៣. អកាលចីវរសិក្ខាបទវណ្ណនា

អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានស្ស ទុព្ពិជានត្តា តំ ទស្សេតុំ ‘‘អបិច ភិក្ខូន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. វិហារបរិយន្តេ និវិដ្ឋធុវសន្និបាតដ្ឋានតោ វា បរិយន្តេ ឋិតភោជនសាលតោ វា និពទ្ធវសនកអាវាសតោ វាតិ ឯវំ គហេតព្ពំ. សចេ វិហារេ សន្និបតិតភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា យោជនសតម្បិ បូរេត្វា និសីទន្តិ, យោជនសតម្បិ ឧបចារសីមា ហោតីតិ អត្ថោ. ‘‘សមានសំវាសកសីមាយា’’តិ វុត្តេ ខណ្ឌសីមាទីសុ ឋិតានំ ន បាបុណាតិ, តាសំ វិសុំ សមានសំវាសកសីមត្តាតិ ច សមានសំវាសកអវិប្បវាសសីមានំ ឥទំ នានត្តំ. ‘‘អវិប្បវាសសីមាយ ទម្មី’’តិ ទិន្នំ បន គាមេ ឋិតានំ ន បាបុណាតិ. កស្មា? ‘‘ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ចា’’តិ (មហាវ. ១៤៤) វចនតោ. ‘‘សមានសំវាសកសីមាយា’’តិ ទិន្នំ បន យស្មិំ ឋានេ អវិប្បវាសសីមា អត្ថិ, តត្ថ ឋិតានម្បិ. ‘‘តត្រ ឋិតានញ្ច បាបុណាតី’’តិ ច, ‘‘ខណ្ឌសីមាយំ ឋត្វា ‘សីមដ្ឋកសង្ឃោ គណ្ហាតូ’តិ វុត្តេ ឧបចារសីមាយ ឯវ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទាតព្ព’’ន្តិ ច, ‘‘តេសំ ពហិសីមដ្ឋានម្បិ បាបុណាតិ យាវ កថិនស្សុព្ភារាតិ អត្ថោ’’តិ ច, ‘‘អនត្ថតេ បន កថិនេ អន្តោហេមន្តេ សចេ វិហារំ បវិសិត្វា ‘វស្សំវុដ្ឋសង្ឃស្ស ទម្មី’តិ វទតិ, យេ តត្ថ វស្សច្ឆេទំ អកត្វា បច្ឆិមវស្សំវុដ្ឋា, តេសំ ពហិសីមដ្ឋានម្បិ បាបុណាតី’’តិ វិនយធរា បរិច្ឆិន្ទន្តិ, អដ្ឋកថាយំ បន អនាគតំ. តស្មា សមន្តបាសាទិកាយំ ‘‘លក្ខណញ្ញូ វទន្តី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) វុត្តន្តិ ច, ‘‘‘ចីវរមាសតោ បដ្ឋាយ យាវ ហេមន្តស្ស បច្ឆិមោ ទិវសោ, តាវ វស្សាវាសិកំ ទេមា’តិ វុត្តេ កថិនំ អត្ថតំ វា ហោតុ, អនត្ថតំ វាតិ យំ សមន្តបាសាទិកាវចនំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩), ឯត្ថាបិ យទិ អត្ថតំ, បុរិមវស្សំវុដ្ឋា បញ្ច មាសេ. យទិ អនត្ថតំ, បច្ឆិមវស្សំវុដ្ឋា ចត្តារោ មាសេ លភន្តីតិ វិនិច្ឆយោ’’តិ ច លិខិតំ.

‘‘យេហិ មយ្ហំ យាគុ បីតាតិ យេហិ និមន្តិតេហិ មយ្ហំ យាគុ បីតាតិ អធិប្បាយោ. តស្មា យេហិ និមន្តិតេហិ យាគុ បីតា, តេសំយេវ បាបុណាតីតិ វុត្តំ. អញ្ញថា ‘យេហិ មយ្ហំ យាគុ បីតា’តិ វុត្តេ និមន្តិតា វា ហោន្តុ, អនិមន្តិតា វា, យេហិ បីតា, តេសំ បាបុណិតព្ពានី’’តិ វទន្តិ. ឯត្ថ ‘‘និដ្ឋិតចីវរស្មិំ ភិក្ខុនា ឧព្ភតស្មិំ កថិនេ’’តិ វទន្តោ ញាបេតិ ឯត្ថន្តរេ តិណ្ណម្បិ អកាលចីវរានំ ឧប្បត្តិអភាវន្តិ. កស្មា បន បទភាជនេ វិត្ថារិតានីតិ? វុច្ចតេ – ឥទំ បន សិក្ខាបទំ អធិដ្ឋានំ សន្ធាយ ន វុត្តំ កិន្តុ បឋមសិក្ខាបទេ ទសាហបរមំ អនុជានិត្វា តស្មិំ អប្បហោន្តេ សចេ បច្ចាសា អត្ថិ, តមេវ វឌ្ឍេត្វា មាសមនុជានន្តោ ឥមម្បិ អត្ថវិសេសំ ទីបេតិ. អកាលចីវរំ នាម សម្មុខីភូតេន ភាជេតព្ពំ. តំ បន ‘‘អាកង្ខមានេន ភិក្ខុនា បដិគ្គហេតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា សិក្ខាបទេន វឌ្ឍេត្វា វុត្តន្តិ. តស្មា តីណិបិ បទភាជនេ វិត្ថារិតានីតិ.

‘‘ខិប្បមេវ ការេតព្ពន្តិ សីឃំ អន្តោទសាហេយេវ ការេតព្ព’’ន្តិ ឥទំ បន បហោនកភាវេ បុរិមសិក្ខាបទលក្ខណេនាតិ ទីបេតុំ វុត្តំ. តស្មា ឯវំ ‘‘សីឃ’’ន្តិ វា ‘‘លហុ’’ន្តិ វា អាទិនា អវត្វាបិ ‘‘ទសាហា’’តិ វុត្តន្តិ. អត្ថតកថិនស្ស ឯវំ ហោតុ, អនត្ថតេ បន កថិនេ កថន្តិ វុត្តេ អនត្ថតស្ស បដិក្ខេបតំ ទស្សេតីតិ វុត្តោ អបស្សន្តោ វិឃាតំ អាបជ្ជតីតិ (វជិរ. ដី. បារាជិក ៤៩៩-៥០០) លិខិតំ.

អកាលចីវរសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.