៥. បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា

ភុត្តាវី បវារណំ នាម បញ្ចង្គិកំ. តេសុ ‘‘អសនំ បញ្ញាយត្តី’’តិ ឯតេនេវ ‘‘ភុត្តាវី’’តិ ឯតស្ស សិទ្ធត្តា វិសុំ អត្ថសិទ្ធិ ន ទិស្សតិ. ទិស្សតិ ចេ, អង្គានំ ឆក្កត្តទស្សនន្តិ (វជិរ. ដី. បាចិត្តិយ ២៣៨-២៣៩) លិខិតំ. ‘‘ភោជនំ បញ្ញាយតី’’តិ អភិហដំ សន្ធាយ វុត្តំ.

កោដ្ដេត្វា កតចុណ្ណម្បីតិ បិ-ការេន កុណ្ឌកំ សម្បិណ្ឌេតិ. សមបាកភជ្ជិតានំ បន អាតបសុក្ខានំ វា កុណ្ឌកំ វា យេ កេចិ តណ្ឌុលា វាតិ ឯត្តកមេវ វុត្តត្តា សមបាកភជ្ជិតានំ វីហីនំ, វីហិបលាសានំ វា តណ្ឌុលចុណ្ណំ បវារេតិ. តថា ខរបាកភជ្ជិតានំ កុណ្ឌកម្បិ បវារេតិ. ភជ្ជិតសត្តុយោ បិណ្ឌេត្វា កតោ អបក្កសត្តុមោទកោបិ បវារេតីតិ លិខិតំ. សចេ អវសិដ្ឋំ នត្ថិ, ន បវារេតិ. កស្មា? អសនសង្ខាតស្ស វិប្បកតភោជនស្ស អភាវតោ.

អកប្បិយមំសំ បន កិញ្ចាបិ បដិក្ខិបិតព្ពដ្ឋានេ ឋិតំ, ខាទិយមានំ បន មំសភាវំ ន ជហាតិ, តស្មា បវារេតិ. ភោជនសាលាយ ភុញ្ជន្តោ ចេ អត្តនោ អបាបុណនកោដ្ឋាសំ អភិហដំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កាមំ បដិក្ខិបតិ, បត្តេ បន អារាមិកា អាកិរន្តិ, តំ ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. ឥទញ្ហិ ពុទ្ធប្បដិកុដ្ឋាយ អនេសនាយ ឧប្បន្នេយេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. យថា ហិ សង្ឃតោ លទ្ធំ បិណ្ឌំ ទុស្សីលោ ទេតិ, តញ្ចេ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ, ឯវំសម្បទមិទន្តិ ច, វិភាគោ លជ្ជី ចេ ទេតិ, តំ សោ ន អជ្ឈោហរិតុកាមតាយ បដិក្ខិបតិ, បវារេតីតិ ច, ‘‘សមំសរសំ សមច្ឆរស’’ន្តិ អាបជ្ជនតោ ‘‘មំសរស’’ន្តិ វុត្តេ បន បដិក្ខិបតោ ហោតិ, ‘‘មំសស្ស រសំ មំសរស’’ន្តិ អយំ វិគ្គហោ នាធិប្បេតោតិ ច វុត្តំ. ភត្តមិស្សកំ យាគុំ អាហរិត្វា ‘‘យាគុំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, ន បវារេតិ. ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ បវារេតិ. កស្មា? យេនាបុច្ឆិតោ, តស្ស អត្ថិតាយ. ឯត្ថ បន ‘‘យាគុមិស្សកំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តត្រ ចេ យាគុ ពហុតរា វា ហោតិ, សមសមា វា. ភត្តំ មន្ទំ, ន បវារេតិ. យាគុ ចេ មន្ទា, ភត្តំ ពហុតរំ, បវារេតិ. ឥទញ្ច សព្ពអដ្ឋកថាសុ វុត្តត្តា ន សក្កា បដិក្ខិបិតុំ. ការណំ បនេត្ថ ទុទ្ទសំ. ‘‘ភត្តមិស្សកំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ. តត្រ ភត្តំ ពហុតរំ វា សមកំ វា អប្បតរំ វា ហោតិ, បវារេតិ ឯវ. ភត្តំ វា យាគុំ វា អនាមសិត្វា ‘‘មិស្សកំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ. តត្រ ចេ ភត្តំ ពហុតរំ, សមកំ វា ហោតិ, បវារេតិ. អប្បតរំ ន បវារេតិ. តំ សព្ពំ វីមំសិតព្ពន្តិ.

ផលំ វា កន្ទមូលាទិ វា បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ កប្បិយំ អកតន្តិ ឯត្ថ កប្បិយំ អការាបិតេហិ កទលិផលាទីហិ សទ្ធិំ អតិរិត្តំ ការាបេត្វាបិ តំ កទលិផលាទិំ ឋបេត្វា អវសេសំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. អមិស្សករសត្តា បុន តានិ កប្បិយំ ការាបេត្វា អញ្ញស្មិំ ភាជនេ ឋបេត្វា ការេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. កស្មា? បុព្ពេ តេសុ វិនយកម្មស្ស អនារុឡ្ហត្តាតិ វទន្តិ.

បត្តេ រជំ បតិតំ អប្បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ. តស្មា បដិគ្គហេត្វាវ ភិក្ខា គណ្ហិតព្ពា. ‘‘អបដិគ្គហេត្វា គណ្ហតោ វិនយទុក្កដ’’ន្តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ២៦៥) វុត្តត្តា ឯតមញ្ញេសម្បិ ន វដ្ដតីតិ វទន្តិ. ‘‘តំ បន បុន បដិគ្គហេត្វា ភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ ឯត្ថាបិ ឯវមេវ. ឥមស្មិំ បន ‘‘អតិរិត្តំ កតំ អនតិរិត្តកតំ ហោតី’’តិ ឯត្ថាបិ ឯវមេវ. ឥមស្មិំ បន ‘‘អតិរិត្តំ កតំ, អនតិរិត្តំ កតំ ហោតី’’តិអាទីហិ ឧបបរិក្ខិត្វា វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ ទីបិតំ. អលមេតំ សព្ពន្តិ ឥទម្បិ តេ អធិកំ, ឥតោ អញ្ញំ ន លច្ឆសីតិ អត្ថោ.

អាហារត្ថាយាតិ វិកាលេ ឯវាតិ ឯកេ. ‘‘បឋមកថិនសទិសានិ. ឥទំ បន កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ បាឋោ. កាយកម្មំ អជ្ឈោហរណតោ. វចីកម្មំ វាចាយ ‘‘អតិរិត្តំ ករោថ, ភន្តេ’’តិ អការាបនតោតិ វេទិតព្ពំ.

បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.