១២. ទុព្ពចសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុក្ខេន វត្តព្ពោ ទុព្ពចោ. វុច្ចមានោ ន សហតិ.

ទុព្ពចសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និគមនវណ្ណនា

‘‘នាមមត្តវសេនា’’តិ បាឋោ. ‘‘នាមគោត្តវសេនា’’តិ លិខិតំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘អយំ កិរិយា ភិក្ខូនំ កាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ ជានិត្វា សចេ ឆាទេតិ, ឆន្នាវ ហោតីតិ អត្ថោ. សភាគមត្តមេវាតិ អវេរិសភាគមត្តមេវាតិ អធិប្បាយោ.

វត្ថុ ចេវ គោត្តញ្ចាតិ ឯត្ថ វត្ថូតិ វីតិក្កមនំ អសុចិមុច្ចនំ. គោត្តន្តិ គំ តាយតីតិ គោត្តំ, សជាតិតោ អញ្ញត្ថ គន្តុំ អទត្វា គំ ពុទ្ធិំ, វចនញ្ច តាយតីតិ អត្ថោ. វត្ថុ ច សជាតិមេវ គច្ឆតិ. សជាតិ នាមេត្ថ អញ្ញេហិ វិសិដ្ឋាវិសិដ្ឋភូតា កិរិយា, ន កាយសំសគ្គាទិ. នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ចាតិ ឯត្ថ អាបត្តីតិ វីតិក្កមេនាបន្នាបត្តិយា នាមំ.

បុន អាគតាគតានំ ភិក្ខូនំ អារោចេន្តេនាតិ ឯត្ថ ទ្វិន្នំ អារោចេន្តេន ‘‘អាយស្មន្តា ធារេន្តុ’’តិណ្ណំ វា អតិរេកានំ វា អារោចេន្តេន ‘‘អាយស្មន្តោ ធារេន្តូ’’តិ ឯវំ អារោចនវិធានំ វេទិតព្ពំ. វត្តភេទញ្ច រត្តិច្ឆេទញ្ច អកត្វាតិ ឯត្ថ ឋបេត្វា នវកតរំ បារិវាសិកំ អវសេសានំ អន្តមសោ មូលាយបដិកស្សនារហាទីនម្បិ អភិវាទនាទិសាទិយនេ, បដិបាដិយា និសីទនេ, ឱវទនេ, កម្មិកានំ គរហណេ ចាតិអាទីសុ វត្តភេទោ ហោតិ. ទស្សនសវនវិសយេសុ អនារោចនេ ច ភិក្ខូហិ ឯកច្ឆន្នេ វសនេ ច អជានន្តស្សេវ វិហារេ ភិក្ខូនំ អាគន្ត្វា គមនេ ចាតិអាទីសុ រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ. នានាសំវាសកេហិ វិនយកម្មាភាវតោ តេសំ អនារោចនេ រត្តិច្ឆេទោ ន ហោតិ. ‘‘ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា’’តិ វចនតោ អន្តោ ន វដ្ដតិ. និក្ខិត្តវត្តេនេវ ហុត្វា វិចរន្តេន យស្ស សន្តិកេ បុព្ពេ សមាទិយិត្វា អារោចិតំ, តស្សាបិ សន្តិកេ បច្ឆា និក្ខិបនកាលេ អារោចេត្វាវ និក្ខិបិតព្ពំ. តស្មា បុន សមាទានកាលេបិ សោ ចេ តតោ គច្ឆតិ, តំ ទិវសំ អគន្ត្វា ទិវា អារោចេត្វាបិ យទិ ឯវំ អតីតទិវសំ ហោតិ, ‘‘អរុណេ ឧដ្ឋិតេ តស្ស សន្តិកេ អារោចេត្វា វត្តំ និក្ខិបិត្វា វិហារំ គន្តព្ពន្តិ តស្ស សន្តិកេ អារោចេត្វា វត្តំ និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. អបិច ‘‘វិហារំ គន្ត្វា យំ សព្ពបឋមំ ភិក្ខុំ បស្សតិ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. សចេ រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ, វិហារសីមាបរិយាបន្នានំ សព្ពេសំ អារោចេតព្ពំ សិយា. ‘‘តស្ស អារោចេត្វា’’តិ ឥទំ បន បុព្ពេ អនារោចិតំ សន្ធាយ វត្តភេទរក្ខណត្ថំ វុត្តំ. តស្មា ឯវ សមន្តបាសាទិកាយំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៩៧) ឯវំ វុត្តំ ‘‘អញ្ញំ វិហារតោ និក្ខន្តំ វា អាគន្តុកំ វា’’តិ.

