៩. បណីតភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

‘‘បណីតភោជនានី’’តិ ឥទំ មជ្ឈេ បទលោបំ កត្វា និទ្ទិដ្ឋន្តិ អាហ ‘‘បណីតសំសដ្ឋានី’’តិអាទិ. សព្ពោបិ ‘‘ឱទកោ’’តិ វុត្តលក្ខណោ មច្ឆោតិ ‘‘មច្ឆោ នាម ឱទកោ វុច្ចតី’’តិ (បាចិ. ២៦០) ឯវំ វិភង្គេ វុត្តលក្ខណោ, សព្ពោបិ មច្ឆោ ឯវ. យោ កោចិ ឧទកេ ជាតោ មច្ឆោ នាមាតិ វុត្តំ ហោតិ. មហានាមសិក្ខាបទេនាតិ –

‘‘អគិលានេន ភិក្ខុនា ចតុមាសបច្ចយបវារណា សាទិតព្ពា អញ្ញត្រ បុនបវារណាយ អញ្ញត្រ និច្ចបវារណាយ. តតោ ចេ ឧត្តរិ សាទិយេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ –

ឥមិនា សិក្ខាបទេន (បាចិ. ៣០៦). ឯត្ថ ហិ សង្ឃវសេន គិលានបច្ចយបវារណាយ បវារិតដ្ឋានេ សចេ តត្ថ រត្តីហិ វា ភេសជ្ជេហិ វា បរិច្ឆេទោ កតោ ហោតិ ‘‘ឯត្តិកាយេវ រត្តិយោ, ឯត្តកានិ វា ភេសជ្ជានិ វិញ្ញាបេតព្ពានី’’តិ, តតោ រត្តិបរិយន្តតោ វា ភេសជ្ជបរិយន្តតោ វា ឧត្តរិ នភេសជ្ជករណីយេន វា ភេសជ្ជំ, អញ្ញភេសជ្ជករណីយេន វា អញ្ញំ ភេសជ្ជំ វិញ្ញាបេន្តស្ស បាចិត្តិយំ វុត្តំ. តស្មា អគិលានោ គិលានសញ្ញីបិ ហុត្វា បញ្ច ភេសជ្ជានិ វិញ្ញាបេន្តោ នភេសជ្ជករណីយេន ភេសជ្ជំ វិញ្ញាបេន្តោ នាម ហោតីតិ ‘‘មហានាមសិក្ខាបទេន ការេតព្ពោ’’តិ វុត្តំ.

យោ បន នភេសជ្ជត្ថាយ វិញ្ញាបេតិ, អថ ខោ កេវលំ អត្តនោ ភុញ្ជនត្ថាយ, សោ សូបោទនវិញ្ញត្តិយាយេវ ការេតព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ សមន្តបាសាទិកាយំ ‘‘សុទ្ធានិ សប្បិអាទីនិ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តោ បាចិត្តិយំ នាបជ្ជតិ, សេខិយេសុ សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដំ អាបជ្ជតី’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ២៥៩). សូបោទនវិញ្ញត្តិយា ការេតព្ពោតិ ‘‘ន សូបំ វា ឱទនំ វា អគិលានោ’’តិអាទិនា (បាចិ. ៦១៣) សិក្ខាបទេន ការេតព្ពោ, ទុក្កដេន ការេតព្ពោតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥមិនាតិ ឥមិនា បណីតភោជនសិក្ខាបទេន.

