៦. សុរាបានវគ្គោ

១. សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា

បិដ្ឋាទីហិ កតំ មជ្ជំ សុរាតិ បិដ្ឋបូវឱទនកិណ្ណសម្ភារេហិ កតំ មជ្ជំ សុរាតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – បិដ្ឋសុរា, បូវសុរា, ឱទនសុរា, កិណ្ណបក្ខិត្តា, សម្ភារសំយុត្តាតិ (បាចិ. ៣២៨) ឥមានិ បញ្ច សុរា នាមាតិ. តត្ថ បិដ្ឋំ ភាជនេ បក្ខិបិត្វា តជ្ជំ ឧទកំ ទត្វា មទ្ទិត្វា កតា បិដ្ឋសុរា (សារត្ថ. ដី. បាចិត្តិយ ៣.៣២៦-៣២៨). ឯវំ សេសាសុបិ. កិណ្ណាតិ បន តស្សា សុរាយ ពីជំ វុច្ចតិ. យេ ‘‘សុរាមោទកា’’តិបិ វុច្ចន្តិ, តេ បក្ខិបិត្វា កតា កិណ្ណបក្ខិត្តា. ហរីតកិសាសបាទិនានាសម្ភារេហិ សំយោជិតា សម្ភារសំយុត្តា.

បុប្ផាទីហិ កតោ អាសវោ មេរយន្តិ បុប្ផផលមធុគុឡសម្ភារេហិ កតោ ចិរបរិវាសិតោ មេរយន្តិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – បុប្ផាសវោ, ផលាសវោ, មធ្វាសវោ, គុឡាសវោ, សម្ភារសំយុត្តោតិ បញ្ចមេរយំ នាមាតិ. តត្ថ មធុកតាលនាឡិកេរាទិ បុប្ផរសោ ចិរបរិវាសិតោ បុប្ផាសវោ. បនសាទិផលរសោ ផលាសវោ. មុទ្ទិការសោ មធ្វាសវោ. សមន្តបាសាទិកាយំ បន ‘‘ផលាសវោ នាម មុទ្ទិកាផលាទីនិ មទ្ទិត្វា តេសំ រសេន កតោ. មធ្វាសវោ នាម មុទ្ទិកានំ ជាតិរសេន កតោ, មក្ខិកាមធុនាបិ ករីយតីតិ វទន្តី’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៣២៨) វុត្តំ. ឧច្ឆុរសោ គុឡាសវោ. ហរីតកាមលកកដុកភណ្ឌាទិនានាសម្ភារានំ រសោ ចិរបរិវាសិតោ សម្ភារសំយុត្តោ. ឯត្ថ ច សុរាយ, មេរយស្ស ច សមានេបិ សម្ភារសំយោគេ មទ្ទិត្វា កតា សុរា, ចិរបរិវាសិតមត្តេន មេរយន្តិ ឯវមិមេសំ នានាករណំ ទដ្ឋព្ពំ. ពីជតោ បដ្ឋាយាតិ សម្ភារេ បដិយាទេត្វា ចាដិយំ បក្ខិត្តកាលតោ ចេវ តាលនាឡិកេរាទីនំ បុប្ផរសស្ស អភិនវកាលតោ ច បដ្ឋាយ.

លោណសោវីរកំ វា សុត្តំ វាតិ ឥមេ ទ្វេ អនេកេហិ ភេសជ្ជេហិ អភិសង្ខតា អាសវវិសេសា. វាសគ្គាហាបនត្ថន្តិ សុគន្ធភាវគាហាបនត្ថំ. វត្ថុំ អជាននតាយ ចេត្ថ អចិត្តកតា វេទិតព្ពា. អកុសលេនេវ បាតព្ពតាយ លោកវជ្ជំ. យំ បនេត្ថ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ បឋមបារាជិកវណ្ណនាយ វុត្តនយមេវ.

សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ហសាធិប្បាយស្សាតិ ខិឌ្ឌាធិប្បាយស្ស, ឥមិនា កាយសំសគ្គាធិប្បាយំ បដិក្ខិបតិ.

