៨. សហធម្មិកវគ្គោ

៤. បហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

អង្គេសុ ន មោក្ខាធិប្បាយតា វិយ អមរណាធិប្បាយតា វត្តព្ពាតិ ចេ? ន វត្តព្ពា. កស្មា? យោ ភិក្ខុ សយំ បហារំ ទាតុកាមោ, សោ អធិប្បាយេន តស្ស មរណេ បយោគវិរហោវាតិ កត្វា អមរណាធិការត្តា កេវលំ អមរណាធិប្បាយោ ឯវ សោតិ តា វិយ តា ន វុត្តា. មោក្ខាធិប្បាយស្ស បន កោបោ នត្ថិ, តស្មា អនាបត្តីតិ វុត្តំ.

បហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. តលសត្តិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

តលមេវ តលសត្តិកំ. ‘‘បោថនសមត្ថដ្ឋេន សត្តិក’’ន្តិ ឯកេ. យស្មា បហរិតុកាមតាយ បហរតោ បុរិមេន បាចិត្តិយំ, កេវលំ ឧច្ចារេតុកាមតាយ ឧគ្គិរណមត្តេ កតេ ឥមិនា បាចិត្តិយំ. ឥមិនា បន វិរជ្ឈិត្វា បហារោ ទិន្នោ, តស្មា នបហរិតុកាមតាយ ទិន្នត្តា ទុក្កដំ. កិមិទំ ទុក្កដំ បហារបច្ចយា, ឧទាហុ ឧគ្គិរណបច្ចយាតិ? បហារបច្ចយា ឯវ ទុក្កដំ, បុរិមំ ឧគ្គិរណបច្ចយា បាចិត្តិយន្តិ សទុក្កដំ បាចិត្តិយំ យុជ្ជតិ. បុរិមញ្ហិ ឧគ្គិរណំ, បច្ឆា បហារោ. ន ច បច្ឆិមំ បហារំ និស្សាយ បុរិមំ ឧគ្គិរណំ អនាបត្តិវត្ថុកំ ភវិតុមរហតីតិ នោ តក្កោតិ (វជិរ. ដី. បាចិត្តិយ ៤៥៦) អាចរិយោ.

តលសត្តិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សញ្ចិច្ចសិក្ខាបទវណ្ណនា

បរោ កុក្កុច្ចំ ឧប្បាទេតុ វា, មា វា, តំ អប្បមាណំ. ‘‘កុក្កុច្ចុបាទន’’ន្តិ តតិយមង្គំ តស្ស អធិប្បាយវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

សញ្ចិច្ចសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ឧបស្សុតិសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឧបស្សុតិន្តិ យថា ឧបកុជ្ឈំ ‘‘សមីបកុជ្ឈ’’ន្តិ វុច្ចតិ, តថា ឧបស្សុតិ ‘‘សមីបស្សុតី’’តិ វេទិតព្ពា. យត្ថ ឋិតោ សុណាតិ, តំ ឋានន្តិ អត្ថោ. សុតីតិ បនេត្ថ បរេសំ វចនសទ្ទោ ច. សោ ហិ សុយ្យតីតិ សុតិ នាម. ឧបសុយ្យតិ វា ឯត្ថាតិ ឧបស្សុតិ. ឱកាសោ ហិ សុតិ នាម. ឥមេសំ សុត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘វចន’’ន្តិ បាឋសេសោ.

សមុដ្ឋានាទីនិ អតីតទ្វយសទិសានីតិ ន គហេតព្ពានិ. ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ. សិយា កិរិយំ គន្ត្វា សវនេ. សិយា អកិរិយំ ឋិតដ្ឋានំ អាគន្ត្វា វទន្តានំ អជានាបនវសេន សមុដ្ឋានតោ. ‘‘សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទន’’ន្តិ លិខិតំ.

