២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

គណភោជនេតិ គណេន លទ្ធត្តា គណស្ស សន្តកេ ភោជនេ. តេនាហ ‘‘គណស្ស ភោជនេ’’តិ. ននុ ចេត្ថ ‘‘គណស្ស ភោជនេ’’តិ វុច្ចតិ, សោ ច ខោ គណោ ‘‘កត្ថចិ ទ្វីហិ, កត្ថចិ តីហី’’តិអាទិនា អនេកធា អធិប្បេតោ, ឥធ កតិហីតិ អាហ ‘‘ឥធ ចា’’តិអាទិ. តំ បនេតំ គណភោជនំ ទ្វីហិ បការេហិ បសវតិ និមន្តនតោ វា វិញ្ញត្តិតោ វាតិ អាហ ‘‘តេសំ និមន្តនតោ វា’’តិអាទិ. តត្ថ និមន្តនតោ វាតិ អកប្បិយនិមន្តនតោ វា. ឱទនាទីនំ បញ្ចន្នន្តិ ឱទនសត្តុកុម្មាសមច្ឆមំសានំ បញ្ចន្នំ.

‘‘ឱទនេន និមន្តេមិ, ឱទនំ មេ គណ្ហថា’’តិអាទិនា នយេន យេន កេនចិ វេវចនេន វា ភាសន្តរេន វា បញ្ចន្នំ ភោជនានំ នាមំ គហេត្វា និមន្តេតីតិ សម្ពន្ធោ. ចត្តារោតិ ឯកដ្ឋានេ វា នានាដ្ឋានេសុ វា ឋិតេ ចត្តារោ ភិក្ខូ. លក្ខណវចនញ្ចេតំ, តស្មា ចត្តារោ វា តតោ វា អធិកេ ភិក្ខូតិ អត្ថោ. វេវចនេន វាតិ ភត្តអន្នាទិបរិយាយសទ្ទេន វា. ភាសន្តរេន វាតិ អន្ធទមិឡាទិភាសន្តរេន វា. បញ្ចន្នំ ភោជនានំ នាមំ គហេត្វាតិ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរស្ស នាមំ គហេត្វា. ឱទនេន និមន្តេមីតិ តុម្ហេ ភន្តេ ឱទនេន និមន្តេមិ. អាទិសទ្ទេន ‘‘អាកង្ខថ ឱលោកេថ អធិវាសេថ បដិមានេថ, សត្តុនា និមន្តេមិ, សត្តុំ មេ គណ្ហថ អាកង្ខថ ឱលោកេថ អធិវាសេថ បដិមានេថា’’តិអាទីនំ (បាចិ. អដ្ឋ. ២១៧-២១៨) គហណំ. ឯកតោ វាតិ ឯកត្ថ ឋិតេ វា និសិន្នេ វា ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘តុម្ហេ, ភន្តេ, ឱទនេន និមន្តេមី’’តិអាទិនា ឯវំ ឯកតោ និមន្តិតា. នានាតោ វា និមន្តិតាតិ ចត្តារិ បរិវេណានិ វា វិហារេ វា គន្ត្វា នានាតោ វា និមន្តិតា. ឯកដ្ឋានេ ឋិតេសុយេវ វា ឯកោ បុត្តេន, ឯកោ បិតរាតិ ឯវម្បិ និមន្តិតា នានាតោយេវ និមន្តិតា នាម ហោន្តិ. ឯកតោ គណ្ហន្តិតិ អញ្ញមញ្ញស្ស ទ្វាទសហត្ថូបចារេ ឋិតា គណ្ហន្តិ.

