អនិយតកណ្ឌំ

១. បឋមានិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា

អនិយតេ អាទិតោវ ឥទំ បកិណ្ណកំ. សេយ្យថិទំ – ឥទំ អនិយតកណ្ឌំ និប្បយោជនំ តត្ថ អបុព្ពាភាវតោតិ ចេ? ន, គរុកលហុកភេទភិន្នាបត្តិរោបនារោបនក្កមលក្ខណទីបនប្បយោជនតោ. ឯត្ថ ហិ ‘‘សា ចេ ឯវំ វទេយ្យ ‘អយ្យោ មយា…បេ… សោ ច តំ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា ការេតព្ពោ’’’តិអាទិនា (បារា. ៤៤៦) អាបត្តិយា គរុកាយ, លហុកាយ ច អារោបនក្កមលក្ខណំ, ‘‘ន ការេតព្ពោ’’តិ ឥមិនា អនារោបនក្កមលក្ខណញ្ច ទស្សិតំ. លក្ខណទីបនតោ អាទិម្ហិ, អន្តេ វា ឧទ្ទិសិតព្ពន្តិ ចេ? ន, អសម្ភវតោ. កថំ ន តាវ អាទិម្ហិ សម្ភវតិ, យេសមិទំ លក្ខណំ, តេសំ សិក្ខាបទានំ អទស្សិតត្តា. ន អន្តេ គរុកមិស្សកត្តា. តស្មា គរុកលហុកានំ មជ្ឈេ ឯវ ឧទ្ទិសិតព្ពតំ អរហតិ ឧភយមិស្សកត្តា. យា តត្ថ បាចិត្តិយសង្ខាតា លហុកាបត្តិ ទស្សិតា, សាបិ គរុកាតិ កថិតា. តេនេវាហ ‘‘មេថុនធម្មសន្និស្សិតកិលេសសង្ខាតេន រហស្សាទេនា’’តិអាទិ. តស្មា គរុកានំ ឯវ អនន្តរំ ឧទ្ទិដ្ឋន្តិបិ ឯកេ. ឯវំ សតិ បឋមានិយតមេវាលំ តាវតា លក្ខណទីបនសិទ្ធិតោ, កិំ ទុតិយេនាតិ ចេ? ន, ឱកាសនិយមបច្ចយមិច្ឆាគាហនិវារណប្បយោជនតោ. ‘‘បដិច្ឆន្នេ អាសនេ អលំកម្មនិយេ’’តិ ឱកាសនិយមតោ ហិ តព្ពិបរីតេ ឱកាសេ ឥទំ លក្ខណំ ន វិកប្បិតន្តិ មិច្ឆាគាហោ ហោតិ. តំនិវារណតោ ទុតិយានិយតម្បិ សាត្ថកមេវាតិ អធិប្បាយោ. កស្មា? ឱកាសភេទតោ, រហោភេទទីបនតោ, រហោនិសជ្ជស្សាទភេទទីបនតោ. ឱកាសនិយមភាវេ ច រហោនិសជ្ជស្សាទភេទោ ជាតោ. ទ្វិន្នំ រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទានំ នានាត្តជាននញ្ច សិយា តថា កាយសំសគ្គភេទទីបនតោ. នាលំ កម្មនិយេបិ ហិ ឱកាសេ អប្បដិច្ឆន្នេ, បដិច្ឆន្នេបិ វា និសិន្នាយ វាតបានកវាដច្ឆិទ្ទាទីហិ និក្ខន្តកេសាទិគ្គហណេន កាយសំសគ្គោ លព្ភតីតិ ឯវមាទយោបិ នយា វិត្ថារតោ វេទិតព្ពា.

