯកសីមាយំ តិដ្ឋតីតិ ឯកសីមដ្ឋោ. សមោ សំវាសោ អស្សាតិ សមសំវាសោ. ឯកសីមដ្ឋោ ច សោ សមសំវាសោ ច, បកតត្តោ ច សោ ឯកសីមដ្ឋសមសំវាសោ ច, សោ ចាយំ ភិក្ខុ ចាតិ សព្ពត្ថ កម្មធារយោ, តស្ស. ឯត្ថ បន អវិបន្នសីលោ បកតត្តោតិ អធិប្បេតោ. អារោចេន្តស្សាតិ អត្តនោ លទ្ធិំ បកាសេន្តស្ស. រូហតីតិ បដិក្ខេបោ រុហតិ.

២០៨. ធម្មិកំ កម្មន្តិ ធម្មេន កត្តព្ពំ អបលោកនាទិកម្មំ. បដិក្កោសេយ្យាតិ និវារេយ្យ. តិរោក្ខា កាយសាមគ្គិំ វា ឆន្ទំ វាតិ វា-សទ្ទំ នេត្វា អត្ថោ នេតព្ពោ. តិរោក្ខាតិ បរម្មុខា. សោ សម្មុខា-សទ្ទោ វិយ និបាតោ, អថ វា អក្ខា ឥន្ទ្រិយវិសយតោ តិរោ ពហីតិ អត្ថោតិ.

កម្មនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.