១១. ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា

យថាសន្ថុតន្តិ យថាមិត្តំ. តេនាហ ‘‘យោ យោ’’តិ អាទិ. តត្ថ មិត្តសន្ទិដ្ឋសម្ភត្តវសេនាតិ មិត្តសន្ទិដ្ឋសម្ភត្តានំ វសេន. តត្ថ មិត្តា មិត្តាវ. សន្ទិដ្ឋា តត្ថ តត្ថ សង្គម្ម ទិដ្ឋមត្តា នាតិទឡ្ហមិត្តា. សម្ភត្តា សុដ្ឋុ ភត្តា សិនេហវន្តោ ទឡ្ហមិត្តាតិ ទដ្ឋព្ពា.

បញ្ច គរុភណ្ឌានីតិ រាសិវសេន បញ្ច គរុភណ្ឌានិ, សរូបវសេន បនេតានិ ពហូនិ ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘រាសិវសេន បញ្ច គរុភណ្ឌានិ វុត្តានី’’តិ. អារាមោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១; វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២២៧) នាម បុប្ផារាមោ វា ផលារាមោ វា. អារាមវត្ថុ នាម តេសំយេវ អារាមានំ អត្ថាយ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ឋបិតោកាសោ, តេសុ វា អារាមេសុ វិនដ្ឋេសុ តេសំ បោរាណកភូមិភាគោ. វិហារោ នាម យំ កិញ្ចិ បាសាទាទិសេនាសនំ. វិហារវត្ថុ នាម តស្ស បតិដ្ឋានោកាសោ. មញ្ចោ នាម មសារកោ ពុន្ទិកាពទ្ធោ, កុឡីរបាទកោ, អាហច្ចបាទកោតិ ឥមេសំ បុព្ពេ វុត្តានំ ចតុន្នំ មញ្ចានំ អញ្ញតរោ. បីឋំ នាម មសារកាទីនំយេវ ចតុន្នំ បីឋានំ អញ្ញតរំ. ភិសិ នាម ឧណ្ណភិសិអាទីនំ បញ្ចន្នំ ភិសីនំ អញ្ញតរា. ពិព្ពោហនំ នាម រុក្ខតូលលតាតូលបោដកិតូលានំ អញ្ញតរេន បុណ្ណំ. លោហកុម្ភី នាម កាឡលោហេន វា តម្ពលោហេន វា យេន កេនចិ លោហេន កតា កុម្ភី. លោហភាណកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ បន ភាណកន្តិ អរញ្ជរោ វុច្ចតិ. វារកោតិ ឃដោ. កដាហំ កដាហមេវ. វាសិអាទីសុ, វល្លិអាទីសុ ច ទុវិញ្ញេយ្យំ នាម នត្ថិ. ឯវំ –

ទ្វិសង្គហានិ ទ្វេ ហោន្តិ, តតិយំ ចតុសង្គហំ;

ចតុត្ថំ នវកោដ្ឋាសំ, បញ្ចមំ អដ្ឋភេទនំ.

ឥតិ បញ្ចហិ រាសីហិ, បញ្ចនិម្មលលោចនោ;

បញ្ចវីសវិធំ នាថោ, គរុភណ្ឌំ បកាសយិ. (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១; វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២២៧);

វិស្សជ្ជេតុំ វា វិភជិតុំ វា ន វដ្ដតីតិ មូលច្ឆេជ្ជវសេន វិស្សជ្ជេតុំ វា វិភជិតុំ វា ន វដ្ដន្តិ. បរិវត្តនវសេន បន វិស្សជ្ជន្តស្ស, វិភជន្តស្ស ច អនាបត្តិ. តេនាហ ‘‘ថាវរេនា’’តិអាទិ. តត្ថ ថាវរេន ថាវរន្តិ អារាមអារាមវត្ថុវិហារវិហារវត្ថុនា អារាមំ អារាមវត្ថុំ វិហារំ វិហារវត្ថុំ. ឥតរេនាតិ អថាវរេន, បច្ឆិមរាសិត្តយេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. អកប្បិយេនាតិ សុវណ្ណមយមញ្ចាទិនា ចេវ អកប្បិយភិសិពិព្ពោហនេហិ ច. មហគ្ឃកប្បិយេនាតិ ទន្តមយមញ្ចាទិនា ចេវ បាវារាទិនា ច. ឥតរន្តិ អថាវរំ. កប្បិយបរិវត្តនេន បរិវត្តេតុន្តិ យថា អកប្បិយំ ន ហោតិ, ឯវំ បរិវត្តេតុំ.

