៤០. អវេភង្គិយនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣២២-៤. អារាមារាមវត្ថូនីតិ ឯត្ថ (ចូឡវ. ៣២១; ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) អារាមោ នាម បុប្ផារាមោ វា ផលារាមោ វា. មញ្ចោ បីឋំ ភិសិ ពិព្ពោហនាទិសយនាសនំ. លោហកុម្ភីអាទយោ កាឡលោហតម្ពលោហាទិមយា. ភាណកោ ឧទកចាដិ. បញ្ចេតេ អវិភាជិយាតិ ភាជេត្វា ន គហេតព្ពា, គហិតាបិ សង្ឃសន្តកា ឯវាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ បន អារាមោ អារាមវត្ថូតិ បឋមំ, វិហារោ វិហារវត្ថូតិ ទុតិយំ, មញ្ចោ បីឋំ ភិសិ ពិព្ពោហនន្តិ តតិយំ, លោហកុម្ភី…បេ… និខាទនន្តិ ចតុត្ថំ, វល្លិ…បេ… ទារុភណ្ឌំ មត្តិកភណ្ឌន្តិ បញ្ចមន្តិ ឯវំ ឥមានិ រាសិវសេន បញ្ច ហោន្តិ, សរុបវសេន អនេកានិ ហោន្តិ. ហោន្តិ ចេត្ថ –

‘‘ទ្វិសង្គហានិ ទ្វេ ហោន្តិ, តតិយំ ចតុសង្គហំ;

ចតុត្ថំ នវកោដ្ឋាសំ, បញ្ចមំ អដ្ឋភេទន’’ន្តិ. (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១);

៣២៥. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អវិស្សជ្ជិយានិ ន វិស្សជ្ជេតព្ពានិ សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា, វិស្សជ្ជិតានិបិ អវិស្សជ្ជិតានិ ហោន្តិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ (ចូឡវ. ៣២១) វុត្តត្តា ‘‘ភាជិតាបិ អភាជិតា’’តិ វុត្តំ. ឯតេតិ វុត្តប្បការា បញ្ចបិ ‘‘គរុភណ្ឌានី’’តិ ច ‘‘អវិស្សជ្ជិយានី’’តិ ច ច-សទ្ទេន ‘‘អវេភង្គិយានី’’តិ ច វុច្ចន្តីតិ អត្ថោ.

៣២៦-៨. ឥទានិ បុរិមេសុ តីសុ រាសីសុ សព្ពស្ស គរុភណ្ឌត្តា តេ អនាមសិត្វា បច្ឆិមេសុ ទ្វីសុ រាសីសុ ឯកច្ចស្ស អគរុភណ្ឌស្សាបិ អត្ថិតាយ តំ ទស្សេតុំ អារភន្តោបិ តេសុ ទ្វីសុ ពហុវិសយំ បឋមំ ទស្សេតុំ ‘‘វល្លិឌ្ឍពាហុមត្តាបី’’តិអាទិមាហាតិ ញាតព្ពំ. តស្សាយំ សង្ខេបោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) – វល្លិ អឌ្ឍពាហុមត្តាបិ វេឡុ អដ្ឋង្គុលាយតោបិ តិណាទិ មុដ្ឋិមត្តម្បីតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន មុញ្ជបព្ពជំ សង្គណ្ហាតិ, បណ្ណំ ឯកម្បិ មត្តិកា បាកតា វា បញ្ចវណ្ណា វា សុធាកង្គុដ្ឋអាទិកាតិ អាទិ-សទ្ទេន សជ្ជុលសជាតិហិង្គុលកាទិ វា តាលបក្កប្បមាណាបិ យេហិ កេហិចិ សង្ឃស្ស ទិន្នា វា សង្ឃិកេ តិណខេត្តាទិម្ហិ ជាតា វា រក្ខិតគោបិតភូមិភាគេ ឧប្បន្នា តត្ថជាតកា វា សង្ឃិកា រក្ខិតា ឯវ អភាជិយាតិ អត្ថោ.

ឥទានិ យេ ចេត្ថ ភាជិតព្ពា, តេ ទស្សេតុំ ‘‘និដ្ឋិតេ’’តិអាទិមាហ, សង្ឃស្ស វា ចេតិយស្ស វា កម្មេ និដ្ឋិតេ ភាជិយាតិ អធិប្បាយោ. ឯត្ថ បន យំ កិញ្ចិ វល្លិវេឡុតិណបណ្ណមត្តិកាទិ សង្ឃស្ស ទិន្នំ វា សង្ឃិកេ តិណខេត្តាទិម្ហិ ជាតកំ វា រក្ខិតគោបិតំ គរុភណ្ឌំ, តំ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច និដ្ឋិតេ អវសេសំ បុគ្គលិកកម្មេបិ ទាតុំ វដ្ដតិ, អគរុភណ្ឌត្តា ភាជិតុម្បិ លព្ភតិ. សេនាសនត្ថាយ រក្ខិតគោបិតមេវ គរុភណ្ឌំ ហោតិ, ន ឥតរំ. សីហឡទីបេ តុមូលសោមវិហារេ សង្ឃស្ស បាកវត្តម្បិ តាលបណ្ណំ វិក្កិណិត្វា ករីយតិ. កស្មា? ន ហិ តត្ថ បណ្ណេន អត្ថោ អត្ថិ, សព្ពេបិ ឥដ្ឋកច្ឆន្នា បាសាទាទយោតិ. ឯវំ អញ្ញត្ថាបិ ករីយតិ ឯវាតិ វទន្តិ.

