៧. បវារណានិទ្ទេសវណ្ណនា

៧៣. ឥទានិ បវារណាវិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘បវារណា’’តិ (បាចិ. ២៣៨-២៣៩; បាចិ. អដ្ឋ. ២៣៨-២៣៩; កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា) បទំ ឧទ្ធដំ. តត្ថ ឥរិយាបថេនាតិ ឋានគមនសយននិសជ្ជានំ អញ្ញតរេន ឥរិយាបថេនាតិ អត្ថោ. តតោ ឥរិយាបថតោ អញ្ញេន ឥរិយាបថេន អនតិរិត្តកំ បរិភុញ្ជេយ្យ ចេ, បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. បាចិត្តិនតិរិត្តកន្តិ បាចិត្តិ អនតិរិត្តកំ.

៧៤. ឥទានិ យេហិ អង្គេហិ បវារណា ហោតិ, តានិ អង្គានិ ទស្សេតុំ ‘‘អសន’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អសនន្តិ ឯតេន អវិប្បកតភោជនតា វុត្តា, ភុញ្ជមានោ ច សោ បុគ្គលោ ហោតីតិ អត្ថោ. ភោជនញ្ចេវាតិ យំ ភុញ្ជន្តោ បវារេតិ, តំ ឱទនោ កុម្មាសោ សត្តុ មច្ឆោ មំសន្តិ ឥមេសុ អញ្ញតរំ ហោតីតិ អត្ថោ. អភិហារោតិ ទាយកោ តស្ស តំ ភត្តំ កាយេន អភិហរតីតិ អត្ថោ, វាចាភិហារោ បន ន គហេតព្ពោ. សមីបតាតិ ទាយកោ បវារណប្បហោនកភោជនំ គហេត្វា អឌ្ឍតេយ្យហត្ថប្បមាណេ ឱកាសេ ហោតីតិ អត្ថោ. កាយវាចាបដិក្ខេបោតិ ហត្ថបាសេ ឋិតេន អភិហដំ ភិក្ខំ កាយេន វា វាចាយ វា បដិក្ខិបេយ្យាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ បន សចេ ភិក្ខុ និសិន្នោ ហោតិ, អានិសទស្ស បារិមន្តតោ បដ្ឋាយ, សចេ ឋិតោ, បណ្ហិអន្តតោ បដ្ឋាយ, សចេ និបន្នោ, យេន បស្សេន និបន្នោ, តស្ស បារិមន្តតោ បដ្ឋាយ ទាយកស្សាបិ តថាវិធស្ស ឋបេត្វា បសារិតហត្ថំ យំ តស្ស អាសន្នតរំ អង្គំ, តស្ស វសេន បរិច្ឆេទោ កាតព្ពោ. បញ្ច អង្គា បវារណាតិ ‘‘អសនំ បញ្ញាយតិ, ភោជនំ បញ្ញាយតិ, ហត្ថបាសេ ឋិតោ អភិហរតិ, បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតី’’តិ (បាចិ. ២៣៩; បរិ. ៤២៨) បាឡិយំ វុត្តេហិ ឥមេហិ បញ្ចហិ អង្គេហិ បវារណា ហោតីតិ អត្ថោ.

៧៥. ឥទានិ ឯតេសុ បញ្ចសុ ភោជនំ ទស្សេតុំ ‘‘ឱទនោ’’តិអាទិ វុត្តំ. ឥទានិ ឱទនាទយោ ឥមេហិ និព្ពត្តាតិ ទស្សេតុំ ‘‘សាលី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សេតរត្តកាឡភេទា សព្ពាបិ កង្គុជាតិយោ កង្គូតិ គហេតព្ពា. កាឡសេតា កុទ្រូសវរកា. ឥមេសំ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ ឱទនោ ច ភោជ្ជយាគុ ច ឱទនោ នាមាតិ អត្ថោ.

៧៦. សាមាកាទិតិណំ (បាចិ. អដ្ឋ. ២៣៨-២៣៩) កុទ្រូសកេ សង្គហំ គតន្តិ អត្ថោ. វរកចោរកោ វរកេ សង្គហំ គតោ, សាលិយញ្ចេវ នីវារោ សង្គហំ គតោ សេតត្តាតិ វទន្តិ. ឥមេសំ វុត្តប្បការានំ សានុលោមានំ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ តណ្ឌុលេ គហេត្វា ‘‘យាគុំ បចិស្សាមា’’តិ វា ‘‘ភត្តំ បចិស្សាមា’’តិ វា យំ កិញ្ចិ សន្ធាយ បចន្តិ, សចេ ឧណ្ហំ វា សីតលំ វា ភុញ្ជន្តានំ ភោជនកាលេ គហិតគហិតដ្ឋានេ ឱធិ បញ្ញាយតិ, អយំ ឱទនោ នាម, បវារណំ ជនេតិ. យោបិ បាយាសោ វា អម្ពិលយាគុ វា ឧទ្ធនតោ ឱតារិតមត្តា អព្ភុណ្ហា អាវិជ្ឈិត្វា បិវិតុំ សក្កា, គហិតោកាសេបិ ឱធិំ ន ទស្សេតិ, អយំ បវារណំ ន ជនេតិ. ឧសុមាយ បន វិគតាយ ឃនភាវំ គច្ឆតិ, ឱធិ បញ្ញាយតិ, បុន បវារណំ ជនេតិ, បុព្ពេ តនុកភាវោ ន រក្ខតិ. ភត្តេ បន ឧទកកញ្ជិកខីរាទីនិ អាកិរិត្វា ‘‘យាគុំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, កិញ្ចាបិ តនុកា ហោតិ, បវារណំ ជនេតិយេវ តស្មិំ យាគុយា នត្ថិភាវតោ. សចេ បន បក្កុថិតេសុ ឧទកាទីសុ បក្ខិបិត្វា បចិត្វា ទេន្តិ, យាគុសង្គហមេវ គច្ឆតិ.