តត្រាយំ បរិវត្តននយោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១; វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២២៨) – សង្ឃស្ស នាឡិកេរារាមោ ទូរេ ហោតិ, កប្បិយការកាវ ពហុតរំ ខាទន្តិ, យម្បិ ន ខាទន្តិ, តតោ សកដវេតនំ ទត្វា អប្បមេវ អាហរន្តិ. អញ្ញេសំ បន តស្សារាមស្ស អវិទូរេ គាមវាសីនំ មនុស្សានំ វិហារស្ស សមីបេ អារាមោ ហោតិ, តេ សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា សកេន អារាមេន តំ អារាមំ យាចន្តិ, សង្ឃេន ‘‘រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ អបលោកេត្វា សម្បដិច្ឆិតព្ពោ. សចេបិ ភិក្ខូនំ រុក្ខសហស្សំ ហោតិ, មនុស្សានំ បញ្ចសតានិ, ‘‘តុម្ហាកំ អារាមោ ខុទ្ទកោ’’តិ ន វត្តព្ពំ. កិញ្ចាបិ អយំ ខុទ្ទកោ, អថ ខោ ឥតរតោ ពហុតរំ អាយំ ទេតិ. សចេបិ សមកមេវ ទេតិ, ឯវម្បិ ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ បរិភុញ្ជិតុំ សក្កាតិ គហេតព្ពមេវ. សចេ បន មនុស្សានំ ពហុតរា រុក្ខា ហោន្តិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ ពហុតរា រុក្ខា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ ‘‘អតិរេកំ អម្ហាកំ បុញ្ញំ ហោតុ, សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វទន្តិ, ជានាបេត្វា សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខូនំ រុក្ខា ផលធារិនោ, មនុស្សានំ រុក្ខា ន តាវ ផលំ គណ្ហន្តិ. កិញ្ចាបិ ន គណ្ហន្តិ, ន ចិរេន គណ្ហិស្សន្តីតិ សម្បដិច្ឆិតព្ពមេវ. មនុស្សានំ រុក្ខា ផលធារិនោ, ភិក្ខូនំ រុក្ខា ន តាវ ផលំ គណ្ហន្តិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ រុក្ខា ផលធារិនោ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ ‘‘គណ្ហថ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បុញ្ញំ ភវិស្សតី’’តិ ទេន្តិ, ជានាបេត្វា សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ អារាមេន អារាមោ បរិវត្តេតព្ពោ, ឯតេនេវ នយេន អារាមវត្ថុបិ វិហារោបិ វិហារវត្ថុបិ អារាមេន បរិវត្តេតព្ពំ. អារាមវត្ថុនា ច មហន្តេន វា ខុទ្ទកេន វា អារាមំ អារាមវត្ថុំ វិហារំ វិហារវត្ថុន្តិ.

កថំ វិហារេន (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១; វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២២៨) វិហារោ បរិវត្តេតព្ពោ? សង្ឃស្ស អន្តោគាមេ គេហំ ហោតិ, មនុស្សានំ វិហារមជ្ឈេ បាសាទោ, ឧភោបិ អគ្ឃេន សមកា. សចេ មនុស្សា តេន បាសាទេន តំ គេហំ យាចន្តិ, សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខូនំ ចេ មហគ្ឃតរំ គេហំ ហោតិ, ‘‘មហគ្ឃតរំ អម្ហាកំ គេហ’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘កិញ្ចាបិ មហគ្ឃតរំ បព្ពជិតានំ អសារុប្បំ, ន សក្កា តត្ថ បព្ពជិតេហិ វសិតុំ, ឥទំ បន សារុប្បំ, គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ឯវម្បិ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន មនុស្សានំ មហគ្ឃំ ហោតិ ‘‘ននុ តុម្ហាកំ គេហំ មហគ្ឃ’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បុញ្ញំ ភវិស្សតិ, គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ បន សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ វិហារេន វិហារោ បរិវត្តេតព្ពោ. ឯតេនេវ នយេន វិហារវត្ថុបិ អារាមោបិ អារាមវត្ថុបិ វិហារេន បរិវត្តេតព្ពំ. វិហារវត្ថុនា ច មហគ្ឃេន វា អប្បគ្ឃេន វា វិហារំ វិហារវត្ថុំ អារាមំ អារាមវត្ថុំ. ឯវំ តាវ ថាវរេន ថាវរបរិវត្តនំ វេទិតព្ពំ.

