១២. បាចិត្តិយនិទ្ទេសវណ្ណនា

១២១. មុសា …បេ… ហរណេតិ និមិត្តត្ថេ ភុម្មវចនំ, តស្ស ‘‘បាចិត្តិ វុត្តា’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. ឯវំ សព្ពត្ថ. មុសាវាទេតិ និបាតេន សទ្ធិំ តប្បុរិសោ. បុព្ពេបិ ជានិត្វា វចនក្ខណេបិ ជានន្តស្ស មុសាភណននិមិត្តន្តិ អត្ថោ. ភណនញ្ច នាម ឥធ អភូតស្ស វា ភូតតំ, ភូតស្ស វា អភូតតំ កត្វា កាយេន វា វាចាយ វា វិញ្ញាបនប្បយោគោ. បារាជិកសង្ឃាទិសេសាចារវិបត្តិយោ អមូលិកាយ ចោទេន្តស្ស យថាក្កមំ សង្ឃាទិសេសបាចិត្តិយទុក្កដានិ. អនុបធារេត្វា សហសា ភណន្តស្ស, ‘‘អញ្ញំ ភណិស្សាមី’’តិ អញ្ញំ ភណន្តស្ស យស្ស ភណតិ, សោ ន សុណាតិ, តស្ស ច អនាបត្តិ.

ឱមសតិ អមនាបតាយ កណ្ណេសុ វិជ្ឈតិ វិយ ឯតេន, ឱមសតិ វាតិ ឱមសោ, សោ ចាយំ វាទោច, តស្មិំ. ទីឃោ បន គាថាពន្ធវសេន. ឯវំ សព្ពត្ថ. ហីនុក្កដ្ឋេសុ ច ជាតិនាមគោត្តវយកម្មសិប្បអាពាធលិង្គកិលេសអាបត្តិអក្កោសសង្ខាតេសុ ទសសុ ភូតេន វា អភូតេន វា ‘‘ខត្តិយោសិ, ចណ្ឌាលោសី’’តិអាទិនា កាយេន វា វាចាយ វា អនញ្ញាបទេសេន ភិក្ខុនោ ខុំសេតុកាមតាយ អក្កោសវចនេតិ អត្ថោ. ‘‘សន្តិ ឥធេកច្ចេ ចណ្ឌាលា’’តិអាទិនា អញ្ញាបទេសេន វា ‘‘ចោរោសិ, វិការីសិ, មាតុឃាតកោសី’’តិអាទីហិ បាឡិមុត្តបទេហិ វា ភិក្ខុស្ស, យថា វា តថា វា អនុបសម្បន្នំ, បរម្មុខា បន សព្ពម្បិ អក្កោសន្តស្ស ទុក្កដំ. កេវលំ ទវកម្យតាយ វទតោ បន សព្ពត្ថ ទុព្ភាសិតំ.

បេសុញ្ញហរណេតិ បិសុណស្ស ភាវោ បេសុញ្ញំ. អត្តនោ បិយកម្យតាយ វា បរស្ស បរេសុ ភេទាធិប្បាយេន វា ជាតិអាទីហិ ឱមសន្តស្ស ភិក្ខុនោ វចនំ សុត្វា ភិក្ខុស្ស តស្ស បេសុញ្ញស្ស ហរណេ. អនុបសម្បន្នស្ស ហរណេ ទុក្កដំ. បទំ បទំ បទសោ, វិច្ឆាយំ សោ, កោដ្ឋាសេន កោដ្ឋាសេនាតិ អត្ថោ. សង្គីតិត្តយារុឡ្ហោ តិបិដកធម្មោ, អនារុឡ្ហោ ច រាជោវាទាទិកោ ធម្មោ នាម, តេន សហ បទសោតិ និបាតស្ស តតិយាតប្បុរិសោ. បទសោធម្មេតិ ឯកក្ខរាទិនា កោដ្ឋាសេន កោដ្ឋាសេន អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ យថាវុត្តធម្មភណនេតិ អត្ថោ. បទសោធម្មភណនញ្ហិ បទសោធម្ម-សទ្ទេន ឧបចារេន វុត្តំ. អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ ឯកតោ ឧទ្ទេសគ្គហណេ សជ្ឈាយករណេ, តំសន្តិកេ ឧទ្ទេសគ្គហណាទិកេ ច តេន សទ្ធិំ ឯកតោ យេភុយ្យេន បគុណំ គន្ថំ ភណន្តស្ស ឱសារេន្តស្ស ខលិតដ្ឋានេ ‘‘ឯវំ ភណាហី’’តិ ឯកតោ ភណន្តស្សបិ អនាបត្តិ.