ឧបស្សុតិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. កម្មប្បដិពាហនសិក្ខាបទវណ្ណនា

អប្បមត្តកវិស្សជ្ជនកេន បន ចីវរំ ករោន្តស្ស សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនាយំ (ចូឡវ. ៣២៨) វុត្តប្បភេទានិ សូចិអាទីនិ អនបលោកេត្វាបិ ទាតព្ពានិ. តតោ អតិរេកំ ទេន្តេន អបលោកនកម្មំ កាតព្ពំ. ឯវំ កតំ បន អបលោកនំ កម្មលក្ខណមេវាតិ អធិប្បាយោ. ឯវំ សព្ពត្ថ កម្មលក្ខណំ វេទិតព្ពំ. គាមសីមាវិហារេសុ ឱសារណាទីនិ សង្ឃកម្មានិយេវ ន វដ្ដន្តិ. វិស្សជ្ជិយវេភង្គិយានិ បន វដ្ដន្តិ. ‘‘សង្ឃស្ស សន្តក’’ន្តិ សាមញ្ញតោ អវត្វា ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ សង្ឃស្ស សន្តក’’ន្តិ អបលោកេតព្ពន្តិ ច, ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទន’’ន្តិ បាឋោតិ ច លិខិតំ.

កម្មប្បដិពាហនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ឆន្ទំអទត្វាគមនសិក្ខាបទវណ្ណនា

សន្និបាតំ អនាគន្ត្វា ចេ ឆន្ទំ ន ទេតិ, អនាបត្តីតិ ឯកេ. ទុក្កដន្តិ ឯកេ ធម្មកម្មន្តរាយករណាធិប្បាយត្តា.

ឆន្ទំអទត្វាគមនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា

អកប្បិយេន វាតិ សុវណ្ណរជតមយមញ្ចាទិនា. កប្បិយមញ្ចោ សម្បដិច្ឆិតព្ពោតិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នំ សន្ធាយ វុត្តំ, តេហិ បន ‘‘វិហារស្ស ទេមា’’តិ វុត្តេ សុវណ្ណរជតមយាទិអកប្បិយមញ្ចាបិ សម្បដិច្ឆិតព្ពាតិ ច, ‘‘អរញ្ជរោ ពហុឧទកគណ្ហនកោ’’តិ ច, ‘‘សង្ឃិកបអភោគេន វាតិ សចេ អារាមិកាទយោ បដិសាមេត្វា បដិទេន្តិ, បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ ច, ‘‘កំសលោហាទិភាជនំ សង្ឃស្ស ទិន្នម្បិ បារិហារិយំ ន វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) សមន្តបាសាទិកាយំ វុត្តត្តា អត្តនោ ហត្ថេន គហេត្វា បដិសាមិតុំ ន លភតីតិ ច, ‘‘វេធកោ កាយពន្ធនស្សាតិ វទន្តី’’តិ ច, ‘‘ហិង្គុ ហិង្គុលិហរិតាលមនោសិលា អញ្ជនានី’’តិ បាឋោតិ ច, ‘‘ទារុមយោ វា…បេ… អបាទកោបិ សមុគ្គោ’’តិ បាឋោតិ ច, ‘‘ទារុមយោ តុម្ពោតិ ទារុមយោ ឧទកតុម្ពោ’’តិ ច, ‘‘ថម្ភតុលាសោបានផលកាទីសូ’’តិ ច លិខិតំ.

ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១២. បរិណាមនសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកោ ភិក្ខុ ឧក្ខិត្តកស្ស ទាតុកាមោ ហោតិ, តស្ស ទានំ និវារេត្វា អញ្ញស្ស ទាបេតិ, អនាបត្តិ. តថា សទ្ធាទេយ្យវិនិបាតនំ ករោន្តស្ស ទាបេតិ, អត្តនោ និស្សិតកា ឥត្ថន្នាមស្ស បត្តំ ទាតុកាមា អាបុច្ឆន្តិ, ‘‘វិសភាគោ ឯសោ, សភាគស្ស ទេហី’’តិ វទតិ. អនាបត្តិ អត្តនោ ភារភូតត្តា. តស្ស បន ទាតុកាមំ អញ្ញស្ស ទាបេតិ, អាបត្តិ ឯវ. សព្ពត្ថ អាបុច្ឆិត្វា ទាតុកាមំ យថាសុខំ វិចារេតុំ លភតិ.

បរិណាមនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សហធម្មិកវគ្គោ អដ្ឋមោ.