ឥតរេន ឥតរបរិវត្តនេ បន មញ្ចបីឋំ មហន្តំ វា ហោតុ, ខុទ្ទកំ វា (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១; វិ. សង្គ. អដ្ឋ. ២២៨), អន្តមសោ ចតុរង្គុលបាទកំ គាមទារកេហិ បំស្វាគារកេសុ កីឡន្តេហិ កតម្បិ សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. សចេបិ រាជា វា រាជមហាមត្តាទយោ វា ឯកប្បហារេនេវ មញ្ចសតំ វា មញ្ចសហស្សំ វា ទេន្តិ, សព្ពេ កប្បិយមញ្ចា សម្បដិច្ឆិតព្ពា, សម្បដិច្ឆិត្វា វុឌ្ឍប្បដិបាដិយា ‘‘សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជថា’’តិ ទាតព្ពា, ន បុគ្គលិកបរិភោគេន ទាតព្ពា. អតិរេកមញ្ចេ ភណ្ឌាគារាទីសុ បញ្ញបេត្វា បត្តចីវរំ និក្ខិបិត្វា បរិភុញ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ. ពហិសីមាយ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នមញ្ចោ សង្ឃត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានេ ទាតព្ពោ. តត្ថ ចេ ពហូ មញ្ចា ហោន្តិ, មញ្ចេន កម្មំ នត្ថិ. យស្ស វសនដ្ឋានេ កម្មំ អត្ថិ, តត្ថ ‘‘សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជថា’’តិ ទាតព្ពោ, ន បុគ្គលិកភោគេន. មហគ្ឃេន សតគ្ឃនកេន វា សហស្សគ្ឃនកេន វា មញ្ចេន អញ្ញំ មញ្ចសតំ លភតិ, បរិវត្តេត្វា គហេតព្ពំ. ន កេវលំ មញ្ចេន មញ្ចោយេវ, អារាមអារាមវត្ថុវិហារវិហារវត្ថុបីឋភិសិពិព្ពោហនានិបិ បរិវត្តេតុំ វដ្ដតិ. ឯសេវ នយោ បីឋភិសិពិព្ពោហនេសុបិ. វរសេនាសនាទីនំ សំរក្ខណត្ថន្តិ សចេ ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ, ភិក្ខូ បិណ្ឌបាតេន ន យាបេន្តិ, ឯត្ថ រាជរោគចោរភយានិ, អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តានំ វិហារា បលុជ្ជន្តិ, តាលនាឡិកេរាទិកេ វិនាសេន្តិ, សេនាសនបច្ចយំ សន្ធាយ យាបេតុំ សក្កា ហោតិ, ឯវរូបេ កាលេ វរសេនាសនាទីនំ សំរក្ខណត្ថំ. លាមកានិ វិស្សជ្ជេតុន្តិ លាមកំ លាមកំ វិស្សជ្ជេតុំ, លាមកកោដិយា វិស្សជ្ជេតុន្តិ អធិប្បាយោ. វិស្សជ្ជេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ វិស្សជ្ជេត្វា តតោ លទ្ធយាគុភត្តចីវរាទីនិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. កាឡលោហតម្ពលោហកំសលោហវដ្ដលោហានន្តិ ឯត្ថ កំសលោហំ, វដ្ដលោហញ្ច កិត្តិមលោហំ. តីណិ ហិ កិត្តិមលោហានិ កំសលោហំ, វដ្ដលោហំ, អារកូដន្តិ. តត្ថ តិបុតម្ពេ មិស្សេត្វា កតំ កំសលោហំ, សីតតម្ពេ មិស្សេត្វា កតំ វដ្ដលោហំ, រសកតម្ពេ មិស្សេត្វា កតំ អារកូដំ. តេន វុត្តំ ‘‘កំសលោហំ, វដ្ដលោហញ្ច កិត្តិមលោហ’’ន្តិ. តតោ អតិរេកន្តិ តតោ អតិរេកគ្គណ្ហនកោ.