អន្តមសោ វត្ថាទិនា យេន កេនចិ សព្ពច្ឆន្នំ ឆទនំ អនាហច្ច ទិយឌ្ឍហត្ថុព្ពេធេនាបិ សព្ពបរិច្ឆិន្នំ យេភុយ្យេនឆន្នំ យេភុយ្យេនបរិច្ឆិន្នញ្ច សេនាសនំ អគារន្តិ អធិប្បេតំ. តត្រដ្ឋោ បន ភិក្ខុំ ឋបេត្វា អន្តមសោ បារាជិកវត្ថុភូតោ តិរច្ឆានគតោបិ អន្តមសោ តទហុជាតា ឥត្ថីបិ ឧបចារតោ អគារ-សទ្ទេន វុច្ចតិ. សហ អគារេនាតិ សាគារោ, ភិក្ខុ. ឧបចារេនេវ ច បន អនុបសម្បន្នេន, មាតុគាមេន ច សហ សេយ្យកប្បនំ សាគារភាវោ នាមាតិ គហេតព្ពំ. សង្ឃសម្មតំ សេនាសនបញ្ញាបកាទិភេទំ ឧបសម្បន្នំ អយសកាមា ហុត្វា ភិក្ខូហិ យេន ច ឧជ្ឈាបេន្តិ អវជានាបេន្តិ អវញ្ញាយ ឱលោកាបេន្តិ, លាមកតោ វា ចិន្តាបេន្តិ, តំ វចនំ ឧជ្ឈាបនកំ. យេន ខីយន្តិ សព្ពត្ថ តស្ស អវណ្ណំ បកាសេន្តិ, តំ ខីយនំ.

១២២. តលន្តិ ហត្ថតលមធិប្បេតំ. តគ្គហណេន បន កាយោវ តលំ. សត្តីតិ កាយប្បដិពទ្ធា សត្តិ អាវុធវិសេសោ, ឧបលក្ខណត្តា បន សព្ពម្បិ កាយប្បដិពទ្ធំ សត្តិ. តលញ្ច សត្តិ ច តលសត្តិ. ឥធ បន កោបេន ភិក្ខុស្ស តលសត្តិឧគ្គិរណំ តលសត្តិ. សចេ បន វិរទ្ធោ បហារំ ទេតិ, ន បហរិតុកាមតាយ ទិន្នត្តា ទុក្កដំ, បហរិតុកាមតាយ បាចិត្តិយំ, អនុបសម្បន្នេ ទុក្កដំ, មោក្ខាធិប្បាយស្ស អនាបត្តិ.

បញ្ញត្តេន វទតោ ឧបសម្បន្នស្ស វា តេន វុច្ចមានធម្មស្ស វា អនាទរករណំ អនាទរោ. អនុបសម្បន្នស្ស តេន វុច្ចមានស្ស វា ឧបសម្បន្នេន, បរេន វា អបញ្ញត្តេន វា វុច្ចមានស្ស អនាទរេ ទុក្កដំ.

‘‘ឩនវស្សោ ត្វំ មញ្ញេ’’តិអាទិនា ភិក្ខុនោ កុក្កុច្ចស្ស ឧប្បាទនំ អនុបសម្បន្នស្ស ទុក្កដំ.

អនាបុច្ឆា គាមប្បវេសនេតិ បកតិវចនេន បុច្ឆិតុមនុរូបំ អន្តោឧបចារសីមាយ ទស្សនូបចារេ ភិក្ខុំ ទិស្វា ‘‘វិកាលេ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆាមី’’តិ អនាបុច្ឆិត្វា វិកាលេ គាមប្បវេសនេ. ទីឃោ បន សន្ធិវសេន. អាបទាសុ អនាបត្តិ.

បរម្បរភោជនេតិ បរោ ច បរោ ច បរម្បរា ម-ការោ សន្ធិវសេន, តស្មា បរម្បរា ឧប្បត្តវិសយអបាទានវចនំ, បរតោ បរតោ លទ្ធា ភុញ្ជនេតិ អត្ថោ. អយមេត្ថ អធិប្បាយោ – បញ្ចហិ ភោជនេហិ នាមំ គហេត្វា និមន្តិតស្ស យេន យេន បឋមំ និមន្តិតោ, តស្ស តស្ស ភោជនតោ ឧប្បដិបាដិយា, ‘‘មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ តុយ្ហំ ទម្មី’’តិ វា ‘‘វិកប្បេមី’’តិ វា អាទិនា សម្មុខា វា បរម្មុខា វា អវិកប្បេត្វា វា អញ្ញតោ អញ្ញតោ បញ្ចភោជនាទីនិ លទ្ធា ភុញ្ជមានេតិ. គិលានចីវរទានចីវរការសមយេ អនាបត្តិ.