‘‘សប្បិភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ កិំ ហោតីតិ អាហ ‘‘សប្បិភត្តំ ‘ទេហី’តិ វុត្តេ បនា’’តិអាទិ. សូបោទនវិញ្ញត្តិយា ទុក្កដមេវ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. កស្មាតិ អាហ ‘‘យស្មា’’តិអាទិ. អថ យថា ‘‘បណីតភោជនានី’’តិ, ឯវំ ‘‘សប្បិភត្ត’’ន្តិ ឥទម្បិ កស្មា ន វិញ្ញាយតីតិ ចេ? អនេកន្តិកត្តា. តថា ហិ ‘‘បណីតភោជនានី’’តិ វុត្តេ ‘‘បណីតសំសដ្ឋានិ ភោជនានិ បណីតភោជនានី’’តិ អយមត្ថោ ឯកន្តតោ បញ្ញាយតិ, ‘‘សប្បិភត្ត’’ន្តិ វុត្តេ បន ‘‘សប្បិមយំ ភត្តំ សប្បិភត្ត’’ន្តិបិ វិញ្ញាយមានត្តា ‘សប្បិសំសដ្ឋំ ភត្តំ សប្បិភត្ត’’ន្តិ អយមត្ថោ ន ឯកន្តតោ បញ្ញាយតិ. ឯស នយោ ‘‘នវនីតភត្តំ ទេហី’’តិអាទីសុបិ.

បុរិមនយេនេវាតិ ‘‘ភត្តំ ទត្វា សប្បិំ កត្វា ភុញ្ជា’’តិ បុរិមេនេវ នយេន. សចេ បន ‘‘សប្បិនា’’តិ វុត្តេ កេវលំ សេសេសុ នវនីតាទីសុ អញ្ញតរេន ទេតិ, វិសង្កេតមេវ ហោតិ. អនាបត្តីតិ វិសង្កេតត្តា សព្ពាហិយេវ អាបត្តីហិ អនាបត្តិ. ‘‘កិញ្ចាបិ អនាបត្តិ, អត្តនោ បន បយោគេន និព្ពត្តត្តា ន ភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ វទន្តិ. កប្បិយសប្បិនាតិ កប្បិយមំសសប្បិនា. ឯស នយោ អកប្បិយសប្បិនាតិ ឯត្ថាបិ. កប្បិយាកប្បិយតា ហិ មំសានំយេវ, ន សប្បិអាទីនំ. ឋបេត្វា ឯកំ មនុស្សវសាតេលំ សព្ពេសំ ខីរទធិសប្បិនវនីតវសាតេលេសុ អកប្បិយំ នាម នត្ថិ.

បរិភោគេបិ ទុក្កដមេវ ឥធ អនធិប្បេតត្តាតិ អធិប្បាយោ. សចេ អសតិ អកប្បិយសប្បិម្ហិ បុរិមនយេនេវ អកប្បិយនវនីតាទីនិ ទេតិ ‘‘សប្បិំ កត្វា ភុញ្ជា’’តិ, អកប្បិយសប្បិនាវ ទិន្នំ ហោតិ. យថា ច ‘‘កប្បិយសប្បិនា ទេហី’’តិ វុត្តេ អកប្បិយសប្បិនា ទេតិ, វិសង្កេតំ, ឯវំ ‘‘‘អកប្បិយសប្បិនា’តិ វុត្តេ កប្បិយសប្បិនា ទេតី’’តិ ឯត្ថាបិ បដិបាដិយា ឯកមេកំ វិត្ថារេត្វា វុច្ចមានេបិ អយមេវត្ថោ វត្តព្ពោ សិយា, សោ ច សង្ខេបេនបិ សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ វិត្ថារនយំ ហិត្វា ឥមិនាវ នយេន សព្ពបទេសុ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ វុត្តំ. អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – យេន យេន វិញ្ញត្តិ ហោតិ, តស្មិំ វា តស្ស មូលេ វា លទ្ធេ តំ តំ លទ្ធមេវ ហោតិ. សចេ បន អញ្ញំ បាឡិយា អាគតំ វា អនាគតំ វា ទេតិ, វិសង្កេតន្តិ. នានាដ្ឋានេ វាតិ តស្មិំយេវ ឃរេ សប្បិំ, ឥតរស្មិំ នវនីតន្តិអាទិនា នានាដ្ឋានេ វា.

បណីតភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.