សរកោតិ មជ្ឈេ មកុឡំ ទស្សេត្វា មុខវដ្ដិវិត្ថតំ កត្វា បិដ្ឋិតោ នាមេត្វា កាតព្ពំ ឯកំ ភាជនំ. ‘‘សរាវ’’ន្តិបិ វទន្តិ. អាទិសទ្ទេន កញ្ចនកាទីនំ គិហិឧបករណានំ គហណំ. តានិ ហិ ខុទ្ទកានិបិ គរុភណ្ឌានេវ គិហិឧបករណត្តាតិ. បិ-សទ្ទេន បគេវ មហន្តានីតិ ទស្សេតិ. ឥមានិ បន ភាជនីយានិ ភិក្ខូបករណត្តាតិ អធិប្បាយោ. យថា ច ឯតានិ, ឯវំ កុណ្ឌិកាបិ ភាជនីយា. វក្ខតិ ហិ ‘‘យថា ច មត្តិកាភណ្ឌេ, ឯវំ លោហភណ្ឌេបិ កុណ្ឌិកា ភាជនីយកោដ្ឋាសមេវ ភជតី’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា). សង្ឃិកបរិភោគេនាតិ អាគន្តុកានំ វុឌ្ឍតរានំ ទត្វា បរិភោគេន. គិហិវិកដាតិ គិហីហិ វិកតា បញ្ញត្តា, អត្តនោ វា សន្តកករណេន វិរូបំ កតា. បុគ្គលិកបរិភោគេន ន វដ្ដតីតិ អាគន្តុកានំ អទត្វា អត្តនោ សន្តកំ វិយ គហេត្វា បរិហរិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. បិប្ផលិកោតិ កត្តរិ. អារកណ្ដកំ សូចិវេធកំ. តាឡំ យន្តំ. កត្តរយដ្ឋិវេធកោ កត្តរយដ្ឋិវលយំ. យថា តថា ឃនកតំ លោហន្តិ លោហវដ្ដិ លោហគុឡោ លោហបិណ្ឌិ លោហចក្កលិកន្តិ ឯវំ ឃនកតំ លោហំ. ខីរបាសាណមយានីតិ មុទុកខីរវណ្ណបាសាណមយានិ.

គិហិវិកដានិបិ ន វដ្ដន្តិ អនាមាសត្តា. បិ-សទ្ទេន បគេវ សង្ឃិកបរិភោគេន វា បុគ្គលិកបរិភោគេន វាតិ ទស្សេតិ. សេនាសនបរិភោគោ បន សព្ពកប្បិយោ. តស្មា ជាតរូបាទិមយា សព្ពេបិ សេនាសនបរិក្ខារា អាមាសា. តេនាហ ‘‘សេនាសនបរិភោគេ បនា’’តិអាទិ.

សេសាតិ តតោ មហត្តរី វាសិ. យា បនាតិ យា កុទារី បន. កុទាលោ អន្តមសោ ចតុរង្គុលមត្តោបិ គរុភណ្ឌមេវ. និខាទនំ ចតុរស្សមុខំ វា ហោតុ, ទោណិមុខំ វា វង្កំ វា ឧជុកំ វា, អន្តមសោ សម្មុញ្ជនិទណ្ឌកវេធនម្បិ ទណ្ឌពន្ធំ ចេ, គរុភណ្ឌមេវ. តេនាហ ‘‘កុទាលោ ទណ្ឌពន្ធនិខាទនំ វា អគរុភណ្ឌំ នាម នត្ថី’’តិ. សិបាដិកា នាម ខុរកោសោ. សិខរំ បន ទណ្ឌពន្ធនិខាទនំ អនុលោមេតីតិ អាហ ‘‘សិខរម្បិ និខាទនេនេវ សង្គហិត’’ន្តិ. សចេ តម្បិ បន អទណ្ឌកំ ផលមត្តំ, ភាជនីយំ. ឧបក្ខរេតិ វាសិអាទិភណ្ឌានិ.

