២៨. កម្មនិទ្ទេសវណ្ណនា

១៩៩. អធម្មកម្មន្តិ ឯត្ថ កថំ អធម្មកម្មំ ហោតីតិ ចេ? វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា ‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អធម្មកម្មំ? ញត្តិទុតិយេ ចេ, ភិក្ខវេ, កម្មេ ឯកាយ ញត្តិយា កម្មំ ករោតិ, ន ច កម្មវាចំ អនុស្សាវេតិ, អធម្មកម្មំ. ទ្វីហិ ញត្តីហិ កម្មំ ករោតិ, ន ច កម្មវាចំ អនុស្សាវេតិ, អធម្មកម្មំ. ឯកាយ កម្មវាចាយ កម្មំ ករោតិ, ន ច ញត្តិំ ឋបេតិ, អធម្មកម្មំ. ទ្វីហិ កម្មវាចាហិ កម្មំ ករោតិ, ន ច ញត្តិំ ឋបេតិ, អធម្មកម្ម’’ន្តិ (មហាវ. ៣៨៧). ឥមិនា នយេន សេសកម្មេសុបិ វុត្តប្បការេន អកត្វា អញ្ញថា ករណំ អធម្មកម្មន្តិ វេទិតព្ពំ.

វគ្គេនាតិ វគ្គេន សង្ឃេន. កថញ្ច វគ្គំ ហោតីតិ ចេ? យាវតិកា ច ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា, តេ អនាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អនាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា បដិក្កោសន្តិ, វគ្គកម្មន្តិ ឥមេសុ យេន កេនចិ ឯកេនបិ អង្គេន វគ្គំ ហោតិ.

សមគ្គេនាតិ សមគ្គេន សង្ឃេន. កថំ សមគ្គំ ហោតីតិ ចេ? យាវតិកា ច ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា, តេ អាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា នប្បដិក្កោសន្តិ, សមគ្គកម្មន្តិ ឯវំ.

ចតុត្ថន្តិ សមគ្គេន ធម្មិកំ. ឯត្តាវតា ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, កម្មានិ, អធម្មេន វគ្គកម្មំ, អធម្មេន សមគ្គកម្មំ, ធម្មេន វគ្គកម្មំ, ធម្មេន សមគ្គកម្ម’’ន្តិ (មហាវ. ៣៨៤) ឯវំ វុត្តានិ ចត្តារិ កម្មានិ បរិគ្គហិតានិ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពានិ.

២០០-២០២. ទសវគ្គិកោ (មហាវ. ៣៨៨; កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា) វីសតិវគ្គិកោ ច ទសវីសតិវគ្គិកោ. អព្ភានោបសម្បទាប្បវារណា ឋបេត្វា សព្ពកម្មេសុ កម្មប្បត្តោតិ សម្ពន្ធោ. ឯវំ សេសេសុបិ. ឥតរោតិ វីសតិវគ្គោ ច អតិរេកវីសតិវគ្គោ ច.

២០៣. ឥទានិ កម្មប្បត្តេ ច ឆន្ទារហេ ច ទស្សេតុំ ‘‘ចតុវគ្គេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ (បរិ. ៤៨៨, ៤៩៧; បរិ. ៤៨៧-៤៨៨) បកតត្តា នាម យេ បារាជិកឧក្ខិត្តលទ្ធិនានាសំវាសកា ន ហោន្តិ. បរេតិ ឯកសីមដ្ឋា បកតត្តា ភិក្ខូ. យទិ បកតត្តា ភិក្ខូបិ អញ្ញតរំ គាមសីមំ វា នទីសមុទ្ទជាតស្សរខណ្ឌសីមាសុ វា អញ្ញតរំ បវិសិត្វា ឋិតា ហោន្តិ, នេវ កម្មប្បត្តា, ន ឆន្ទារហា. ន ហិ តេសំ ឆន្ទោ វា បារិសុទ្ធិ វា អាគច្ឆតិ អញ្ញសីមាយំ ឋិតត្តា. សេសេបីតិ បញ្ចវគ្គាទិករណីយេបីតិ អត្ថោ.