តត្រិទំ មុខមត្តនិទស្សនំ – ឱកាសភេទតោតិ អលំកម្មនិយនាលំកម្មនិយភេទតោ. បដិច្ឆន្នម្បិ ហិ ឯកច្ចំ នាលំកម្មនិយំ វាតបានាទិនា អន្តរិតត្តា, ឧភយប្បដិច្ឆន្នម្បិ ឯកច្ចំ នាលំកម្មនិយំ វិជានតំ អជ្ឈោកាសត្តា. រហោភេទទីបនតោតិ ឯត្ថ រហភាវសាមញ្ញេបិ រហោ ទ្វិធា បដិច្ឆន្នាបដិច្ឆន្នភេទតោតិ អធិប្បាយោ. រហោនិសជ្ជស្សាទភេទទីបនតោតិ មេថុនស្សាទវសេន និសជ្ជា, ទុដ្ឋុល្លស្សាទវសេន និសជ្ជាតិ តាទិសស្ស ភេទស្ស ទីបនតោតិ អត្ថោ. ‘‘ឥធ អាគតនយត្តា ភិក្ខុនិបាតិមោក្ខេ ឥទំ កណ្ឌំ បរិហីនន្តិ វេទិតព្ព’’ន្តិ វទន្តិ. ‘‘អដ្ឋុប្បត្តិយា តត្ថ អនុប្បន្នត្តា’’តិ ឯកេ, តំ អនេកន្តភាវទីបនតោ អយុត្តំ. សព្ពពុទ្ធកាលេ ហិ ភិក្ខូនំ បញ្ច, ភិក្ខុនីនំ ចត្តារោ ច ឧទ្ទេសា សន្តិ. បាតិមោក្ខុទ្ទេសបញ្ញត្តិយា អសាធារណត្តា តត្ថ និទ្ទិដ្ឋសង្ឃាទិសេសបាចិត្តិយានន្តិ ឯកេ. តាសញ្ហិ ភិក្ខុនីនំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលិក (បាចិ. ៦៥៨) -អដ្ឋវត្ថុក (បាចិ. ៦៧៥) -វសេន កាយសំសគ្គវិសេសោ បារាជិកវត្ថុ, ‘‘ហត្ថគ្គហណំ វា សាទិយេយ្យ, កាយំ វា តទត្ថាយ ឧបសំហរេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វចនតោ សាទិយនម្បិ, ‘‘សន្តិដ្ឋេយ្យ វា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វចនតោ ឋានម្បិ, ‘‘សង្កេតំ វា គច្ឆេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វចនតោ គមនម្បិ, ‘‘ឆន្នំ វា អនុបវិសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វចនតោ បដិច្ឆន្នដ្ឋានប្បវេសោបិ ហោតិ, តថា ‘‘រត្តន្ធការេ អប្បទីបេ, បដិច្ឆន្នេ ឱកាសេ អជ្ឈោកាសេ ឯកេនេកា សន្តិដ្ឋេយ្យ វា សល្លបេយ្យ វា’’តិ (បាចិ. ៨៣៩) វចនតោ ទុដ្ឋុល្លវាចាបិ បាចិត្តិយវត្ថុកន្តិ កត្វា តាសំ អញ្ញថា អនិយតកណ្ឌស្ស អវត្តព្ពតាបត្តិតោ ន វុត្តន្តិ តេសំ អធិប្បាយោ. បកិណ្ណកំ.

‘‘ទេសនាវុដ្ឋានគាមិនីនំ អាបត្តីនំ វសេន អលជ្ជិអាទយោ លជ្ជីនំ ចោទេស្សន្តី’’តិ អាគតត្តា លជ្ជិបគ្គហត្ថាយ បតិរូបាយបិ ឧបាសិកាយ វចនេន អកត្វា ភិក្ខុស្សេវ បដិញ្ញាយ កាតព្ពន្តិ អាបត្តិយោ បន លក្ខណទស្សនត្ថំ បញ្ញត្តំ វិត្ថារនយមេវ គហេត្វា វត្តុំ យុត្តំ ‘‘ឥមេ ខោ បនាយស្មន្តោ ទ្វេ អនិយតា ធម្មា’’តិ (បារា. ៤៤៣) ឧទ្ទេសទស្សនត្តាតិ លិខិតំ. សោតស្ស រហោតិ ឯត្ថ រហោតិ វចនសាមញ្ញតោ វុត្តំ. ទុដ្ឋុល្លសាមញ្ញតោ ទុដ្ឋុល្លារោចនប្បដិច្ឆាទនសិក្ខាបទេសុ បារាជិកវចនំ វិយ. តស្មា ‘‘ចក្ខុស្សេវ បន រហោ ‘រហោ’តិ ឥធ អធិប្បេតោ’’តិ វុត្តំ. កថំ បញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘មាតុគាមោ នាម…បេ… អន្តមសោ តទហុជាតាបិ ទារិកា’’តិ (បារា. ៤៤៥) វុត្តត្តា ទុដ្ឋុល្លោភាសនំ ឥធ នាធិប្បេតន្តិ ទីបិតមេវាតិ. អន្តោទ្វាទសហត្ថេបីតិ បិ-សទ្ទេន អបិហិតកវាដស្ស គព្ភស្ស ទ្វារេ និសិន្នោបីតិ អត្ថោ. អចេលកវគ្គេ រហោបដិច្ឆន្នាសនសិក្ខាបទេ (បាចិ. ២៨៨) ‘‘យោ កោចិ វិញ្ញូ បុរិសោ ទុតិយោ ហោតី’’តិ ឥមស្ស អនុរូបតោ ‘‘ឥត្ថីនំ បន សតម្បិ អនាបត្តិំ ន ករោតិយេវា’’តិ វុត្តំ. ‘‘អលំកម្មនិយេតិ សក្កា ហោតិ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិតុ’’ន្តិ (បារា. ៤៤៥) វិភង្គេ វចនតោ រហោនិសជ្ជស្សាទោ ចេត្ថ មេថុនធម្មសន្និស្សិតកិលេសោ, ន ទុតិយេ វិយ ទុដ្ឋុល្លវាចស្សាទកិលេសោ. តស្មា ច បញ្ញាយតិ សោតស្ស រហោ នាធិប្បេតោតិ.