បត្តពន្ធកោ នាម បត្តស្ស គណ្ឋិកាទិការកោ. ‘‘បដិមាសុវណ្ណាទិបត្តការកោ’’តិបិ វទន្តិ. តិបុច្ឆេទនកសត្ថំ, សុវណ្ណច្ឆេទនកសត្ថំ, កតបរិកម្មចម្មច្ឆិន្ទនកខុទ្ទកសត្ថន្តិ ឥមានិ ចេត្ថ តីណិ បិប្ផលិកំ អនុលោមេន្តីតិ អាហ ‘‘អយំ បន វិសេសោ’’តិអាទិ. ឥតរានីតិ មហាកត្តរិអាទីនិ.

អឌ្ឍពាហុប្បមាណាតិ (សារត្ថ. ដី. ចូឡវគ្គ ៣.៣២១) កប្បរតោ បដ្ឋាយ យាវ អំសកូដប្បមាណា, វិទត្ថិចតុរង្គុលប្បមាណាតិ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថជាតកាតិ សង្ឃិកភូមិយំ ជាតា. អារក្ខសំវិធានេន រក្ខិតត្តា រក្ខិតា ច សា មញ្ជូសាទីសុ បក្ខិត្តំ វិយ យថា តំ ន នស្សតិ, ឯវំ គោបនតោ គោបិតា ចាតិ រក្ខិតគោបិតា. តត្ថជាតកាបិ បន អរក្ខិតា គរុភណ្ឌមេវ ន ហោតិ. ‘‘សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ’’តិ ឥមិនា សង្ឃសន្តកេន ចេតិយសន្តកំ រក្ខិតុំ, បរិវត្តិតុញ្ច វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. សុត្តំ បនាតិ វដ្ដិតញ្ចេវ អវដ្ដិតញ្ច សុត្តំ.

អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌមត្តោតិ អន្តមសោ ទីឃសោ អដ្ឋង្គុលមត្តោ, បរិណាហតោ សីហឡបណ្ណសូចិទណ្ឌមត្តោ. ឯត្ថាតិ វេឡុភណ្ឌេ. ទឌ្ឍំ គេហំ យេសំ តេតិ ទឌ្ឍគេហា. ន វារេតព្ពាតិ ‘‘មា គណ្ហិត្វា គច្ឆថា’’តិ ន និសេធេតព្ពា. ទេសន្តរគតេន សម្បត្តវិហារេ សង្ឃិកាវាសេ ឋបេតព្ពា.

អវសេសញ្ច ឆទនតិណន្តិ មុញ្ជបព្ពជេហិ អវសេសំ យំ កិញ្ចិ ឆទនតិណំ. យត្ថ បន តិណំ នត្ថិ, តត្ថ បណ្ណេហិ ឆាទេន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១). តស្មា បណ្ណម្បិ តិណេនេវ សង្គហិតន្តិ អាហ ‘‘ឆទនតិណសង្ខេបគតេសូ’’តិអាទិ. អដ្ឋង្គុលប្បមាណោបីតិ វិត្ថារតោ អដ្ឋង្គុលប្បមាណោ. លិខិតបោត្ថកោ បន គរុភណ្ឌំ ន ហោតិ.

វេឡុម្ហិ វុត្តប្បមាណោតិ ‘‘អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌកមត្តោបី’’តិ វេឡុភណ្ឌេ វុត្តប្បមាណោ. សង្ឃស្ស ទិន្នោ វាតិ ទារុទុល្លភដ្ឋានេ សង្ឃស្ស ទិន្នោ វា. កុរុន្ទិយំ វុត្តក្កមេន ទារុភណ្ឌវិនិច្ឆយំ វត្វា ឥទានិ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តក្កមេន វត្តុំ ‘‘អបិចា’’តិអាទិមាហ. អាសន្ទិកាទីនីតិ ឯត្ថ អាសន្ទិកោតិ ចតុរស្សបីឋំ វុច្ចតិ. ‘‘ឧច្ចកម្បិ អាសន្ទិក’’ន្តិ វចនតោ ឯកតោភាគេន ទីឃបីឋមេវ ហិ អដ្ឋង្គុលបាទកំ វដ្ដតិ. ចតុរស្សាសន្ទិកោ បន បមាណាតិក្កន្តោបិ វដ្ឋតីតិ វេទិតព្ពោ. អាទិសទ្ទេន ‘‘សត្តង្គោ, ភទ្ទបីឋកំ, ឯឡកបាទកបីឋំ, អាមលកវដ្ដកបីឋំ, ផលកំ, កោច្ឆំ, បលាលបីឋក’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២១) ឥមេ សង្គណ្ហន្តីតិ វេទិតព្ពំ. តេនាហ ‘‘អន្តមសោ’’តិអាទិ. បណ្ណេហិ វាតិ កទលិបណ្ណាទីហិ វា. ព្យគ្ឃចម្មោនទ្ធម្បិ វាឡរូបបរិក្ខិត្តំ រតនបរិសិព្ពិតំ កោច្ឆកំ គរុភណ្ឌមេវ.