សុទ្ធន្តបរិវាសេ បន សចេ ‘‘មាសមត្តំ អសុទ្ធោម្ហី’’តិ អគ្គហេសិ, បរិវសន្តោ បុន ឩនំ វា អធិកំ វា សន្និដ្ឋានំ ករោតិ, តត្តកម្បិ បរិវសិតព្ពមេវ, បរិវាសទានកិច្ចំ នត្ថិ. អយញ្ហិ សុទ្ធន្តបរិវាសោ នាម ឧទ្ធម្បិ អារោហតិ, ហេដ្ឋាបិ ឱរោហតិ. ឥទមស្ស លក្ខណំ.

សមោទហិត្វាតិ មូលាបត្តិដ្ឋានេ ឋបេត្វា, បក្ខិបិត្វាតិ អត្ថោ. អប្បដិច្ឆន្នា ចេ អន្តរាបត្តិ, មូលាយ បដិកស្សនំ អកត្វា បុព្ពេ គហិតបរិវាសេនេវ បរិវសិតព្ពំ. យោ បន អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា វិព្ភមិត្វា បុន ឧបសម្បន្នោ ហុត្វាបិ បដិច្ឆាទេតិ, យោ ច បុព្ពេ បដិច្ឆាទេត្វា បច្ឆា ន បដិច្ឆាទេតិ, យោ ច ឧភយត្ថ បដិច្ឆាទេតិ, សព្ពេសំ បដិច្ឆន្នទិវសវសេន បរិវាសោ ទាតព្ពោ. ‘‘បុរិមស្មិំ អាបត្តិក្ខន្ធេ វា’’តិ ច ‘‘បច្ឆិមស្មិំ អាបត្តិក្ខន្ធេ វា’’តិ (ចូឡវ. ១៦៦ អាទយោ) ច បាឡិយំ វុត្តត្តា ទ្វេ ភិក្ខូ វិសុទ្ធិកំ អាបន្នា ហោន្តិ, តេ សុទ្ធិកទិដ្ឋិនោ ហោន្តិ. ឯកោ ឆាទេតិ, ឯកោ ន ឆាទេតិ. យោ ឆាទេតិ, សោ ទុក្កដំ ទេសាបេតព្ពោ. ‘‘ឧភោបិ យថាធម្មំ ការាបេតព្ពា’’តិ (ចូឡវ. ១៨១) វចនតោ យំ កញ្ចិ អាបត្តិំ ឆាទេត្វា ទុក្កដំ អាបជ្ជតីតិ វេទិតព្ពោ.

តេសុ គតេសុ វា អគតេសុ វា បុរិមនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ ឯត្ថ ឩនេ គណេ ចរណំ, អនុដ្ឋហនំ ឯករត្តម្បិ គណេន វិប្បវាសំ, សចេ រត្តិយា ឯកក្ខណេន សង្ឃោ វសតិ, សចេ សោ បុរេ អរុណមេវ កេនចិ ករណីយេន គតោតិ ឯត្ថបិ មានត្តេបិ ឯវំ ជាតេ. ‘‘អយញ្ច យស្មា គណស្ស អារោចេត្វា, ភិក្ខូនញ្ច អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាវ វសិ, តេនស្ស ឩនេ គណេ ចរណទោសោ វា វិប្បវាសោ វា ន ហោតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៩៧) សមន្តបាសាទិកាយំ វុត្តំ. តស្មា តេន អារោចិតេ មុហុត្តម្បិ និសីទិត្វា គតេបិ វិប្បវាសោ នត្ថិ. បារិវាសិកស្ស, ឧក្ខិត្តកស្ស ច បកតត្តេន តស្មិំ វសនំ ឧទកបាតេន វារិតំ, តស្មា នានូបចារេបិ ឯកច្ឆន្នេ ន វដ្ដតិ.

