៣៨. កុលទូសននិទ្ទេសវណ្ណនា

២៩៧. ‘‘កុលានិ ទូសេតិ បុប្ផេន វា ផលេន វា ចុណ្ណេន វា មត្តិកាយ វា ទន្តកដ្ឋេន វា វេឡុយា វា វេជ្ជិកាយ វា ជង្ឃបេសនិយេន វា’’តិ (បារា. ៤៣៧) វុត្តត្តា តានិ អដ្ឋ វត្ថូនិ ទស្សេតុំ ‘‘បុប្ផ’’ន្តិអាទិមាហ. ឥមាយ មិច្ឆាបដិបត្តិយា កុលានំ អញ្ញេសុ សីលវន្តេសុ បសាទំ ទូសេតិ វិនាសេតីតិ កុលទូសនំ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ. តំ បន អត្តនោ សន្តកេ ច បរសន្តកេ ច វេទិតព្ពំ.

២៩៨. ឥទានិ ឥមេសុ វត្ថូសុ ន កេវលំ កុលទូសនទុក្កដមេវ អាបជ្ជតិ, ថុល្លច្ចយាទីនិបិ អាបជ្ជតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘ថុល្លច្ចយ’’ន្តិអាទិមាហ. សង្ឃិកំ គរុភណ្ឌំ ឥស្សរេន ទេន្តស្ស ថុល្លច្ចយន្តិ សម្ពន្ធោ. សេនាសនត្ថាយ និយមិតំ បន បុប្ផាទិ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. សង្ឃស្ស វា អញ្ញស្ស វា សន្តកំ ថេយ្យចិត្តេន ទេន្តស្ស ទុក្កដាទីនិ ហោន្តីតិ បាឋសេសោ, តស្ស ភណ្ឌស្ស អគ្ឃវសេន ទុក្កដថុល្លច្ចយបារាជិកានិ ហោន្តីតិ អត្ថោ.

២៩៩-៣០០. សព្ពថាតិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៣១) កប្បិយវោហារអកប្បិយវោហារបរិយាយឱភាសនិមិត្តកម្មាទីហិ ន វដ្ដតីតិ អត្ថោ. វតិអាទីនិ កត្វា ជគ្គិតុញ្ច. អត្តនោ បរិភោគត្ថន្តិ ផលបរិភោគត្ថំ. រោបនាទីនីតិ រោបាបនាទីនិ. អាទិ-សទ្ទេន សិញ្ចាបនឱចិនាបនាទីនិ គហិតានិ. កុទ្ទាលខណិត្តិវាសិផរសុឧទកភាជនាទីនិ អាហរិត្វា សមីបេ ឋបនវសេន និមិត្តតោ ច កុទ្ទាលខណិត្តាទីនិ ច មាលាវច្ឆេ ច គហេត្វា ឋិតេ ‘‘សាមណេរាទយោ ទិស្វា ‘ថេរោ ការាបេតុកាមោ’តិ អាគន្ត្វា ករោន្តី’’តិ សញ្ញាយ ឱភាសតោ ច ‘‘ឥមំ រុក្ខំ ជាន, ឥមំ អាវាដំ ជានា’’តិអាទិកប្បិយវោហារតោ ច ‘‘បណ្ឌិតេន មាលាវច្ឆាទយោ រោបាបេតព្ពា, ន ចិរស្សេវ ឧបការាយ សំវត្តន្តី’’តិអាទិបរិយាយតោ ច រោបនាទីនិ លព្ភរេតិ សម្ពន្ធោ.