១២៣. សេយ្យំ សេនាសនានិ វា អនុទ្ធរិត្វា គមនេតិ សម្ពន្ធោ. វា-សទ្ទោ សមុច្ចយេ. តត្ថ ‘‘ភិសិ ចិមិលិកា ឧត្តរត្ថរណំ ភូមត្ថរណំ តដ្ដិកា ចម្មក្ខណ្ឌោ និសីទនំ បច្ចត្ថរណំ តិណសន្ថារោ បណ្ណសន្ថារោ’’តិ (បាចិ. ១១៦) វុត្តាសុ ទសសុ សេយ្យាសុ ឯកម្បិ អត្តនោ វស្សគ្គនេ គហេត្វា សង្ឃិកេ សព្ពប្បដិច្ឆន្នេ គុត្តេ សេនាសនេ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា យថា ឋបិតំ ឧបចិកាទីហិ ន ខជ្ជតិ, តថា ឋបនវសេន អនុទ្ធរិត្វា បរិក្ខិត្តស្ស អារាមស្ស បរិក្ខេបំ, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារំ អតិក្កមិត្វា គមនេ ច, តថា មញ្ចបីឋតិសិកោច្ឆសង្ខាតានិ សេនាសនានិ វស្សកាលេ អជ្ឈោកាសេ សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា អនុបសម្បន្នេន អនុទ្ធរិត្វា ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតំ អតិក្កមិត្វា គមនេ ចាតិ អត្ថោ. យថាវុត្តតោ បន អញ្ញត្ថ ទុក្កដំ.

ឥត្ថិយា អទ្ធានគមនេតិ ‘‘គច្ឆាម ភគិនិ, គច្ឆាម អយ្យា’’តិ អញ្ញមញ្ញំ សំវិទហិត្វា ‘‘អជ្ជ វា ស្វេ វា’’តិអាទិនា និយមិតកាលវិសង្កេតំ អកត្វាបិ ទ្វារវិសង្កេតំ មគ្គវិសង្កេតំ កត្វាបិ ឥត្ថិយា សទ្ធិំ អទ្ធានមគ្គគមនេតិ អត្ថោ.

ឯកេកាយ និសីទនេតិ ឯកេន ឯកាតិ ឯកេកា, តស្សា និសជ្ជាយាតិ អត្ថោ. ឯកេន សហ ឯកិស្សា និសជ្ជំ វិនា ឯកាយ សហ ឯកស្ស និសជ្ជំ នាម នត្ថីតិ ឯកាយ សហ ឯកស្ស និសជ្ជាយំ សតិ និសិន្នស្ស ភិក្ខុនោ បាចិត្តិយន្តិ អធិប្បាយោ. ‘‘ឯកាយេកនិសីទនេ’’តិ វា បាឋោ.

១២៤. រូបាទីនំ ឧបសំហារេន, ភយានកកថាកថនេន វា ឧបសម្បន្នស្ស ភិំសាបនេ. អនុបសម្បន្នស្ស ទុក្កដំ.

អាកោដនេ ឧបសម្បន្នស្ស អន្តមសោ ឧប្បលបត្តេនាបិ បហារទានេ. អនុបសម្បន្នស្ស អន្តមសោ តិរច្ឆានគតស្សបិ ទុក្កដំ. មោក្ខាធិប្បាយស្ស អនាបត្តិ.

សង្ឃមជ្ឈេ វិនយធរេន អនុយុញ្ជិយមានស្ស បុច្ឆិតតោ អញ្ញស្ស វាទោ អញ្ញេន អញ្ញំ បដិចរណំ អញ្ញវាទោ. តថេវ បុច្ឆិយមានស្ស អកថេតុកាមតាយ វិហេសនំ តុណ្ហីភាវោ វិហេសា. អញ្ញវាទកស្ស វិហេសកស្ស ច ញត្តិទុតិយកម្មេន អញ្ញវាទកវិហេសកកម្មេ កតេ បុន អញ្ញវាទេ វិហេសាយ បាចិត្តិយំ. អនារោបិតេ បន កម្មេ ទុក្កដំ. កិញ្ចិ វីតិក្កមំ ទិស្វា ‘‘អាវុសោ, ឥទំ នាម តយា កត’’ន្តិ វុត្តេ តំ ន កថេតុកាមោ តុណ្ហីភូតោ សង្ឃំ វិហេសេតីតិ វិហេសកោ. អនាចារំ អាចរិត្វា សង្ឃមជ្ឈេ អាបត្តិយា, វត្ថុនា វា អនុយុញ្ជិយមានេ តំ អកថេតុកាមោ ‘‘កោ អាបន្នោ, កិស្មិំ អាបន្នោ’’តិអាទិនា នយេន អញ្ញេហិ វចនេហិ តំ វចនំ បដិច្ឆាទេន្តោ យោ អញ្ញំ វទតិ, អយំ អញ្ញវាទកោ នាម.