ឯត្ថ ច ភិក្ខុនិម្បិ ហសាធិប្បាយេន ផុសតោ ភិក្ខុស្ស ទុក្កដំ. តថា ភិក្ខុម្បិ ផុសន្តិយា ភិក្ខុនិយាតិ អាហ ‘‘ឥធ បន ភិក្ខុនីបិ ភិក្ខុស្ស, ភិក្ខុ ច ភិក្ខុនិយា អនុបសម្បន្នោ ឯវា’’តិ. កាយប្បដិពទ្ធាទីសុ សព្ពត្ថាតិ ‘‘កាយេន កាយប្បដិពទ្ធេ, កាយប្បដិពទ្ធេន កាយេ, កាយប្បដិពទ្ធេន កាយប្បដិពទ្ធេ, និស្សគ្គិយេន កាយេ, និស្សគ្គិយេន កាយប្បដិពទ្ធេ, និស្សគ្គិយេន និស្សគ្គិយេ’’តិ (បាចិ. ៣៣២) សព្ពត្ថ. សតិ ករណីយេ អាមសតោតិ សតិ ករណីយេ បុរិសំ អាមសតោ អនាបត្តិ. ឥត្ថី បន សតិ ករណីយេបិ អាមសិតុំ ន វដ្ដតិ.

អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ហសធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឧបរិគោប្ផកេតិ គោប្ផកានំ ឧបរិភាគប្បមាណេ. ហសាធិប្បាយោតិ កីឡាធិប្បាយោ. យេន យេន អង្គេនាតិ ហត្ថបាទាទីសុ យេន យេន អង្គេន. តថា នាវាយ កីឡតោតិ ផិយារិត្តាទីហិ នាវំ បាជេន្តស្ស វា តីរេ ឧស្សារេន្តស្ស វា ទុក្កដន្តិ អត្ថោ.

ហសធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. អនាទរិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុវិធញ្ហេត្ថ អនាទរិយំ បុគ្គលានាទរិយញ្ច ធម្មានាទរិយញ្ចាតិ អាហ ‘‘បុគ្គលស្ស វា’’តិអាទិ. តត្ថ យោ ភិក្ខុ ឧបសម្បន្នេន បញ្ញត្តេន វុច្ចមានោ ‘‘អយំ ឧក្ខិត្តកោ វា វម្ភិតោ វា គរហិតោ វា, ឥមស្ស វចនំ អកតំ ភវិស្សតី’’តិ (បាចិ. ៣៤២) អនាទរិយំ ករោតិ, អយំ បុគ្គលេ អនាទរិយំ ករោតិ នាម. យោ បន បញ្ញត្តេន វុច្ចមានោ ‘‘កថាយំ នស្សេយ្យ វា វិនស្សេយ្យ វា អន្តរធាយេយ្យ វា’’តិ, តំ វា នសិក្ខិតុកាមោ អនាទរិយំ ករោតិ, អយំ ធម្មេ អនាទរិយំ ករោតិ នាម. តេនាហ ‘‘តស្មា’’តិអាទិ.

ឥទំ ន សល្លេខាយ សំវត្តតីតិ សម្មា កិលេសេ លិខតីតិ សល្លេខោ, អប្បិច្ឆតា, តទត្ថំ នយិទំ សំវត្តតិ. អាទិសទ្ទេន ‘‘ឥទំ ន ធុតត្ថាយ សំវត្តតិ, ន បាសាទិកតាយ, ន អបចយាយ, ន វីរិយារម្ភាយ សំវត្តតី’’តិ (បាចិ. ៣៤៣) ឥទំ សង្គណ្ហាតិ. អបញ្ញត្តេនាតិ សុត្តេ វា អភិធម្មេ វា អាគតេន. បវេណិអាគតន្តិ សង្គីតិកាលតោ បដ្ឋាយ មហាកស្សបាទិអាចរិយបរម្បរាយ អាគតំ. សចេ បន យស្មា ឧច្ឆុរសោ សត្តាហកាលិកោ, តស្ស កសដោ យាវជីវិកោ, ទ្វិន្នំយេវ សមវាយោ ឧច្ឆុយដ្ឋិ, តស្មា វិកាលេ ឧច្ឆុយដ្ឋិំ ខាទិតុំ វដ្ដតិ គុឡហរីតកំ វិយាតិ ឯវមាទិកំ គារយ្ហាចរិយុគ្គហំ គហេត្វា ‘‘ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ឧគ្គហោ បរិបុច្ឆា’’តិ ភណតិ, អាបត្តិយេវ.

អនាទរិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ភិំសាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា

រូបាទីនីតិ ភយានកានិ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពានិ. ភយានកកថន្តិ ចោរកន្តារវាឡកន្តារបិសាចកន្តារប្បដិសំយុត្តកថំ.

ភិំសាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ជោតិសិក្ខាបទវណ្ណនា

អគិលានោតិ យស្ស វិនា អគ្គិនា ផាសុ ហោតិ, សោ ឥធ អគិលានោ នាម. ជោតិន្តិ អគ្គិំ.

ភគ្គេសូតិ ឯវំនាមកេ ជនបទេ. ភគ្គានាម ជានបទិនោ រាជកុមារា, តេសំ និវាសោ ឯកោបិ ជនបទោ រុឡ្ហិសទ្ទេន ‘‘ភគ្គា’’តិ វុច្ចតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ភគ្គេសូតិ ឯវំនាមកេ ជនបទេ’’តិ. តថា បតិលាតំ ឧក្ខិបន្តស្សាតិ ឌយ្ហមានំ អលាតំ បតិតំ ឧក្ខិបន្តស្ស តថា ទុក្កដន្តិ អត្ថោ. តញ្ចាតិ ទុក្កដំ បរាមសតិ. អវិជ្ឈាតន្តិ អនិព្ពុតាលាតំ. បទីបជោតិកជន្តាឃរេតិ បទីបុជ្ជលនបត្តបចនសេទកម្មាទីសុ ជោតិករណេ អគ្គិសាលាយញ្ច សមាទហន្តស្ស អនាបត្តីតិ អត្ថោ. តថារូបប្បច្ចយេតិ ឋបេត្វា បទីបាទីនិ អញ្ញស្មិម្បិ តថារូបបច្ចយេ. អាបទាសូតិ ទុដ្ឋវាឡមិគអមនុស្សេហិ ឧបទ្ទវេសុ.

ជោតិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. នហានសិក្ខាបទវណ្ណនា

‘‘ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហាន’’ន្តិ ‘‘វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ’’ឥច្ចេតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា ឧណ្ហសមយោ, បរិឡាហសមយោតិ គិម្ហានំ សេសោ ទិយឌ្ឍោ មាសោ ឧណ្ហសមយោ, វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ បរិឡាហសមយោតិ ឯវំ ឯតេ អឌ្ឍតេយ្យមាសា កមេន ឧណ្ហសមយោ, បរិឡាហសមយោ នាម ហោតីតិ អត្ថោ តេនេវ បទភាជនិយំ ‘‘ឧណ្ហសមយោ នាម ទិយឌ្ឍោ មាសោ សេសោ គិម្ហាន’’ន្តិ, ‘‘បរិឡាហសមយោ នាម វស្សានស្ស បឋមោ មាសោ’’តិ វុត្តំ. យទា វិនា នហានេន ន ផាសុ ហោតិ, អយំ គិលានសមយោ. បទភាជនិយំ (បាចិ. ៣៦៤) បន គិលានេ និច្ឆិតេ គិលានកាលោ និច្ឆិតោវ ហោតីតិ ‘‘យស្ស វិនា នហានេន ន ផាសុ ហោតិ, ‘គិលានសមយោ’តិ នហាយិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. បរិវេណសម្មជ្ជនមត្តម្បីតិ អន្តមសោ បរិវេណសម្មជ្ជនមត្តម្បិ.

វាលុកំ ឧក្កិរិត្វាតិ សុក្ខាយ នទិយា វាលិកំ ឧត្តិរិត្វា. អាវាដេសុបីតិ បិ-សទ្ទេន នទិយំ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ ទស្សេតិ. អាបទាសូតិ ភមរាទីហិ អនុពន្ធេសុ.

នហានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទវណ្ណនា

លាភសទ្ទោយំ កម្មសាធនោ ‘‘កោ ភវតា លាភោ លទ្ធោ’’តិអាទីសុ វិយ, សោ ចេត្ថ អតីតកាលិកោតិ អាហ ‘‘អលព្ភីតិ លភោ’’តិ, លទ្ធន្តិ អត្ថោ. ‘‘លភោ ឯវ លាភោ’’តិ ឥមិនា សកត្ថេ ណបច្ចយោតិ ទស្សេតិ. កិំ អលព្ភីតិ កិំ លទ្ធំ. នវន្តិ អភិនវំ. ឯត្តាវតា ច នវញ្ច តំ ចីវរញ្ចាតិ នវចីវរំ, នវចីវរំ លាភោ ឯតេនាតិ នវចីវរលាភោតិ ឯវមេត្ថ សមាសោ ទដ្ឋព្ពោតិ. យទិ ឯវំ កថំ ‘‘នវំ ចីវរលាភេនា’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឥតិ នវចីវរលាភេនា’’តិអាទិ. ឯត្ថ ច ‘‘វិកប្បនុបគំ បច្ឆិម’’ន្តិ ន វុត្តត្តា ចីវរន្តិ យំ និវាសេតុំ វា បារុបិតុំ វា សក្កា ហោតិ, តទេវ វេទិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘និវាសនបារុបនុបគំ ចីវរ’’ន្តិ. ‘‘ទុព្ពណ្ណករណំ អាទាតព្ព’’ន្តិ ឯតំ កប្បពិន្ទុំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន នីលាទីហិ សកលចីវរំ ទុព្ពណ្ណករណំ, តញ្ច បន កប្បំ អាទិយន្តេន ចីវរំ រជិត្វា ចតូសុ វា កោណេសុ, តីសុ វា ទ្វីសុ វា ឯកស្មិំ វា កោណេ មោរស្ស អក្ខិមណ្ឌលមត្តំ វា មង្គុលបិដ្ឋិមត្តំ វា អាទាតព្ពន្តិ អាហ ‘‘តស្សា’’តិអាទិ. កំសនីលេនាតិ ចម្មការនីលេន. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘អយោមលំ លោហមលំ, ឯតំ កំសនីលំ នាមា’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៣៦៨) វុត្តំ. បត្តនីលេនាតិ យេន កេនចិ នីលវណ្ណេន បណ្ណរសេន. កប្បពិន្ទុំ អាទិយិត្វាតិ វដ្ដំ ឯកំ កប្បពិន្ទុំ អាទិយិត្វា.

បាឡិកប្បកណ្ណិកកប្បាទយោ បន សព្ពដ្ឋកថាសុ បដិសិទ្ធា. អគ្គឡាទីនិ កប្បកតចីវរេ បន បច្ឆា អារោបេត្វា កប្បករណកិច្ចំ នត្ថីតិ អាហ ‘‘បច្ឆា អារោបិតេសូ’’តិអាទិ. អគ្គឡអនុវាតបរិភណ្ឌេសូតិ ឧទ្ធរិត្វា អល្លិយាបនកខណ្ឌបិដ្ឋិអនុវាតកុច្ឆិអនុវាតេសុ. កិរិយាកិរិយន្តិ និវាសនបារុបនតោ, កប្បស្ស អនាទានតោ កិរិយាកិរិយំ.

ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា

សម្មុខេន វិកប្បនា សម្មុខវិកប្បនា. បរម្មុខេន វិកប្បនា បរម្មុខវិកប្បនា. សន្និហិតាសន្និហិតភាវន្តិ អាសន្នទូរភាវំ. អាសន្នទូរភាវោ ច អធិដ្ឋានេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

មិត្តោតិ ទឡ្ហមិត្តោ. សន្ទិដ្ឋោតិ ទិដ្ឋមត្តោ នាតិទឡ្ហមិត្តោ. អកតបច្ចុទ្ធារន្តិ ‘‘មយ្ហំ សន្តកំ បរិភុញ្ជ វា វិស្សជ្ជេហិ វា’’តិអាទិនា អកតបច្ចុទ្ធារំ. យេន វិនយកម្មំ កតន្តិ យេន សទ្ធិំ វិនយកម្មំ កតំ.

បរិភោគេន កាយកម្មំ, អបច្ចុទ្ធារាបនេន វចីកម្មន្តិ អាហ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានេវា’’តិ. កិរិយាកិរិយន្តិ ឯត្ថ បរិភុញ្ជនំ កិរិយំ. អបច្ចុទ្ធារាបនំ អកិរិយំ.

វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. អបនិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

អធិដ្ឋានុបគន្តិ អធិដ្ឋានយោគ្គំ អយោបត្តញ្ចេវ មត្តិកាបត្តញ្ច. សូករន្តកំ នាម កុញ្ចិកាកោសោ វិយ អន្តោ សុសិរំ កត្វា កោដ្ដិតំ.

អញ្ញំ បរិក្ខារន្តិ បាឡិយា អនាគតបត្តត្ថវិកាទិំ. ធម្មកថំ កត្វាតិ ‘‘សមណេន នាម អនិហិតបរិក្ខារេន ភវិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ ឯវំ ‘‘ធម្មកថំ កថេត្វា ទស្សាមី’’តិ និក្ខិបតោ អនាបត្តិ.

អបនិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សុរាបានវគ្គោ ឆដ្ឋោ.