១៣. សមណកប្បនិទ្ទេសវណ្ណនា

១២៥. សមណកប្បាតិ សមណវោហារា. ភវន្តិ, អហេសុន្តិ វា ភូតា, វត្តមានេ, ភូតេ វា តប្បច្ចយោ. វិរុឡ្ហមូលាទិភាវំ អាបជ្ជិត្វា វឌ្ឍមានកានំ, វឌ្ឍិត្វា មហន្តភាវំ បត្តានញ្ច រុក្ខលតាទិសង្ខាតានំ ភូតានំ គាមោ, ភូតា ឯវ វា គាមោ សមូហោ ភូតគាមោ. តស្ស សមារម្ភោ ឆេទនផាលនាទិ, តស្មិំ. និមិត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មំ, តំហេតុ បាចិត្តិយំ ហោតីតិ អត្ថោ. កតកប្បិយំ សមណកប្បិយំ ភវេតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ កតំ កប្បិយំ យស្សាតិ ពហុព្ពីហិ. កេនាតិ អាហ ‘‘នខេនា’’តិអាទិ.

១២៦. ឥទានិ យស្ស សមារម្ភោ, តំ ភូតគាមំ វិភជិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘ស មូលា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. សោតិ ភូតគាមោ. ភវិតុំ ឧប្បជ្ជិតុំ បយោជេតីតិ ការិតន្តា តប្បច្ចយោ, បភាវិតោ ឧប្បាទិតោតិ អត្ថោ. អថ វា បភវនំ បភវោ, ឧប្បត្តិ, សោវ បភវោ, បភាវំ ករោតីតិ នាមធាតុតោ កត្តរិ តប្បច្ចយោ, បភាវិតោ ឧប្បន្នោតិ អត្ថោ. មូលញ្ច ខន្ធោ ច ពីជញ្ច អគ្គញ្ច ផឡុ ច មូល…បេ… ផឡូនិ. ផឡុ នាម បព្ពំ. តានិយេវ ពីជានិ, តេហិ បភាវិតោ ឧប្បាទិតោ, អថ វា តេហិ អវធិភូតេហិ, ការណភូតេហិ វា បភាវិតោ ឧប្បន្នោតិ កមេន វិកប្បទ្វយេ សមាសទ្វយំ វេទិតព្ពំ. តត្ថ មូលពីជំ នាម ហលិទ្ទិសិង្គិវេរាទិ.

ខន្ធពីជំ នាម អស្សត្ថនិគ្រោធាទិ. ពីជពីជំ នាម បុព្ពណ្ណាបរណ្ណាទិ. អគ្គពីជំ នាម ហិរិវេរាទិ. ផឡុពីជំ នាម ឧច្ឆុនឡាទិ. តត្ថ មូលពីជាទីនិ បញ្ច ពីជគាមោ. តន្និព្ពត្តោ រុក្ខលតាទិ ភូតគាមោ.

ឥទានិ តេសុ ពីជគាមសមារម្ភេ ទុក្កដំ ទស្សេតិ អបរទ្ធេន. ភូតគាមវិយោជិតំ ពីជំ អារម្ភេ ទុក្កដន្តិ សម្ពន្ធោ. ភូតគាមតោ វិយោជិតន្តិ តប្បុរិសោ. ពីជន្តិ ភូមិយំ រោបិតមរោបិតម្បិ និគ្គតវិទត្ថិមត្តបត្តវដ្ដិបិ មូលពីជានិ. ‘‘អារម្ភេ’’តិ កិតកបច្ចយស្ស យោគេ អវុត្តេ កម្មនិ ឆដ្ឋុប្បត្តិយំ វិកប្បេន ឧភយត្ថ ទុតិយា. អារម្ភេតិ សមារម្ភេ. តស្មា ‘‘ឥមំ បុប្ផំ ផលំ វា ជាន, ឥមំ កប្បិយំ ករោហី’’តិអាទិនា កប្បិយវចនេន ភូតគាមតោ វិយោជិតំ ពីជជាតំ ពីជគាមបរិមោចនត្ថំ បុន កប្បិយំ ការាបេត្វា បរិភុញ្ជិភព្ពំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ ផលំ បរិភុញ្ជិតុំ អគ្គិបរិជិតំ សត្ថបរិជិតំ នខបរិជិតំ អពីជំ និព្ពត្តពីជញ្ញេវ បញ្ចម’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥០) វុត្តេសុ បញ្ចសុ នខបរិជិតាទីនិ តីណិ ទស្សិតានិ.

១២៧. ឥទានិ អវសិដ្ឋានិ ទ្វេ ទស្សេតុំ ‘‘និព្ពត្តពីជ’’ន្តិអាទិកំ បឋមទ្ធំ អាហ. តត្ថ និព្ពត្តពីជន្តិ និព្ពត្តនិយន្តិ និព្ពត្តំ, និបុព្ព វតុ វត្តនេតិមស្មា តប្បច្ចយោ, និព្ពត្តំ ពីជំ យស្ស តំ និព្ពត្តពីជំ, ពីជំ និព្ពត្តេត្វា វិសុំ កត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ អម្ពបនសាទិ. នោពីជំ នាម តរុណម្ពផលាទិ. ឥទានិ ពីជគាមភូតគាមេសុ កប្បិយករណប្បការាទិវិសេសំ ទស្សេន្តោ ‘‘កដាហា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ កដាហេន ពទ្ធំ ពីជំ យេសន្តិ ពាហិរត្ថោ.