ឥទានិ បាឋវិចារណា វេទិតព្ពា – ‘‘នវ បឋមាបត្តិកា ចត្តារោ យាវតតិយកា’’តិ ឥទំ សភាវនិយមវចនំ. តេន វុដ្ឋានំ អនិយមន្តិ ទស្សេតិ. ឯកច្ចាបត្តិវុដ្ឋានញ្ហិ កម្មតោបិ ហោតិ អកម្មតោបិ, ន ឯវំ អាបជ្ជនន្តិ វុត្តំ ហោតិ. អញ្ញតរំ វា អញ្ញតរំ វាតិ តេសំ ទ្វិធា ភិន្នានម្បិ វុដ្ឋានក្កមភេទាភាវទីបកវចនំ. យាវតីហំ, តាវតីហន្តិ ឯត្ថ អហបរិច្ឆេទោ អរុណវសេន. ‘‘ជាន’’ន្តិ ឥមិនា ជាននប្បដិច្ឆន្នស្ស អកាមា បរិវត្ថព្ពន្តិ ទស្សេតិ. តេន ភិក្ខុនា អកាមា បរិវត្ថព្ពន្តិ តេន ភិក្ខុនា វសតា អកាមា បរិវត្ថព្ពំ, ន បរិវត្តិតលិង្គេនាតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. បរិវុត្ថបរិវាសេនាតិ អាទិម្ហិ បរិវុត្ថបរិវាសេនេវ បរិវាសតោ ឧត្តរិ ឥតិវារេន អាទិតោ ភិក្ខុនាវ ឆារត្តំ, បរិវត្តិតលិង្គេន ឧទ្ធម្បិ ភិក្ខុមានត្តាយ បដិបជ្ជិតព្ពំ, ន បរិវាសេ វិយ តប្បច្ចយា អចិណ្ណមានត្តោ. ចិណ្ណមានត្តោវ អព្ភេតព្ពោ, ន ឥតរោ, ន បរិវាសេ វិយ មានត្តារហេ, បក្ខមានត្តញ្ច ចរន្តិយា ភិក្ខុនិយា លិង្គំ បរិវត្តាតិក្កមេ សតិ ចិណ្ណមានត្តោ ភិក្ខុ ហោតិ, បុន ភិក្ខុមានត្តំ គហេត្វា ចិណ្ណមានត្តោវ ភិក្ខុ អព្ភេតព្ពោតិ ទស្សេតិ.

យត្ថ សិយាតិ យស្សំ សមានសំវាសកសីមាយម្បិ វីសតិគណោ ភិក្ខុសង្ឃោ អត្ថិ. ឯកេនបិ ចេ ឩនោ វីសតិគណោតិ ន យុជ្ជតិ, ឩនោ ចេ. ន ហិ វីសតិគណោ, សង្ឃោ ចេ ឩនោ. តស្មា ‘‘ឯកេនបិ ចេ ឩនោ សង្ឃោ’’តិ ឯត្តកមេវ វត្តព្ពន្តិ ចេ? ន, ចតុវគ្គបញ្ចវគ្គទសវគ្គប្បសង្គនិវារណប្បយោជនតោ. តស្មា វីសតិវគ្គោ ភិក្ខុសង្ឃោ ចេ ភិក្ខុនា ឯកេនបិ ឩនោ, នដ្ឋោ ទដ្ឋព្ពោ. កេចិ បន វិនយេ អប្បកតញ្ញុនោ ‘‘យថា អតិរេកចតុវគ្គោបិ សង្ឃោ ចតុវគ្គករណីយេ កម្មេ ‘ចតុវគ្គោ’តិ វុច្ចតិ, តថា បញ្ចវគ្គទសវគ្គករណីយេ កម្មេ អតិរេកបញ្ចវគ្គទសវគ្គោបិ ‘បញ្ចវគ្គទសវគ្គោ’តិ វុច្ចតិ. តស្មា ឩនោបិ ចតុវគ្គបញ្ចវគ្គទសវគ្គវីសតិវគ្គោវា’’តិ មញ្ញេយ្យុំ, តេសំ មញ្ញនានិវារណត្ថំ ‘‘ឯកេនបិ ចេ ឩនោ’’តិអាទិ វុត្តំ. អថ វា វីសតិ ភិក្ខុសង្ឃោ ចេ, ឋបេត្វា ឯកេនបិ ចេ ឩនោ អប្បកតត្តោ, តំ ឋបេត្វា ឯកេនបិ ចេតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អយំ តត្ថ សាមីចីតិ វចនំ យំ វុត្តំ សព្ពត្ថ ‘‘តស្ស អាបត្តិយា បរិវាសំ ទេតិ, មូលាយ បដិកស្សតិ, មានត្តំ ទេតិ, អព្ភេតី’’តិ, តស្ស អាវិភាវករណត្ថំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. តេន តេសុ អយំ យថាវុត្តា សាមីចិ និយតា ឥច្ឆិតព្ពា, ន រាជសិក្ខាបទាទីសុ វិយ អនិយតា. តត្ថ ហិ កេនចិ អន្តរាយេន តំ សាមីចិមករោន្តេបិ អនាបត្តីតិ ទីបិតំ ហោតិ.

សង្ឃាទិសេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.