៣០១-២. ឥទានិ អដ្ឋសុ វត្ថូសុ អវសេសានិ ទ្វេ វត្ថូនិ ទស្សេតុំ ‘‘វុត្តាវ វេជ្ជិកា ជង្ឃបេសនេ’’តិ វុត្តំ. តត្ថ វេជ្ជិកា បុព្ពេ វុត្តាវ, ឥទានិ ជង្ឃបេសនាទិវិនិច្ឆយំ វក្ខាមីតិ អត្ថោ. បិតរោតិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៣៦-៤៣៧) មាតាបិតរោ. ភណ្ឌុន្តិ បព្ពជ្ជាបេក្ខំ. ភិក្ខុស្ស សកំ វេយ្យាវច្ចករញ្ចាតិ ឯតេ ឋបេត្វា កសិវាណិជ្ជាទិគិហិកម្មេសុ ទូតសាសនំ ហរណេ ទុក្កដន្តិ អត្ថោ. បឋមំ សាសនំ អគ្គហេត្វា បុន តំ ទិស្វា វា តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា វា វទតោបិ ទុក្កដមេវាតិ អត្ថោ. សាសនំ អគ្គហេត្វា អាគតានំ បន ‘‘ភន្តេ, តស្មិំ គាមេ ឥត្ថន្នាមស្ស កា បវត្តី’’តិ បុច្ឆិយមានេ កថេតុំ វដ្ដតិ. បុច្ឆិតបញ្ហេ ទោសោ នត្ថិ.

៣០៣. ឯវំ កុលទូសនេន ឧប្បន្នបច្ចយា. ‘‘បញ្ចន្នម្បី’’តិ វុត្តត្តា អនុបសម្បន្នេន កតម្បិ ឯទិសំ ន វដ្ដតិ ឯវ មិច្ឆាជីវត្តា. អាតុមាវត្ថុ (មហាវ. ៣០៣) ចេត្ថ និទស្សនំ. កិំ វិយាតិ ចេ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘អភូតារោចនារូប-សព្យោហារុគ្គហាទិសា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ ឧគ្គហាទិសាតិ ឯតេហិ ឧប្បន្នបច្ចយសទិសាតិ អត្ថោ.

៣០៤. ឥទានិ បុប្ផាទីនិ កេសំ ទាតុំ វដ្ដន្តិ, កេសំ ទាតុំ ន វដ្ដន្តីតិ តំ ទស្សេតុំ ‘‘ហរាបេត្វា’’តិអាទិមាហ. បិតូនំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៣៦-៤៣៧) ទាតុំ លព្ភតីតិ សម្ពន្ធោ. សេសញាតីនំ បត្តានំ ឯវ. លិង្គន្តិ សិវលិង្គំ.

៣០៥. តថា ផលន្តិ ផលម្បិ មាតាបិតូនំ ហរិត្វាបិ ហរាបេត្វាបិ ទាតុំ លព្ភតីតិ អត្ថោ. ន កេវលំ មាតាបិតូនំយេវ, អញ្ញេសម្បិ ទាតុំ លព្ភតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘គិលានាន’’ន្តិអាទិមាហ. សបរសន្តកន្តិ ឯត្ថ បរោតិ អត្តនោ វិស្សាសញ្ញាតកោ ឯវ អធិប្បេតោ.

៣០៦. ភាជេន្តេតិ សង្ឃស្ស ផលបុប្ផម្ហិ ភាជិយមានេ សម្មតេន ទេយ្យន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥតរេន អសម្មតេន អបលោកេត្វា ទាតព្ពន្តិ អត្ថោ.

៣០៧. បរិច្ឆិជ្ជាតិ អាគតានំ ទាតព្ពន្តិ ផលវសេន វា រុក្ខវសេន វា បរិច្ឆិន្ទិត្វាតិ អត្ថោ. ឥតរស្សាតិ ឥស្សរាទិកស្ស. កតិកំ វត្វាតិ ‘‘ឥមស្មិំ រុក្ខេ ឯត្តកានិ ផលានិ លព្ភន្តី’’តិ ឯវំ វត្វា.

៣០៨. សេសេតិ មត្តិកាទន្តកដ្ឋវេឡុម្ហិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៣៦-៤៣៧). យថាវុត្តនយោ ឯវាតិ ឯត្ថ អត្តនោ ច បរស្ស ច សន្តកំ កុលសង្គហត្ថាយ ទទតោ ទុក្កដន្តិអាទិនា ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ អត្ថោ. បណ្ណម្បីតិ កិញ្ចាបិ បាឡិយំ បណ្ណទានំ ន វុត្តំ, តថាបិ កុលទូសនេ បវេសយេតិ អត្ថោ. កុលទូសនវិនិច្ឆយោ.

កុលទូសននិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.