ឃដ្ដនផលកំ នាម យត្ថ ឋបេត្វា រជិតចីវរំ ហត្ថេន ឃដ្ដេន្តិ. ឃដ្ដនមុគ្គរោ នាម អនុវាតាទិឃដ្ដនកោតិ វទន្តិ. ទណ្ឌមុគ្គរោ នាម យេន រជិតចីវរំ បោថេន្តិ. អម្ពណន្តិ ផលកេហិ បោក្ខរណី វិយ កតំ បានីយភាជនំ. រជនទោណីតិ បក្ករជនំ អាកិរិត្វា ឋបនភាជនំ.

អកប្បិយចម្មន្តិ សីហាទីនំ ចម្មំ. ‘‘ភូមត្ថរណំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ ឥទំ អកប្បិយចម្មំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘បច្ចត្ថរណគតិក’’ន្តិ ឥមិនា មញ្ចបីឋេបិ អត្ថរិតុំ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. បាវារាទិបច្ចត្ថរណម្បិ គរុភណ្ឌន្តិ ឯកេ. នោតិ អបរេ. វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ. កប្បិយចម្មានីតិ មិគាទីនំ ចម្មានិ.

សព្ពំ ចក្កយុត្តយានន្តិ រថសកដាទិកំ សព្ពចក្កយុត្តយានំ. វិសង្ខរិតចក្កំ បន យានំ ភាជនីយំ. អនុញ្ញាតវាសិ នាម យា សិបាដិកាយ បក្ខិបិត្វា បរិហរិតុំ សក្កាតិ វុត្តា. មុដ្ឋិបណ្ណន្តិ តាលបត្តំ. តញ្ហិ មុដ្ឋិនា គហេត្វា បរិហរន្តីតិ ‘‘មុដ្ឋិបណ្ណ’’ន្តិ វុច្ចតិ. មុដ្ឋិបណ្ណន្តិ ឆត្តច្ឆទនបណ្ណមេវាតិ កេចិ. អរណិសហិតន្តិ អរណិយុគឡំ, ឧត្តរារណី, អធរារណីតិ អរណិទ្វយន្តិ អត្ថោ.

ផាតិកម្មំ កត្វាតិ អន្តមសោ តំអគ្ឃនកវាលិកាយបិ ថាវរំ វឌ្ឍិកម្មំ កត្វា. ផាតិកម្មំ អកត្វា គណ្ហន្តេន តត្ថេវ វលញ្ជេតព្ពោ. គមនកាលេ សង្ឃិកេ អាវាសេ ឋបេត្វា គន្តព្ពំ. អសតិយា គហេត្វា គតេន បហិណិត្វា ទាតព្ពោ. ទេសន្តរគតេន សម្បត្តវិហារេ សង្ឃិកាវាសេ ឋបេតព្ពោ. ឯត្ថាតិ មត្តិកាភណ្ឌេ. កុណ្ឌិកាតិ អយោកុណ្ឌិកា ចេវ តម្ពលោហកុណ្ឌិកា ច. ភាជនីយកោដ្ឋាសមេវ ភជតីតិ ភាជនីយបក្ខមេវ សេវតិ, ន តុ គរុភណ្ឌន្តិ អត្ថោ. កញ្ចនកោ បន គរុភណ្ឌមេវាតិ អធិប្បាយោ. ឥតរន្តិ គរុភណ្ឌំ.

ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.