៧៧. ភដ្ឋធញ្ញមយោតិ សត្តវិធានិបិ ធញ្ញានិ គហេត្វា ខរបាកភជ្ជិតានំ តេសំ តណ្ឌុលេ កោដ្ដេត្វា កតចុណ្ណកុណ្ឌកានិ សត្តុ នាម. សមបាកភជ្ជិតានំ បន អាតបសុក្ខានំ វា តណ្ឌុលានំ ចុណ្ណកុណ្ឌកានិ សត្តុសង្ខ្យំ ន គច្ឆន្តិ. យវសម្ភវោតិ អញ្ញេហិ បន មុគ្គាទីហិ កតកុម្មាសោ ន បវារេតីតិ អធិប្បាយោ. ឧទកសម្ភវោតិ ឥមិនា កក្កដកសិប្បិកសម្ពុកាទយោបិ សង្គហំ គច្ឆន្តិ. សចេ យាគុបានកាលេ ឯកស្មិំ ភាជនេ ឋបេត្វា មច្ឆមំសំ វា ខាទន្តិ, តេ ចេ អខាទន្តោ អញ្ញំ បវារណប្បហោនកំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. ខាទិតេបិ សចេ មុខេ អវសិដ្ឋំ នត្ថិ, តទា បដិក្ខិបន្តោបិ ន បវារេតិយេវ. សចេ បត្តេ អវសិដ្ឋំ អត្ថិ, មុខេ នត្ថិ, តញ្ចេ អខាទិតុកាមោ ហោតិ, អញ្ញត្ថ វា គន្ត្វា ខាទិតុកាមោ, តស្មិំ ខណេ បដិក្ខិបន្តោបិ ន បវារេតិយេវ.

៧៨. ភោជនន្តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ២៣៨-២៣៩) បញ្ចសុ ភោជនេសុ យំ កិញ្ចិ ភោជនំ. កប្បិយំ វា អកប្បិយំ វា ភុញ្ជន្តោតិ សម្ពន្ធោ. និសេធយន្តិ កាយេនាភិហដំ អង្គុលិចលនាទិនា វា ភមុកវិការេន វា កុទ្ធភាវេន ឱលោកេន វា បដិក្ខិបន្តោ កាយេន វា ‘‘អល’’ន្តិ វា ‘‘ន គណ្ហាមី’’តិ វា ‘‘មា អាកិរា’’តិ វា ‘‘អបគច្ឆា’’តិ វា អាទិនា នយេន បដិក្ខិបន្តោ វាចាយ វា និសេធយន្តោតិ អត្ថោ. កប្បន្តិ កប្បិយភោជនមេវ បដិក្ខិបន្តោ សោ បវារេតិ, អកប្បិយមំសំ វា ភោជនំ វា បដិក្ខិបន្តោ ន បវារេតិ. កស្មា? តស្ស បដិក្ខិបិតព្ពដ្ឋានេ ឋិតត្តា. សចេ កប្បិយភោជនំ ភុញ្ជមានោ អកប្បិយំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កស្មា? តស្ស បដិក្ខិបិតព្ពតោ. ឥទានិ មិស្សកនយំ ទស្សេតុំ ‘‘តន្នាមេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្រាយំ បិណ្ឌត្ថោ – តន្នាមេន វា ឥមន្តិ វា អភិហដំ កប្បិយំ និសេធយំ បវារេយ្យាតិ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? យោ បន មច្ឆមំសមិស្សំ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា; បាចិ. អដ្ឋ. ២៣៨-២៣៩) យាគុំ ព្យញ្ជនំ វា អាហរិត្វា ‘‘មច្ឆំ គណ្ហថ, មំសំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តំ បដិក្ខិបតោ បវារណា ហោតិ. សចេ ‘‘យាគុំ គណ្ហថ, រសព្យញ្ជនំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តំ បដិក្ខិបតោ បវារណា ន ហោតិ. កស្មា? តស្សាបិ អត្ថិតាយ. សចេ ‘‘ឥមំ គណ្ហថា’’តិ សវត្ថុកំ កត្វា ទេតិ, តំ បដិក្ខិបតោ បវារណា ហោតិ. ភត្តមិស្សកេបិ ឯសេវ នយោ. សចេ អញ្ញស្ស អភិហដំ បដិក្ខិបតិ, បវារណា នត្ថិយេវ.