ទុដ្ឋុល្លំ នាម បារាជិកសង្ឃាទិសេសា, ឥធ បន សង្ឃាទិសេសោវ. បកាសោ ច ឆាទោ ច បកាសឆាទោ, ទុដ្ឋុល្លស្ស បកាសឆាទោតិ តប្បុរិសោ. អភិណ្ហាបត្តិកស្ស ភិក្ខុនោ អាយតិំ សំវរត្ថាយ អាបត្តិបរិយន្តំ កុលបរិយន្តញ្ច កត្វា វា អកត្វា វា តិក្ខត្តុំ អបលោកេត្វា កាតព្ពំ. ភិក្ខុសម្មុតិំ ឋបេត្វា អនុបសម្បន្នស្ស ‘‘អយំ អសុចិំ មោចេត្វា សង្ឃាទិសេសំ អាបន្នោ’’តិអាទិនា នយេន វត្ថុនា សទ្ធិំ អាបត្តិំ ឃដេត្វា តស្ស ទុដ្ឋុល្លស្ស បកាសនេ អារោចនេ ច, តស្សេវ យេន កេនចិ ឧបាយេន ញត្វា ឆាទនេ ច, អទុដ្ឋុល្លារោចនេ ឆាទនេ ច, អនុបសម្បន្នស្ស បន បុរិមបញ្ចមសិក្ខាបទេ ឥតរា ទុដ្ឋុល្លេបិ ទុក្កដំ.

ហាសោទកេតិ ឯត្ថ ហាសេ ឧទកេតិ បទវិភាគោ វេទិតព្ពោ. យេន កេនចិ សរីរាវយវេន ហសាធិប្បាយស្ស ឧបកច្ឆកាទីសុ ហាសេ ផុសនេ. ហាសនិមិត្តញ្ហិ ផុសនំ ហាសោ. អនុបសម្បន្នេ ទុក្កដំ. ឧទកេ ហាសេតិ ឧបរិគោប្ផកេ ឧទកេ ហសាធិប្បាយស្ស ឧម្មុជ្ជននិមុជ្ជនេន កីឡាយ. កីឡា ហិ ឥធ ហាសោតិ វុត្តោ. នាវាយ កីឡតោ, ហត្ថាទិនា កដ្ឋាទិនា វា ឧទកំ ហនតោ អន្តមសោ ភាជនគតកញ្ជិកាទីនិបិ ខិបនកីឡាយ កីឡតោ ទុក្កដំ. អហសាធិប្បាយស្ស អនាបត្តិ.

និច្ឆុភនេ វិហារាតិ សង្ឃិកវិហារតោ ភិក្ខុនោ និក្កឌ្ឍននិក្កឌ្ឍាបនេ. ឯត្ថ ច ឯកប្បយោគេ ឯកា, នានាបយោគេ ទ្វារគណនាយ អាបត្តិយោ. បុគ្គលិកនិក្កឌ្ឍនេ, តស្ស បរិក្ខារនិក្កឌ្ឍនេ, អនុបសម្បន្នស្ស បន តស្ស បរិក្ខារស្ស វា និក្កឌ្ឍនេ ទុក្កដំ. ន សម្មាវត្តន្តានំ អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកានំ វា និក្កឌ្ឍនេ, អត្តនោ វិស្សាសិកស្ស វិហារា និក្កឌ្ឍនេ, ភណ្ឌនការកស្ស បន សកលសង្ឃារាមតោ និក្កឌ្ឍនេ អនាបត្តិ.

អនុបខជ្ជ សយនេតិ ‘‘វុឌ្ឍោ, គិលានោ, សង្ឃេន ទិន្នោ’’តិ ជានិត្វា មញ្ចបីឋានំ វា តស្ស ភិក្ខុនោ បវិសន្តស្ស វា និក្ខមន្តស្ស វា ឧបចារំ អនុបខជ្ជ អនុបវិសិត្វា សង្ឃិកេ វិហារេ ‘‘យស្ស សម្ពាធោ ភវិស្សតិ, សោ បក្កមិស្សតី’’តិ អធិប្បាយេន និសីទននិសជ្ជនវសេន សយនេ. បុគ្គលិកេ ទុក្កដំ.

