១៤. ភូមិនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៣៦. យាសុ វុត្ថំ បក្កញ្ច កប្បតិ, តា កប្បិយា ភូមិយោ សម្មុតិ ច សម្មុតិកុដិ ច…បេ… គហបតិ ច គហបតិកុដិ ចាតិ ឥមា ចតស្សោ ហោន្តីតិ យោជេត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ ភេសជ្ជក្ខន្ធកេ (មហាវ. ២៩៥) វុត្តាយ ឧត្តិទុតិយកម្មវាចាយ, អបលោកនកម្មវសេន វា សាវេត្វា សម្មា ឧត្តិសម្បន្នំ ករីយតីតិ សម្មុតិ, ថម្ភានំ ភិត្តិបាទានំ វា ឧគ្គមនំ ឧទ្ធំ កត្វា ឋបនំ, ‘‘កប្បិយកុដិំ ករោមា’’តិ វាចាយ សាវនញ្ច អន្តំ យស្សា សា ឧស្សាវនន្តា. តថា ច វុត្តំ ‘‘ថម្ភប្បតិដ្ឋានញ្ច វចនបរិយោសានញ្ច សមកាលំ វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៩៥). និសាទនំ បវិសនំ សន្និវេសនំ និសាទោ, គុន្នំ វិយ និសាទោ ឯតិស្សាតិ គោនិសាទិ. ភិក្ខុំ ឋបេត្វា សេសសហធម្មិកា សព្ពេ ច ទេវមនុស្សា ឥធ គហបតីតិ សាមញ្ញេន អធិប្បេតា. ឯត្ថ បន គហបតិសម្ពន្ធិនី កុដិ ទីឃេន គហបតី.

‘‘យំ បន អកប្បិយភូមិយំ សហសេយ្យប្បហោនកេ គេហេ វុត្ថ’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៩៥) អដ្ឋកថាវចនតោ យំ សង្ឃោ អាកង្ខតិ វិហារំ វា អឌ្ឍយោគំ វា បាសាទំ វា ហម្មិយំ វា គុហំ វា លេណាទិំ វា, តេសម្បិ សាមញ្ញវចនំ វិញ្ញាយតីតិ តំតំលក្ខណប្បត្តា សហសេយ្យប្បហោនកា លេណាទយោ ចតូស្វេវ កុដីសុ អន្តោគធាតិ វេទិតព្ពំ. ឥមាសុ ចតូសុ សហសេយ្យប្បហោនកេ បទេសេ យំ សង្ឃិកំ បុគ្គលិកំ វា ភិក្ខុសន្តកំ ឯករត្តម្បិ អន្តោវុត្ថំ អនុបសម្បន្នេន បក្កញ្ច យាវកាលិកំ យាមកាលិកញ្ច អន្តោវុត្ថអន្តោបក្កសង្ខំ ន គច្ឆតិ, កោ បន វាទោ ឥតរទ្វយេ. តំ បន អកប្បិយភូមិយម្បិ វុត្ថំ បក្កញ្ច វដ្ដតិ. តេន វុត្តំ ‘‘យាសុ វុត្ថំ បក្កញ្ច កប្បតី’’តិ.

១៣៧. វាសត្ថាយ កតេ សង្ឃិកេ វា ឯកសន្តកេ វា សហសេយ្យប្បហោនកេ គេហេ កប្បិយាកុដិ លទ្ធព្ពាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ វាសត្ថាយាតិ ឥមិនា អវាសត្ថាយ កតំ និវត្តេតិ. ឯកសន្តកេតិ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ សន្តកេ. កប្បិយាកុដីតិ ភាវប្បធានោយំ និទ្ទេសោ, ន ហិ គេហេ គេហំ លទ្ធុំ យុជ្ជតីតិ កប្បិយកុដិតាតិ អត្ថោ. ទីឃោ បន គាថាវសេន, កប្បិយា កុដិតាតិ វា វិសេសនវសេន ទដ្ឋព្ពំ. សហសេយ្យប្បហោនកេតិ ឯត្ថ សហសេយ្យប្បហោនកំ វាសាគារលក្ខណេ វុត្តលក្ខណំ សេនាសនំ.

១៣៨. ឥទានិ តា កុដិយោ កមេន ទស្សេត្វា តត្ថ បដិបជ្ជិតព្ពវិធិំ, តាសំ សព្ពថាបគមញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘គេហេ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ‘‘កប្បិយកុដិំ ករោម, កប្បិយកុដិំ ករោមា’’តិ ឯវមីរយន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥដ្ឋកា ច ថម្ភា ច ‘‘ឥដ្ឋកាថម្ភា’’តិ វត្តព្ពេ រស្សោ. ឥដ្ឋកថម្ភា អាទិ យស្ស ភិត្តិបាសាទស្សាតិ ពហុព្ពីហិ. បច្ឆា បឋមសទ្ទេន កម្មធារយោ. ‘‘ឋបេយ្យ ចេ, សា ឧស្សាវនន្តិកា’’តិ ឯវំ ចេ-សា-សទ្ទេ យោជេត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

១៣៩. សកលោ អបរិក្ខិត្តោ អារាមោបិ វាតិ សម្ពន្ធោ. សេនាសនំ បរិក្ខិត្តំ វា ហោតុ, អបរិក្ខិត្តំ វា, ន តំ បមាណំ.

១៤០. អញ្ញេហិ កប្បិយកុដិយា អត្ថាយ ទិន្នោ វា តេសំ សន្តកោ វាតិ យោជនា.

១៤១. អវិរោធភាវេន កប្បនីយា កប្បា, កប្ប សាមត្ថិយមិច្ចេតស្មា ឥត្ថិយំ អាបច្ចយេ រូបំ, ន កប្បា អកប្បា, អកប្បា ច សា កុដិ ចេតិ អកប្បកុដិ, តាយ. សប្បិអាទីតិ ឥមិនា សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកញ្ច គហិតំ.

១៤២. តេហេវាតិ អកប្បកុដិយំ វុត្ថសប្បិអាទីហិ ឯវ សទ្ធិំ សត្តាហកាលិកសំសដ្ឋតាយ ‘‘សត្តាហំ កប្បតេ’’តិ វុត្តំ. សាមិសេតិ អាមិសសង្ខាតេន បុរិមទ្វយេន សហិតេ. សាមបាកតាតិ សាមំ អត្តនា បាកោ ឯតស្សាតិ សាមបាកំ, សត្តាហកាលិកេន សហ បក្កំ សាមិសំ យាវជីវិកំ, តស្ស ភាវោ សាមបាកតា. សយំ បក្កំ តំ អត្តនា សំសដ្ឋតាយ តម្បិ អាមិសំ សាមបាកគតិកំ ករោតីតិ តស្ស សាមបាកតា ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

១៤៣. អធិដ្ឋិតាតិ បតិដ្ឋិតា. ឯវ-សទ្ទោ តិដ្ឋតិសទ្ទស្ស អន្តេ ទដ្ឋព្ពោ.

១៤៤. សព្ពេសូតិ ថម្ភាទីសុ សកលេសុ. ជហិតំ វត្ថុ កុដិភូមិ យស្សា ជហិតវត្ថុកា. បរិក្ខិត្តេ ជហិតវត្ថុកាតិ សម្ពន្ធោ. សេសាតិ ឥតរា ទ្វេ កុដិយោ. ឆទនវិព្ភមាតិ ឆទនស្ស វិនាសា. ឯត្ថាបិ ‘‘ជហិតវត្ថុកា’’តិ អានេតព្ពន្តិ.

ភូមិនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.