៣២៩. ឥទានិ លោហភណ្ឌាទីសុ ឯកន្តភាជេតព្ពភណ្ឌំ ទស្សេតុំ ‘‘បត្តាទី’’តិអាទិមាហ. ឯត្ថ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២២១) បន អាទិ-សទ្ទេន លោហថាលកតម្ព កុណ្ឌិកា កដច្ឆុ សរក អញ្ជនិ អញ្ជនិសលាកាកណ្ណមលហរណីសូចិសណ្ឌាសកត្តរយដ្ឋិអាទីនិ គហិតានេវ. តថាតិ ភាជិយមេវាតិ អត្ថោ. វិប្បកតញ្ច អវិប្បកតញ្ច. បាទគណ្ហកន្តិ មគធនាឡិយា បញ្ចនាឡិយា គណ្ហនំ.

៣៣១-២. អនុញ្ញាតវាសិ យំ សក្កា សិបាដិកាយ បក្ខិបិត្វា បរិហរិតុន្តិ វុត្តា. តច្ឆិតានិដ្ឋិតន្តិ វិប្បកតំ. យទិ តច្ឆិតំ, គរុភណ្ឌមេវ. ទន្តំ បន អតច្ឆិតញ្ច អនិដ្ឋិតញ្ច ភាជិយមេវ. អនិដ្ឋិតំ មញ្ចបាទាទិកំ គរុភណ្ឌំ. ឥទានិ មត្តិកភណ្ឌំ ទស្សេតុំ ‘‘ភិក្ខូបករណេ’’តិអាទិមាហ. បត្តថាលកកុណ្ឌិកាទិភិក្ខូបករណេ ច. បាទឃដកោតិ បាទគណ្ហនកោ ឃដកោ ច មត្តិកាមយោ ភាជិយោ ភាជេតព្ពោតិ អត្ថោ. សង្ខថាលកម្បិ ភាជិយមេវ.

៣៣៣-៤. មិគចម្មាទិកំ កប្បិយចម្មំ ភាជិយំ, សីហចម្មាទិកំ អកប្បិយចម្មំ គរុភណ្ឌំ. តំ បន ភូមត្ថរណំ កាតុំ វដ្ដតិ. ឯឡចម្មំ បន បច្ចត្ថរណគតិកត្តា គរុភណ្ឌំ ហោតិ. ឥទានិ ឥមានិ បន បញ្ច ចីវរបិណ្ឌបាតភេសជ្ជានំ អត្ថាយ បរិវត្តេតុំ ន វដ្ដតិ, គរុភណ្ឌេន បន គរុភណ្ឌញ្ច ថាវរញ្ច ថាវរេន ថាវរមេវ បរិវត្តេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពានីតិ ទស្សេតុំ ‘‘គរុនា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) គរុនាតិ គរុភណ្ឌេន គរុភណ្ឌញ្ច ថាវរញ្ច បរិវត្តេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ. ថាវរេន ច ថាវរមេវ បរិវត្តេយ្យ, ន គរុភណ្ឌន្តិ អធិប្បាយោ. បញ្ចសុ កោដ្ឋាសេសុ បច្ឆិមត្តយំ គរុភណ្ឌំ, បុរិមទ្វយំ ថាវរន្តិ វេទិតព្ពំ. តថា កត្វា ច ភុញ្ជតូតិ ឯវំ បរិវត្តេត្វា តតោ អាភតំ កប្បិយភណ្ឌំ បរិភុញ្ជតូតិ អត្ថោ. កថំ ញាយតីតិ ចេ? វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ-

‘‘អវិស្សជ្ជិយំ អវេភង្គិយំ, បញ្ច វុត្តា មហេសិនា;

វិស្សជ្ជេន្តស្ស បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ,

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៧៩);

ឯត្ថ បន គរុភណ្ឌេន គរុភណ្ឌញ្ច ថាវរញ្ច ថាវរេន ថាវរមេវ បរិវត្តនវិធិំ សន្ធាយ ‘‘វិស្សជ្ជន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ វុត្តំ. បុន តតោ និព្ពត្តញ្ច ចតុបច្ចយំ បរិភុញ្ជិតុំ លព្ភតីតិ ទីបេតុំ ‘‘បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ វុត្តំ. អយំ ឥមិស្សា គាថាយ អធិប្បាយោ. សេសន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) អារាមាទិ អភាជិយន្តិ អត្ថោ. អវេភង្គិយវិនិច្ឆយោ.

អវេភង្គិយនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.