៧៩-៨០. ឥទានិ បវារណំ អជនេន្តេ ទស្សេតុំ ‘‘លាជា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឯត្ថ លាជា តំសត្តុភត្តានីតិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា) លាជា ច លាជេហិ កតសត្តុភត្តានិ ចាតិ អត្ថោ. មច្ឆមំសបូវេសុ បន បវារណា ហោតិ, តស្មា ‘‘សុទ្ធខជ្ជកោ’’តិ វុត្តំ. ភដ្ឋបិដ្ឋន្តិ បុព្ពេ អាមកំ បច្ឆា ភជ្ជិតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ. វេឡុអាទីនំ វុត្តាវសេសានំ ភត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. រសយាគុ រសោ បក្កយាគុ. មំសាទីហិ អមិស្សិតា សុទ្ធយាគុ. បុថុកាមយំ បន យំ កិញ្ចិ បវារណំ ន ជនេតិ.

៨១. វុដ្ឋាយាតិ (បាចិ. អដ្ឋ. ២៣៨-២៣៩) អាសនា ឧដ្ឋាយ អតិរិត្តំ ន កាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. សចេ បវារេត្វា អាសនា ន វុដ្ឋាតិ ភិក្ខុ, តស្សាបិ អតិរិត្តំ កាតុំ លភតិ. អភុត្តេន ច ភោជនន្តិ យេន បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ អន្តមសោ កុសគ្គេនាបិ ន ភុត្តំ, តេនាបិ អតិរិត្តំ ន កាតព្ពន្តិ អត្ថោ. យេន បន អរុណុគ្គមេបិ ភុត្តំ ហោតិ, សោ ចេ អបវារិតោ អាសនា វុដ្ឋិតោបិ មជ្ឈន្ហិកសមយេបិ បុន កិញ្ចិ អភុត្វាបិ កាតុំ លភតិ. យេន យំ វា បុរេ កតន្តិ យេន យំ វា បុព្ពេ កតំ, តេន តម្បិ បច្ឆា ន កាតព្ពំ. អញ្ញេន បន តំ កាតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តិ.

៨២. យំ ផលំ វា កន្ទមូលំ វា បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ កតកប្បិយំ អញ្ញម្បិ កប្បិយភោជនំ វា កប្បិយមំសំ វា, ឥទំ កប្បិយំ នាម, វុត្តប្បការវិបរីតំ អកប្បិយំ នាម, តស្មិំ អតិរិត្តករណំ ន រុហតិ, យញ្ច បដិគ្គហេត្វា ន គហិតំ, តស្មិម្បិ ន រុហតិ, តេន វុត្តំ ‘‘កប្បិយំ គហិតញ្ចេវា’’តិ. ឧច្ចារិតន្តិ កប្បិយំ ការេតុំ អាគតេន ភិក្ខុនា ឦសកម្បិ ឧក្ខិត្តំ វា អបនមិតំ វាតិ អត្ថោ. ហត្ថបាសតោ ពហិ ឋិតំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, តេន វុត្តំ ‘‘ហត្ថបាសគ’’ន្តិ. អតិរិត្តំ ករោន្តេវន្តិ អតិរិត្តំ ករោន្តោ ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ វចីភេទំ កត្វា ឯវំ ភាសតូតិ អត្ថោ. ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ, អយំ កិរ អាចិណ្ណោ. វិនយធរា កិរ បន ‘‘សកិំ ឯវ វត្តព្ព’’ន្តិ វទន្តិ. អលមេតំ សព្ពន្តិ ឥទម្បិ វោ អធិកំ, ឥតោ អញ្ញំ ន លច្ឆសីតិ អត្ថោ.

៨៣. អនុបសម្បន្នហត្ថគន្តិ កប្បិយំ ករោន្តេន បន អនុបសម្បន្នស្ស ហត្ថេ ឋិតំយេវ ន កាតព្ពំ, តំ បន អញ្ញេន ភិក្ខុនា បដិគ្គហាបេត្វា តស្ស ហត្ថេ ឋិតំ អតិរិត្តំ កត្វា អនុបសម្បន្នស្ស ទាតុំ វដ្ដតិ. អត្តនា អាគន្ត្វា អញ្ញស្ស ហត្ថេ ច បេសយិត្វាបិ ការេតុំ លព្ភតេតិ អត្ថោ. តំ បន អតិរិត្តការកំ ឋបេត្វា អញ្ញោ សព្ពោ បវារិតោបិ អប្បវារិតោបិ ភុញ្ជិតុំ លភតីតិ អត្ថោ. សចេ បវារិតោ បរិភុញ្ជតិ, យថា អកតេន មិស្សំ ន ហោតិ, តថា មុខញ្ច ហត្ថញ្ច សុទ្ធំ កត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. គិលានស្ស ភុត្តាវសេសម្បិ តស្ស ‘‘អជ្ជ វា ស្វេ វា ខាទិស្សតី’’តិ អាហដម្បិ អនតិរិត្តកតំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ. បវារណាវិនិច្ឆយោ.

បវារណានិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.