៥. អចេលកវគ្គោ

១. អចេលកសិក្ខាបទវណ្ណនា

អចេលកាទយោ យស្មា, តិត្ថិយាវ មតា ឥធ;

តស្មា តិត្ថិយនាមេន, តិកច្ឆេទោ កតោ តតោ.

អតិត្ថិយស្ស នគ្គស្ស, តថា តិត្ថិយលិង្គិនោ;

គហដ្ឋស្សាបិ ភិក្ខុស្ស, កប្បតីតិ វិនិច្ឆយោ.

អតិត្ថិយស្ស ចិត្តេន, តិត្ថិយស្ស ច លិង្គិនោ;

សោតាបន្នាទិនោ ទាតុំ, កប្បតីតីធ នោ មតិ.

អចេលកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. សភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

អនុបវិសិត្វា និសីទនចិត្តេន សចិត្តកតាតិ វេទិតព្ពា.

សភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤-៥. រហោបដិច្ឆន្នរហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថំ បឋមានិយតេ, បញ្ចមំ ទុតិយានិយតេ វុត្តនយមេវ. ឥធ បញ្ចមំ ឧបនន្ទស្ស ចតុត្ថំ ហោតិ.

រហោបដិច្ឆន្នរហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ចារិត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា

សភត្តោ សមានោតិ និមន្តនភត្តោតិ បោរាណា. សន្តំ ភិក្ខុំ, អនាបុច្ឆា, បុរេភត្តំ បច្ឆាភត្តំ, អញ្ញត្រ សមយាតិ អយមេត្ថ ចតុព្ពិធា អនុបញ្ញត្តិ. តត្ថ សមយា ទ្វេ សមយា. ភត្តិយឃរន្តិ និមន្តិតស្ស ឃរំ វា សលាកាភត្តាទិទាយកានំ វា ឃរំ. ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ, ‘‘ឥធ និមន្តនា អកប្បិយនិមន្តនា’’តិ ឯកេ.

បុរេភត្តញ្ច បិណ្ឌាយ, ចរិត្វា យទិ ភុញ្ជតិ;

សិយា បរម្បរាបត្តិ, បច្ឆាភត្តំ ន សា សិយា.

បច្ឆាភត្តញ្ច គមិកោ, បុព្ពគេហំ យទិ គច្ឆេ;

ឯកេ អាបត្តិយេវាតិ, អនាបត្តីតិ ឯកច្ចេ.

កុលន្តរស្សោក្កមនេ, អាបត្តិមតយោ ហិ តេ;

សមានភត្តបច្ចាសា, ឥតិ អាហុ ឥធាបរេ.

មតា គណិកភត្តេន, សមេន្តិ នំ និមន្តនេ;

វិស្សជ្ជនំ សមានន្តិ, ឯកេ សម្មុខតាបរេ.

សន្និដ្ឋានត្ថិកេហេវ, វិចារេតព្ពភេទតោ;

វិញ្ញូ ចារិត្តមិច្ចេវ, សិក្ខាបទមិទំ វិទូ. (វជិរ. ដី. បាចិត្តិយ ២៩៤);

ចារិត្តសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. មហានាមសិក្ខាបទវណ្ណនា

បណីតភោជនសិក្ខាបទេ ‘‘មហានាមសិក្ខាបទេន ការេតព្ពោ’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បណីតភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា) យំ វុត្តំ, តស្សត្ថោ សង្ឃវសេន បវារិតេ ភេសជ្ជត្ថាយ សប្បិអាទិភេសជ្ជបញ្ចកំ វិញ្ញាបេតិ ចេ, ‘‘នភេសជ្ជេន ករណីយេន ភេសជ្ជំ វិញ្ញាបេតី’’តិ (បាចិ. ៣០៩) វចនេន បាចិត្តិយន្តិ (វជិរ. ដី. បាចិត្តិយ ៣១០) លិខិតំ. ‘‘តយា ឥមិនាវ បវារិតម្ហា, អម្ហាកញ្ច ឥមិនា ច ឥមិនា ច អត្ថោ’’តិ យថាភូតំ អាចិក្ខិត្វា វិញ្ញាបេតុំ គិលានោវ លភតិ, ន ឥតរោតិ ច, ‘‘អញ្ញស្ស អត្ថាយា’’តិ អស្ស ញាតកប្បវារិតេ, អត្តនោ វា ញាតកប្បវារិតេតិ អត្ថោតិ ច, ‘‘អបរិយន្តប្បវារណាយ បវារិតេ’’តិ សង្ឃវសេន, បុគ្គលវសេន ច បវារេត្វា ទាយកា. តស្មា ‘‘សង្ឃប្បវារណតា’’តិ វត្វា ‘‘បុគ្គលប្បវារណតា’’តិ ន វុត្តន្តិ ច, ‘‘បរិយន្តាតិក្កមោ’’តិ វចនេន គិលានោ គហិតោ, តស្មា ‘‘គិលានាគិលានតា’’តិ ន វុត្តំ. ឯវំ សន្តេបិ ‘‘សង្ឃប្បវារណាយ បវារណតា’’តិ បាឋោតិ ច លិខិតំ, វីមំសិតព្ពំ.

មហានាមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ឧយ្យុត្តសេនាសិក្ខាបទវណ្ណនា

ហត្ថិអាទីសុ ឯកមេកន្តិ អន្តមសោ ឯកបុរិសារុឡ្ហហត្ថិម្បិ, ឯកំ សរហត្ថំ បុរិសម្បិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសទិសានិ, ឥទំ បន លោកវជ្ជំ, អកុសលចិត្តំ តិវេទន’’ន្តិ បាឋោ.

ឧយ្យុត្តសេនាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. សេនាវាសសិក្ខាបទវណ្ណនា

កេនចិ បលិពុទ្ធស្សាតិ វេរិកេន វា ឥស្សរេន វា កេនចិ រុទ្ធស្ស. សេនាបរិក្ខេបេន វា បរិក្ខេបារហដ្ឋានេន វា សញ្ចរណដ្ឋានបរិយន្តេន វា បរិច្ឆិន្ទិតព្ពា.

សេនាវាសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អចេលកវគ្គោ បញ្ចមោ.