តិណ្ណំ ធម្មានំ អញ្ញតរេន វទេយ្យាតិ រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវសេន និសិន្នស្ស តស្សានុសារេន បាចិត្តិយមេវ អវត្វា បារាជិកសង្ឃាទិសេសាយបិ អាបត្តិយា ភេទទស្សនត្ថំ វុត្តំ. បុន អាបត្តិប្បដិជាននំ អវត្វា កស្មា ‘‘និសជ្ជំ ភិក្ខុ បដិជានមានោ’’តិ វត្ថុប្បដិជាននំ វុត្តន្តិ? វុច្ចតេ – អាបត្តិយា ចោទិតេ វិនយធរេន ‘‘កិស្មិំ វត្ថុស្មិ’’ន្តិ បុច្ឆិតេ ចុទិតកេន ‘‘ឥមស្មិំ វត្ថុស្មិ’’ន្តិ វុត្តេ វិនយធរេន ‘‘ឦទិសំ នាម អកាសី’’តិ បុច្ឆិតេ សោ វត្ថុំ បដិជានមានោវ ការេតព្ពោតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘និសជ្ជំ ភិក្ខុ បដិជានមានោ’’តិ វុត្តំ. យទិ ឯវំ និសជ្ជំ បដិជានមានោបិ អាបត្តិយាវ ការេតព្ពោតិ? អនុរូបមេវ. ឯវំ បន គហេតព្ពំ – តិណ្ណម្បិ អាបត្តីនំ វត្ថូនិ អគ្គហេត្វា ឥធ សិក្ខាបទវសេន និសជ្ជមេវ វុត្តំ. តស្មិំ គហិតេបិ ហិ អាបត្តិ គហិតាវ ហោតីតិ. យេន វា សាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទោ ‘‘តេន សោ ភិក្ខុ ការេតព្ពោ វា’’តិ យោជេតព្ពោ. សោ ច វិកប្បត្ថោ. តស្មា ‘‘ការេតព្ពោ វា បដិជានមានោ, ន វា ការេតព្ពោ អប្បដិជានមានោ’’តិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ ‘‘បដិជានមានោ វា’’តិអាទិ. រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវសេន និសជ្ជបច្ចយា អាបត្តិយា វុត្តត្តា សេសេសុបិ សេសសិក្ខាបទវសេន អាបត្តិ គហេតព្ពា. ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានេវា’’តិ វុត្តត្តា ឥធ ទុដ្ឋុល្លោភាសនស្ស អនធិប្បេតភាវោ វេទិតព្ពោ.

បឋមានិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. ទុតិយានិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា

សង្ឃាទិសេសេន វាតិ កាយសំសគ្គទុដ្ឋុល្លោភាសនេន. តស្មា ឯវំ កាយសំសគ្គវារោ បាឡិយម្បិ វុត្តោ. អនន្ធោ អពធិរោតិ អនន្ធោ កាយសំសគ្គំ បស្សតិ, អពធិរោ ទុដ្ឋុល្លំ សុណាតិ, តស្មា ឯវ អទិន្នាទានសទិសានេវាតិ វុត្ត’’ន្តិ លិខិតំ. ឯត្ថ ច កាយវាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋានំ កថន្តិ ចេ? កាយសំសគ្គញ្ហិ សមាបជ្ជន្តោ ទុដ្ឋុល្លម្បិ ភណតិ, ទុដ្ឋុល្លំ ភណន្តោ និសីទតិ ចាតិ សម្ភវតិ, ទុដ្ឋុល្លមេវ វា សន្ធាយ វុត្តំ. តញ្ហិ អទិន្នាទានសមុដ្ឋានន្តិ.

យោ ទេសនំ សព្ពវិទូបមោវ;

នានានយាការវិចិត្តភេទំ;

ញាតុំ ឧបាយាន មនោ សតិមា;

តំ លាភហេតុំ ន ករោតិ បុញ្ញន្តិ.

ទុតិយានិយតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អនិយតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.