២០៤. អសំវាសគណបូរំ វា កត្វា កតំ កម្មំ កុប្បញ្ច ហោតិ, ការកានញ្ច ទុក្កដន្តិ អត្ថោ. ‘‘យស្ស សង្ឃោ កម្មំ ករោតិ, តំចតុត្ថោ កម្មំ ករេយ្យ, អកម្មំ ន ច ករណីយ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៨៩) វុត្តត្តា ‘‘កម្មារហគណបូរំ វា’’តិ វុត្តំ. ឥទានិ បរិវាសាទិកម្មានំយេវ បរិសតោ វិបត្តិំ ទស្សេតុំ ‘‘គរុកដ្ឋគណបូរំ វា’’តិ វុត្តំ. តម្បិ អនិក្ខិត្តវត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. និក្ខិត្តវត្តោ បន សព្ពត្ថ គណបូរកោ ហោតិ ឯវ.

២០៥. វារេយ្យាតិ បដិក្ខិបេយ្យ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អធម្មកម្មេ កយិរមានេ បដិក្កោសិតុ’’ន្តិ (មហាវ. ១៥៤) ហិ វុត្តំ. អន្តរាយេ សតីតិ អត្ថោ. ‘‘អធម្មកម្មំ ឥទំ, ន មេតំ ខមតី’’តិ ឯវំ ទ្វេ តយោ អញ្ញមញ្ញំ ទិដ្ឋិំ អាវិ ករេយ្យុន្តិ អត្ថោ. យទិ ឯកោ ហោតិ, ‘‘ន មេតំ ខមតី’’តិ ឯវំ អធិដ្ឋានំ ករេយ្យាតិ អត្ថោ. ឯត្តាវតា ឯតេ និរាបត្តិកា ហោន្តិ, អន្តរាយា ច មុច្ចន្តិ, កម្មំ បន អធម្មត្តា កុប្បមេវ. វារេន្តេវ តតោធិកាតិ ឯត្ថ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ បញ្ចហិ បដិក្កោសិតុំ, ទ្វីហិ តីហិ ទិដ្ឋិំ អាវិ កាតុំ, ឯកេន អធិដ្ឋាតុំ, ‘‘ន មេតំ ខមតី’’តិ (មហាវ. ១៥៤) វុត្តត្តា ចត្តារោ វា បញ្ច វា វារេន្តិ ឯវាតិ អត្ថោ.

២០៦. ឥទានិ យេហិ បដិក្ខិត្តំ ហោតិ, តេ ទស្សេតុំ ‘‘កម្មារហា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ខិត្តចិត្ត-គ្គហណេន ឧម្មត្តកោបិ គហិតោវ. ឯតេសន្តិ យេ វុត្តប្បការា, តេសំ បដិក្ខេបោ ន រុហតីតិ អត្ថោ.

២០៧. ឥទានិ យស្ស បដិក្ខេបោ រុហតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘បកតត្តេកសីមដ្ឋ-សមសំវាសភិក្ខុនោ’’តិ វុត្តំ. តស្សត្ថោ (មហាវ. ៣៩៤) – ឯវរូបស្ស ភិក្ខុនោ បដិក្កោសនា អន្តមសោ អានន្តរស្សាបិ អារោចេន្តស្ស រុហតីតិ. ‘‘ភិក្ខុស្ស, ភិក្ខវេ, បកតត្តស្ស សមានសំវាសិកស្ស សមានសីមាយំ ឋិតស្ស អន្តមសោ អានន្តរិកស្សបិ ភិក្ខុនោ វិញ្ញាបេន្តស្ស សង្ឃមជ្ឈេ បដិក្កោសនា រុហតី’’តិ (មហាវ. ៣៩៤) វុត្តំ.

២០៨. សម្មុខា យទិ បដិក្កោសេយ្យាតិ អត្ថោ. តិរោក្ខាតិ បរម្មុខា. កាយសាមគ្គិំ វា ឆន្ទំ វា នោ ទទេយ្យ, ទុក្កដន្តិ អត្ថោ. កម្មវិនិច្ឆយោ.

កម្មនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.