១២៨. ភាជនេ ភូមិយម្បិ វា ឯកាពទ្ធេសុ ពីជេសុ ឯកស្មិញ្ច កប្បិយេ កតេតិ យោជនា. ពីជេសូតិ ពីជគាមភូតគាមេសុ. ភូតគាមោបិ ហិ ឥធ ‘‘ពីជ’’ន្តិ រុឡ្ហីវសេន វុច្ចតិ.

១២៩. និក្ខិត្តេតិ ឋបិតេ. កប្បិយំ បុន ករេយ្យាតិ ជាតមូលបណ្ណភាវតោ ភូតគាមត្តា ភូតគាមតោ បរិមោចិតំ ពីជគាមបរិមោចនត្ថំ បុន កប្បិយំ ការេយ្យាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘ភូតគាមោ ហិ សោ តទា’’តិ. ហិ-សទ្ទោ ហេតុម្ហិ. តទាតិ មូលេ ច បណ្ណេ ច ជាតកាលេ សចេ មូលមត្តំ សញ្ជាយតិ, ឧបរិភាគេ សចេ អង្កុរោ ជាយតិ, ហេដ្ឋាភាគេ ឆិន្ទិតុំ វដ្ដតិ. មូលមត្តេសុ វា បន បណ្ណមត្តេសុ វា និគ្គតេសុ សចេបិ រតនប្បមាណាបិ សាខា និក្ខមន្តិ, ពីជគាមសង្គហិតា ហោន្តិ.

១៣០. ឧទកសម្ភវោ សេវាលោ ច ចេតិយាទីសុ សេវាលោ ច ភូតគាមោវាតិ សម្ពន្ធោ. អាទិ-សទ្ទេន បាការាទិគ្គហណំ. យទិ ទ្វេ តីណិ បណ្ណានិ ន ជាយន្តិ, អគ្គពីជសង្គហំ គច្ឆតិ. សុក្ខោ បន សម្មជ្ជិតព្ពោ. មូលបណ្ណេ វិនិគ្គតេ ពីជោបិ ភូតគាមោវាតិ សម្ពន្ធោ. បណ្ណេតិ ឥមិនា អង្កុរមត្តំ បដិក្ខិបតិ.

១៣១. ឃដាទិបិដ្ឋេ សេវាលោ ច អហិឆត្តកមកុឡញ្ច ទុក្កដស្សេវ វត្ថូនីតិ សម្ពន្ធោ. បិដ្ឋេតិ ឥមិនា អន្តោ អព្ពោហារិកោតិ ទស្សេតិ. ផុល្លន្តិ ផុល្លិតំ អហិឆត្តកំ. អព្យវហារិកន្តិ អាបត្តិវោហារយោគ្គំ ន ហោតីតិ អត្ថោ.

១៣២. អល្លរុក្ខេ លាខានិយ្យាសឆត្តានិ វិកោបិយ គណ្ហតោ តត្ថ អក្ខរំ ឆិន្ទតោ វាបិ បាចិត្តីតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ អល្លរុក្ខេ. ‘‘វិកោបយ’’ន្តិ បោត្ថកេសុ បាឋោ ទិស្សតិ, សោ អបាឋោ បឋមន្តតាយ ការណាភាវតោ. ‘‘វិកោបិយា’’តិ បន បាឋោ គហេតព្ពោ. វិកោបិយាតិ ឥមិនា អវិកោបេត្វា គហណេ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ.

១៣៣. ទារុមក្កដកាទិនាតិ អាណិំ កោដ្ដេត្វា ទារុយន្តំ កត្វា តត្ថ កណ្ដកំ ឱលម្ពេន្តិ, ឯតំ ទារុមក្កដកំ នាម. អាទិ-សទ្ទេន កណ្ដកពន្ធនាទីនំ គហណំ. តិណាទិំ ឆិន្ទិតុំ, គណ្ឋិកំ កាតុញ្ច ន កប្បតីតិ យោជនា. ឆិន្ទិតុន្តិ ឆិន្ទនំ.

១៣៤. ភូតគាមំ វាតិ ភូតគាមំ វា. ពីជំ វាតិ ពីជគាមំ វា. ‘‘ឆិន្ទ វា’’តិអាទិនា សព្ពត្ថ វា-សទ្ទោ យោជេតព្ពោ. បច វាតិ បចនំ ករោហីតិ វា. ‘‘បដ’’ ឥតិ វា បាឋោ, តស្ស ឧប្បាទេហីតិ អត្ថោ. ‘‘ឥមំ រុក្ខំ ឆិន្ទាហី’’តិអាទិនា បន អវត្វា ‘‘រុក្ខំ ឆិន្ទា’’តិអាទិនា អនិយមេត្វា វត្តុំ វដ្ដតិ.

១៣៥. ឥមន្តិ ឯតំ រុក្ខាទិំ. ឥមំ សោធេហីតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទំ កត្វា អត្ថោ វត្តព្ពោតិ.

សមណកប្បនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.