កស្មា បន នានាតោ ភុត្តេបិ គណភោជនំ ហោតីតិ អាហ ‘‘បដិគ្គហណមេវ ហេត្ថ បមាណ’’ន្តិ. យទិ ឯវំ អថ កស្មា បាឡិយំ ‘‘គណភោជនំ នាម យត្ថ ចត្តារោ ភិក្ខូ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតា ភុញ្ជន្តិ, ឯតំ គណភោជនំ នាមា’’តិ (បាចិ. ២១៨) វុត្តំ? តំ បដិគ្គហណនិយមនត្ថមេវ. ន ហិ អប្បដិគ្គហិតកំ ភិក្ខូ ភុញ្ជន្តីតិ ‘‘ភុញ្ជន្តី’’តិ បទំ បដិគ្គហណនិយមវចនំ ហោតិ. ឯកតោ វា នានាតោ វា វិញ្ញាបេត្វាតិ ចត្តារោ ភិក្ខូ ឯកតោ ឋិតា វា និសិន្នា វា ឧបាសកំ ទិស្វា ‘‘អម្ហាកំ ចតុន្នម្បិ ភត្តំ ទេហី’’តិ វា បាដេក្កំ បវិសិត្វា ‘‘មយ្ហំ ភត្តំ ទេហិ, មយ្ហំ ភត្តំ ទេហី’’តិ វា ឯកតោ វា នានាតោ វា វិញ្ញាបេត្វា. តស្ស ទុវិធស្សាបីតិ យញ្ច និមន្តនតោ លទ្ធំ គណភោជនំ, យញ្ច វិញ្ញត្តិតោ លទ្ធំ, តស្ស ទុវិធស្សាបិ គណភោជនស្ស. ឯវំ បដិគ្គហណេតិ ឯកតោ បដិគ្គហណេ.

បាទានម្បិ ផលិតត្តាតិ (បាចិ. អដ្ឋ. ២១៧-២១៨) អន្តមសោ បាទានម្បិ យថា មហាចម្មស្ស បរតោ មំសំ ទិស្សតិ, ឯវំ ផលិតត្តា. ន សក្កា បិណ្ឌាយ ចរិតុន្តិ វាលិកាយ វា សក្ខរាយ វា ផុដ្ឋមត្តេ ទុក្ខុប្បត្តិតោ អន្តោគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ ន សក្កោតិ. ចីវរេ ករិយមានេតិ សាដកញ្ច សុត្តញ្ច លភិត្វា ចីវរេ ករិយមានេ. យំ កិញ្ចិ ចីវរេ កត្តព្ពកម្មន្តិ ចីវរវិចារណឆិន្ទនមោឃសុត្តារោបនាទិ យំ កិញ្ចិ ចីវរេ កត្តព្ពំ កម្មំ, អន្តមសោ សូចិវេធនម្បីតិ អធិប្បាយោ. ‘‘អទ្ធយោជនម្បី’’តិអាទិ អវកំសតោ វុត្តំ. យោ បន ទូរំ គន្តុកាមោ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, គច្ឆន្តោ អទ្ធយោជនព្ភន្តរេ គាវុតេបិ ភុញ្ជិតុំ លភតិ, គតោ បន ឯកទិវសំ. យទា នាវំ អភិរុហិតុកាមោ វា ហោតិ អារុឡ្ហោ វា ឱរុឡ្ហោ វា, អយំ នាវាភិរុហនសមយោ នាមាតិ អាហ ‘‘នាវាភិរុហនសមយេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ. អយំ បន វិសេសោ – អភិរុឡ្ហេន ឥច្ឆិតដ្ឋានំ គន្ត្វាបិ យាវ ន ឱរោហតិ, តាវ ភុញ្ជិតព្ពំ. ចត្តារោ ភិក្ខូតិ អន្តិមបរិច្ឆេទោ. យត្ថ បន សតំ វា សហស្សំ វា សន្និបតិតំ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. តស្មា តាទិសេ កាលេ ‘‘មហាសមយោ’’តិ អធិដ្ឋហិត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. យោ កោចិ បព្ពជិតោតិ សហធម្មិកេសុ វា តិត្ថិយេសុ វា អញ្ញតរោ.

យេ ច ទ្វេ តយោ ឯកតោ គណ្ហន្តីតិ យេបិ អកប្បិយនិមន្តនំ សាទិយិត្វា ទ្វេ វា តយោ វា ឯកតោ គណ្ហន្តិ, តេសម្បិ អនាបត្តិ. បណីតភោជនសូបោទនវិញ្ញត្តីហិ បន អាបត្តិយេវាតិ វទន្តិ, ឧបបរិក្ខិតព្ពំ. និច្ចភត្តាទីសូតិ និច្ចភត្តេ សលាកភត្តេ បក្ខិកេ ឧបោសថិកេ បាដិបទិកេ. តត្ថ និច្ចភត្តន្តិ ធុវភត្តំ វុច្ចតិ. ‘‘និច្ចភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ពហូនម្បិ ឯកតោ គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ. សលាកភត្តាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.