១១. និស្សគ្គិយនិទ្ទេសវណ្ណនា

១១៦-៧. រូបិយេន អរូបិយំ រូបិយញ្ច ឥតរេន រូបិយញ្ច បរិវត្តេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ រូបិយេនាតិ រូបិយសង្ខាតេន និស្សគ្គិយវត្ថុនា. អរូបិយន្តិ អរូបិយសង្ខាតំ ទុក្កដវត្ថុំ កប្បិយវត្ថុញ្ច. ឥតរេនាតិ អរូបិយេន. និស្សគ្គីតិ និស្សជ្ជនំ និស្សគ្គោ, បុព្ពភាគេ កត្តព្ពស្ស វិនយកម្មស្សេតំ នាមំ. និស្សគ្គោ អស្ស អត្ថីតិ និស្សគ្គិ, កិំ តំ? បាចិត្តិយំ. រូបិយស្ស មូលគ្គហណេ បន រូបិយប្បដិគ្គហណសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ.

ឥទានិ រូបិយាទិំ ទស្សេតុំ ‘‘ឥធា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ កហា…បេ… មាសកំ ឥធ រូបិយន្តិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ កហាបណោ នាម សុវណ្ណមយោ វា រជតមយោ វា ឯតរហិ បកតិកហាបណោ វា. សជ្ឈូតិ រជតំ. សិង្គីតិ សុវណ្ណភេទោ, តថាបិ ចេត្ថ សាមញ្ញេន សុវណ្ណមធិប្បេតំ. វោហារូបគមាសកន្តិ វោហារំ កយវិក្កយំ ឧបគច្ឆតីតិ វោហារូបគំ, តញ្ច តំ មាសកញ្ច. តំ បន សមុដ្ឋាបិតរូបញ្ច អសមុដ្ឋាបិតរូបញ្ច លោហទារុអាទិមយំ វុច្ចតិ. ឥធ រូបិយន្តិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ រូបិយំ នាមាតិ អត្ថោ. វត្ថមុត្តាទិ កប្បំ ទុក្កដវត្ថុញ្ច ឥតរន្តិ យោជនា. តត្ថ វត្ថញ្ច មុត្តា ច អាទិ យស្សាតិ សមាសោ. អាទិ-សទ្ទោ បច្ចេកំ យោជេតព្ពោ ‘‘វត្ថាទិ មុត្តាទី’’តិ. តត្ថ បឋមេន អាទិ-សទ្ទេន កប្បាសសុត្តាបរណ្ណាទិកំ យំ កិញ្ចិ កប្បិយវត្ថុំ, ទុតិយេន មណិ សង្ខោ សិលា បវាឡំ លោហិតង្កោ មសារគល្លំ សត្តធញ្ញានិ ទាសិទាសខេត្តវត្ថុបុប្ផារាមផលារាមាទយោតិ ឥទំ ទុក្កដវត្ថុំ សង្គណ្ហាតិ. វត្ថាទិកប្បិយវត្ថុំ, មុត្តាទិទុក្កដវត្ថុញ្ច ឥតរំ អញ្ញំ អរូបិយំ នាមាតិ អត្ថោ.

១១៨. ឯត្តាវតា រូបិយសំវោហារំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កប្បិយភណ្ឌេ កយវិក្កយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឥម’’ន្តិអាទិ. តត្ថ ‘‘ឥមំ គហេត្វា ឥមំ ទេហិ, ឥមំ ករ, ឥមំ អានយា’’តិ វា ‘‘ឥមំ ភុត្វា ឥមំ ទេហិ, ឥមំ ករ, ឥមំ អានយា’’តិ វា ‘‘ឥមំ ទេមិ, ឥមំ ទេហិ, ឥមំ ករ, ឥមំ អានយា’’តិ វា កយវិក្កយេ សមាបន្នេ និស្សគ្គីតិ យោជនា. តត្ថ ឥមន្តិ តណ្ឌុលាទិំ. ភុត្វាតិ ឱទនាទិំ ភុញ្ជិត្វា. ឥមំ ទេហីតិ ឯតំ វត្ថាទិកំ ទេហិ. ឥមំ ករាតិ ឯតំ រជនបចនាទិំ ករោហិ. ឥមំ អានយាតិ ឯតំ រជនកដ្ឋាទិំ អានេហិ. ឥមំ ទេមីតិ ឯតំ វត្ថាទិកំ តវ ទេមិ. សមាបន្នេតិ កតេ. តស្មា កប្បិយំ ភណ្ឌំ បរិវត្តេន្តេន អញ្ញាតកេហិ សទ្ធិំ ‘‘ឥមំ ទេហី’’តិ វទតោ វិញ្ញត្តិ, ‘‘ឥមំ គណ្ហាហី’’តិ វទតោ សទ្ធាទេយ្យវិនិបាតនំ, ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហី’’តិ វទតោ កយវិក្កយន្តិ វុត្តា តិស្សោ អាបត្តិយោ. មាតាបិតូហិ បន សទ្ធិំ កយវិក្កយមត្តំ មោចេន្តេន បរិវត្តេតព្ពំ. អយញ្ហិ កយវិក្កយោ ឋបេត្វា បញ្ចសហធម្មិកេ អវសេសេហិ គិហិបព្ពជិតេហិ ន វដ្ដតិ. សចេ បន នវកម្មានិ ការេតិ, អដ្ឋកថាបមាណេន បាចិត្តិយមត្តំ ទេសេតព្ពំ.

១១៩-១២០. ឥទានិ បរិណាមនវសេន អាបត្តិភេទំ ទស្សេតុំ ‘‘អត្តនោ’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថាយំ បិណ្ឌត្ថោ – សង្ឃស្ស នតំ លាភំ អត្តនោ បរិណាមេយ្យ, និស្សគ្គិ. អញ្ញតោ បុគ្គលស្ស បរិណាមេយ្យ, បាចិត្តិ. អញ្ញស្ស សង្ឃស្ស វា ចេតិយស្ស វា បរិណាមេយ្យ, ទុក្កដំ. អញ្ញស្ស បុគ្គលស្ស វា ចេតិយស្ស វា នតំ លាភំ អត្តនោ វា សង្ឃស្ស វា អញ្ញបុគ្គលស្ស វា អញ្ញចេតិយស្ស វា បរិណាមេយ្យ, ទុក្កដន្តិ យោជនា. តត្ថ នតន្តិ កាយេន វា វចសា វា និន្នំ កតំ. លាភន្តិ លភិតព្ពំ ចីវរាទិ. អញ្ញតោ អញ្ញស្មិំ បុគ្គលេ វា ចេតិយេ វា, ចេតិយេ បន ទុក្កដំ. អញ្ញស្សាតិ ចេតិយាទិនោ អន្តមសោ សុនខស្ស. អញ្ញតោ វាតិ ចេតិយាទិម្ហិ វា. សង្ឃស្សាតិ បន ឥទំ កាកក្ខិគោឡកញាយេន ‘‘នតំ បរិណាមេយ្យា’’តិ ឧភយត្ថ បរិវត្តតិ. និស្សដ្ឋំ សកសញ្ញាយ ន ទទេយ្យ វា, ទុក្កដន្តិ សម្ពន្ធោ. អញ្ញថា អញ្ញេន បការេន, ថេយ្យសញ្ញាយ ន ទទេយ្យ ចេតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥតរន្តិ វត្ថុវសេន អញ្ញំ បារាជិកំ ថុល្លច្ចយំ ទុក្កដញ្ច ហោតីតិ អត្ថោ.

និស្សគ្គិយនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.