ឯត្ថ ច បាចិត្តីតិ ឧទ្ទិសិត្វា កានិចិ បសិទ្ធានិ ទស្សិតានិ. អវុត្តានិ បន តាទិសានិ ឥមិនាវ សាមញ្ញវចនេន សង្គហេត្វា វេទិតព្ពានិ. កថំ? អចេលកាទិអញ្ញតិត្ថិយានំ យស្ស កស្សចិ អាមិសស្ស សហត្ថា ទានេ ច, សប្បិនវនីតតេលមធុផាណិតមច្ឆមំសខីរទធិសង្ខាតានំ បណីតភោជនានំ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជនេ, រាគបរិយុដ្ឋិតឥត្ថិបុរិសស្ស យោគ្គេ កុលេ អនុបវិសិត្វា និសជ្ជនកប្បនេ, បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន និមន្តិតោ តស្មិំ ភុត្តេ វា អភុត្តេ វា សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆិត្វា បុរេភត្តំ បច្ឆាភត្តំ វា យស្មិំ កុលេ និមន្តិតោ, តតោ គិលានចីវរទានការសមយំ ឋបេត្វា អញ្ញស្មិំ អញ្ញកុលប្បវេសនេ, ឋបេត្វា ឯកទិវសំ អញ្ញស្មិំ ទិនេ អាវសថបិណ្ឌស្ស អគិលានេន ហុត្វា ភុញ្ជនេ, រត្តិបរិច្ឆេទំ វា ភេសជ្ជបរិច្ឆេទំ វា កត្វា បវារិតតោ ឧត្តរិ អញ្ញត្រ បុន បវារណាយ អញ្ញត្រ និច្ចប្បវារណាយ វិញ្ញាបនេ, អញ្ញត្រ តថារូបបច្ចយា គាមតោ និក្ខន្តសេនាទស្សនាយ គមនេ, បច្ចយេនបិ គន្ត្វា តិរត្តតោ ឧត្តរិ សេនាយ វាសេ, តស្ស ច វសន្តស្ស យុទ្ធដ្ឋានពលគណដ្ឋានសេនានិវេសអនីកទស្សនត្ថំ គមនេ, បិដ្ឋាទីហិ កតមជ្ជសង្ខាតសុរាយ, បុប្ផាទីហិ កតអាសវសង្ខាតមេរយស្ស ច បានេ, បទីបុជ្ជលបត្តបចនាទិការណំ វិនា វិសិព្ពិតុកាមតាយ អគិលានស្ស អគ្គិនោ ជាលនជាលាបនេ, កប្បពិន្ទុំ អនាទាយ នវចីវរបរិភោគេ, សាមំ ចីវរំ វិកប្បេត្វា អបច្ចុទ្ធាយ បរិភោគេ, ភិក្ខុសន្តកបត្តាទិនោ អន្តមសោ ហសាធិប្បាយេនបិ អបនិធានេ អបនិធាបនេ, សញ្ចិច្ច តិរច្ឆានគតស្ស ជីវិតវោរោបនេ, សញ្ចិច្ច យថាធម្មំ និហតាធិករណស្ស បុនកម្មាយ ឧក្កោដនេ, សញ្ចិច្ច ថេយ្យសត្ថេន សទ្ធិំ សំវិធាយ ឯកទ្ធានគមនេ, ភិក្ខូហិ សិក្ខាបទេហិ វុច្ចមានស្ស អញ្ញំ អវិចារេត្វា ‘‘ន តត្ថ សិក្ខិស្សាមី’’តិ ភណនេ, សិក្ខាបទវិវណ្ណនេ, ឥមេសំ ‘‘សុត្វា ឱរមិស្សាមី’’តិ អធិប្បាយំ វិនា វិវាទាបន្នានំ ឧបស្សុតិដ្ឋានេ, ធម្មិកានំ កម្មានំ ឆន្ទំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មាបជ្ជនេ, សង្ឃេ វិនិច្ឆយេ វត្តមានេ ឆន្ទំ អទត្វា បក្កមនេ, សមគ្គេន សង្ឃេន ចីវរំ ទត្វា បច្ឆា ខីយនធម្មាបជ្ជនេ, អញ្ញត្រ អជ្ឈារាមា អជ្ឈាវសថា វា រតនស្ស វា រតនសម្មតស្ស វា ឧគ្គណ្ហនឧគ្គហាបនេ បាចិត្តិយន្តិ.

បាចិត្តិយនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.