១៣. សមណកប្បនិទ្ទេសវណ្ណនា

១២៥. ភូតានំ ជាតានំ និព្ពត្តានំ គាមោ ភូតគាមោ (បាចិ. ៩១; បាចិ. អដ្ឋ. ៩១; កង្ខា. អដ្ឋ. ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា). សមារម្ភោតិ ឆេទនផាលនបចនាទិ, តស្មិំ ភូតគាមសមារម្ភេ ភូតគាមសមារម្ភហេតុ បាចិត្តិ ហោតីតិ អត្ថោ. កតកប្បិយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា) បន សមណកប្បិយំ ភវេតិ សម្ពន្ធោ. សមណានំ កប្បិយំ សមណកប្បិយំ. ឥទានិ យេន កតំ កប្បិយំ សមណកប្បិយំ ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘នខេន វា’’តិអាទិមាហ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ ផលំ បរិភុញ្ជិតុំ, អគ្គិបរិជិតំ សត្ថបរិជិតំ នខបរិជិតំ អពីជំ និព្ពដ្ដពីជញ្ញេវ បញ្ចម’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥០) ហិ វុត្តំ.

១២៦. ឥទានិ តំ ភូតគាមំ ទស្សេតុំ ‘‘សមូលា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ (បាចិ. ៩១; បាចិ. អដ្ឋ. ៩១) ស-ឥតិ សោ ភូតគាមោ នាមាតិ អត្ថោ, មូលពីជាទីហិ បញ្ចហិ ពីជេហិ បភាវិតោ ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថ មូលពីជំ នាម ហលិទ្ទិសិង្គិវេរាទិ. ខន្ធពីជំ នាម អស្សត្ថោ និគ្រោធោតិ ឯវមាទិ. អគ្គពីជំ នាម អជ្ជុកផណិជ្ជកាទិ. ផឡុពីជំ នាម ឧច្ឆុវេឡុនឡាទិ. ‘‘ពីជពីជំ នាម បុព្ពណ្ណំ អបរណ្ណំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ពីជេ ជាយន្តិ ពីជេ សញ្ជាយន្តិ, ឯតំ ពីជពីជំ នាមា’’តិ វុត្តំ. ឥទានិ ‘‘ពីជគាមភូតគាមសមារម្ភា បដិវិរតោ ហោតី’’តិ (ទី. និ. ១.១០, ១៩៥; ម. និ. ១.២៩៣, ៤១១; ២.១១; អ. និ. ១០.៩៩; បុ. ប. ១៧៩) វុត្តត្តា ធម្មានុលោមេន អាគតំ ពីជគាមសមារម្ភំ ទស្សេតុំ ‘‘អារម្ភេ ទុក្កដ’’ន្តិអាទិមាហ. តស្មា ឯតំ បឋមំ ‘‘កប្បិយំ ករោហី’’តិ ភូតគាមបរិមោចនំ ការេត្វា ពីជគាមបរិមោចនត្ថំ បុន កប្បិយំ ការេតព្ពំ.

១២៧. និព្ពដ្ដពីជំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៩២; កង្ខា. អដ្ឋ. ភុតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា) នាម អម្ពបនសាទិ. នោពីជំ នាម តរុណម្ពផលាទិ, ឯតំ បន សព្ពំ អកប្បិយម្បិ វដ្ដតីតិ អត្ថោ. កដាហពទ្ធពីជានិ កបិត្ថផលាទីនិ. ពហិទ្ធា វាបិ ការយេតិ កបាលេបិ កាតុំ វដ្ដតិ, សចេ ឯកាពទ្ធានីតិ អត្ថោ. កដាហមុត្តំ បន ភិន្ទិត្វា ការេតព្ពំ.

១២៨. ភាជនេ វា ភូមិយំ វា ឯកាពទ្ធេសុ ពីជេសុ ឯកស្មិំ ពីជេ កប្បិយេ កតេ សព្ពេស្វេវ កតំ ភវេតិ អត្ថោ. យថា ច ពីជេ, ឯវំ រុក្ខសហស្សំ វា ឧច្ឆុសហស្សំ វា ឆិន្ទិត្វា ឯកាពទ្ធេ កតេបិ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

១២៩. កប្បិយំ កត្វា និក្ខិត្តេ ពីជគាមេ បុន មូលបណ្ណានិ សចេ ជាយរុំ, បុន កប្បិយំ ការេយ្យាតិ អត្ថោ. តទាតិ មូលេ ច អង្កុរេ ច ជាតេតិ អត្ថោ.

១៣០. ឧទកសម្ភវោតិ ឧទកជាតោ. ចេតិយាទីសូតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន គេហប្បមុខបាការវេទិកាទីសុ និព្ពត្តា គហិតា. និព្ពត្តទ្វត្តិបត្តកោ ភូតគាមោវ, អនិព្ពត្តកោ អគ្គពីជេ សង្គហំ គច្ឆតិ. ពីជម្បិ យាវ មូលំ វា បណ្ណំ វា ន និក្ខមតិ, តាវ ពីជគាមោវ, មូលេ ច និក្ខន្តេ បណ្ណេ ច ហរិតេ ជាតេ ភូតគាមោវ ហោតីតិ អត្ថោ.

១៣១. មកុឡន្តិ អផុល្លំ. អហិឆត្តកំ នាម រុក្ខេ ជាតំ អហិឆត្តកំ.

១៣២. អល្លរុក្ខេ គណ្ហតោតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថាតិ អល្លរុក្ខេ ឆិន្ទតោ វាបីតិ សម្ពន្ធោ.

១៣៤. ‘‘ឥមំ រុក្ខំ, ឥមំ លតំ, ឥមំ កន្ទំ ឆិន្ទ, ភិន្ទា’’តិអាទិនា នយេន និយមេត្វា ភាសិតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘ឥទំ, ឯត’’ន្តិ អវត្វា កេវលំ ‘‘រុក្ខំ ឆិន្ទា’’តិអាទិនា (បាចិ. អដ្ឋ. ៩២; កង្ខា. អដ្ឋ. ភូតគាមហិក្ខាបទវណ្ណនា) នយេន វត្តុំ វដ្ដតីតិ. សមណកប្បវិនិច្ឆយោ.

សមណកប្បនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.