៣. ឱវាទវគ្គោ

១. ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋង្គសមន្នាគតស្សាតិ ‘‘សីលវា ហោតី’’តិអាទីហិ (បាចិ. ១៤៧) អដ្ឋហិ អង្គេហិ សមន្នាគតស្ស. អនុញ្ញាតាតិ ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស និទានេ អនុញ្ញាតា. ‘‘វស្សសតូបសម្បន្នាយា’’តិអាទិ វក្ខមានអដ្ឋគរុធម្មទស្សនំ. តត្ថ សាមីចិកម្មន្តិ មគ្គសម្បទានពីជនបានីយាបុច្ឆនាទិកំ អនុច្ឆវិកំ វត្តំ. អាទិសទ្ទេន –

‘‘ន ភិក្ខុនិយា អភិក្ខុកេ អាវាសេ វស្សំ វសិតព្ពំ, អន្វទ្ធមាសំ ភិក្ខុនិយា ភិក្ខុសង្ឃតោ ទ្វេ ធម្មា បច្ចាសីសិតព្ពា ឧបោសថបុច្ឆកញ្ច ឱវាទូបសង្កមនញ្ច, វស្សំវុដ្ឋាយ ភិក្ខុនិយា ឧភតោសង្ឃេ តីហិ ឋានេហិ បវារេតព្ពំ ទិដ្ឋេន វា សុតេន វា បរិសង្កាយ វា, គរុធម្មំ អជ្ឈាបន្នាយ ភិក្ខុនិយា ឧភតោសង្ឃេ បក្ខមានត្តំ ចរិតព្ពំ, ទ្វេ វស្សានិ ឆសុ ធម្មេសុ សិក្ខិតសិក្ខាយ សិក្ខមានាយ ឧភតោសង្ឃេ ឧបសម្បទា បរិយេសិតព្ពា, ន ភិក្ខុនិយា កេនចិ បរិយាយេន ភិក្ខុ អក្កោសិតព្ពោ បរិភាសិតព្ពោ, អជ្ជតគ្គេ ឱវដោ ភិក្ខុនីនំ ភិក្ខូសុ វចនបថោ, អនោវដោ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីសុ វចនបថោ’’តិ (ចូឡវ. ៤០៣; អ. និ. ៨.៥១) –

ឥមេ សត្ត ធម្មេ សង្គណ្ហាតិ. គរុធម្មេតិ គរុកេ ធម្មេ. តេ ហិ គារវំ កត្វា ភិក្ខុនីហិ សម្បដិច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘គរុធម្មា’’តិ វុច្ចន្តិ.

អញ្ញេន វា ធម្មេនាតិ ឋបេត្វា អដ្ឋ គរុធម្មេ អញ្ញេន យេន កេនចិ ធម្មេន. ភិក្ខុនីសុ ឧបសម្បន្នមត្តំ វា ឱវទតោតិ ភិក្ខុនីសុ ឧបសម្បន្នមត្តំ គរុធម្មេន ឱវទតោ វា. ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ឧបសម្បន្នាយ យថាវត្ថុកមេវ. ‘‘អធម្មកម្មេ’’តិអាទីសុ ភិក្ខុនោវាទសម្មុតិកម្មំ ‘‘កម្ម’’ន្តិ វេទិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘សម្មតស្សាបី’’តិអាទិ. វគ្គេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឱវទតោ តិកបាចិត្តិយន្តិ វគ្គេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឱវទតោ វគ្គសញ្ញិវេមតិកសមគ្គសញ្ញីនំ វសេន តីណិ បាចិត្តិយានិ. តថា វេមតិកស្ស ចាតិ អធម្មកម្មេ វេមតិកស្ស ច វគ្គេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឱវទតោ តិកបាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. ឯស នយោ ធម្មកម្មសញ្ញិនោ ចាតិ ឯត្ថាបិ. យថា ច វគ្គេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឱវទតោ នវ បាចិត្តិយានិ, ឯវំ អធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញិនោ សមគ្គេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឱវទតោ តស្មិំ សង្ឃេ វគ្គសញ្ញិវេមតិកសមគ្គសញ្ញីនំ វសេន តិកបាចិត្តិយំ, តថា វេមតិកស្ស ច ធម្មកម្មសញ្ញិនោ ចាតិ នវ បាចិត្តិយានិ. តេនាហ ‘‘សមគ្គេបិ ភិក្ខុនិសង្ឃេ នវា’’តិអាទិ. ធម្មកម្មេ បន អធម្មកម្មសញ្ញិនោ វគ្គំ ភិក្ខុនិសង្ឃំ ឱវទតោ តិកទុក្កដំ, តថា វេមតិកស្ស, ធម្មកម្មសញ្ញិនោ ចាតិ នវ ទុក្កដានិ. សមគ្គំ បន ភិក្ខុនិសង្ឃំ ឱវទតោ អដ្ឋាតិ សត្តរស ទុក្កដានិ. តេនាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ. អញ្ញំ ធម្មន្តិ អញ្ញំ សុត្តន្តំ វា អភិធម្មំ វា. ‘‘សមគ្គាម្ហាយ្យា’’តិ វចនេន ហិ ឱវាទំ បច្ចាសីសន្តិ. តស្មា ឋបេត្វា ឱវាទំ អញ្ញំ ធម្មំ ភណន្តស្ស ទុក្កដំ. ឱវាទញ្ច អនិយ្យាតេត្វាតិ ‘‘ឯសោ ភគិនិ ឱវាទោ’’តិ អវត្វា. បរិបុច្ឆំ ទេតីតិ តស្សាយេវ បគុណាយ គរុធម្មបាឡិយា អត្ថំ ភណតិ. ឱសារេហីតិ ឧច្ចារេហិ, កថេហីតិ អត្ថោ. ឱសារេតីតិ អដ្ឋគរុធម្មបាឡិំ វទតិ. បញ្ហំ បុដ្ឋោតិ គរុធម្មនិស្សិតំ វា ខន្ធាទិនិស្សិតំ វា បញ្ហំ ភិក្ខុនិយា បុដ្ឋោ.

ឱវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯកតោឧបសម្បន្នន្តិ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឧបសម្បន្នមត្តំ. ឥតោ បរម្បិ ច យត្ថ យត្ថ ‘‘ឯកតោឧបសម្បន្ន’’ន្តិ វុច្ចតិ, សព្ពត្ថ អយមេវ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា

សំវាសាយាតិ ឧបោសថាទិអត្ថំ. ឥតរន្តិ ឧភតោសង្ឃេ ឧបសម្បន្នំ.

ភិក្ខុនុបស្សយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា

តណ្ហាទិដ្ឋីហិ អាមសិតព្ពតោ អាមិសំ, ចីវរាទិ, អាមិសមេវ ហេតុ អាមិសហេតុ. តេនាហ ‘‘ចីវរាទីនំ អញ្ញតរហេតូ’’តិ. អាទិសទ្ទេន បិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយសក្ការគរុការមាននវន្ទនបូជនានំ គហណំ. អវណ្ណកាមតាយាតិ អយសកាមតាយេវ.

ធម្មកម្មេតិអាទីសុ ភិក្ខុនោវាទសម្មុតិកម្មំ ‘‘កម្ម’’ន្តិ វេទិតព្ពំ. តត្ថ តិកបាចិត្តិយន្តិ ធម្មកម្មេ ធម្មកម្មសញ្ញិវេមតិកអធម្មកម្មសញ្ញីនំ វសេន តីណិ បាចិត្តិយានិ. តថេវ អធម្មកម្មេ តិកទុក្កដំ វេទិតព្ពំ. អសម្មតន្តិ សម្មតេន វា សង្ឃេន វា ភារំ កត្វា ឋបិតំ ឧបសម្បន្នំ. ននុ ឱវាទសម្មុតិ ឧបសម្បន្នស្សេវ ទីយតិ, ន សាមណេរស្សាតិ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ. សម្មតេន វា សង្ឃេន វា ឋបិតោ បន ពហុស្សុតោ សាមណេរោ ‘‘អសម្មតោ’’តិ វេទិតព្ពោ. បកតិយា ចីវរាទិហេតុ ឱវទន្តំ បន ឯវំ ភណន្តស្សាតិ បកតិយា ចីវរាទិហេតុ ឱវទន្តំ ‘‘ឯស ចីវរាទិហេតុ ឱវទតី’’តិ សញ្ញាយ ឯវំ ភណន្តស្ស. ‘‘ន ចីវរាទិហេតុ ឱវទតី’’តិ សញ្ញាយ បន ឯវំ ភណន្តស្ស ទុក្កដំ. អនាមិសន្តរតាតិ អាមិសចិត្តាភាវោ, ‘‘អាមិសហេតុ ឱវទិស្សាមី’’តិ ឯវំ បវត្តអជ្ឈាសយាភាវោតិ អត្ថោ. ចិត្តបរិយាយោ ហេត្ថ អន្តរសទ្ទោ ‘‘យស្សន្តរតោ ន សន្តិ កោបា’’តិអាទីសុ (ឧទា. ២០) វិយ.

អាមិសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមសិក្ខាបទំ ឧត្តានត្ថមេវ.

ចីវរទានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា

សូចិំ បវេសេត្វា បវេសេត្វា នីហរណេតិ អារាបថេ អារាបថេ បាចិត្តិយំ. ‘‘សិព្ពិស្សាមី’’តិ បន វិចារេន្តស្ស, ឆិន្ទន្តស្សាបិ ទុក្កដំ. សតក្ខត្តុម្បិ វិជ្ឈិត្វា សកិំ នីហរន្តស្សាតិ សកលសូចិំ អនីហរន្តោ ទីឃសុត្តប្បវេសនត្ថំ សតក្ខត្តុម្បិ វិជ្ឈិត្វា សកិំ នីហរន្តស្ស. ‘‘សិព្ពា’’តិ វុត្តោតិ សកិំ ‘‘ចីវរំ សិព្ពា’’តិ វុត្តោ. និដ្ឋាបេតីតិ សព្ពំ សូចិកម្មំ បរិយោសាបេតិ. តស្ស អារាបថេ អារាបថេ បាចិត្តិយន្តិ អាណត្តស្ស សូចិំ បវេសេត្វា បវេសេត្វា នីហរណេ ឯកមេកំ បាចិត្តិយំ.

ឧទាយិត្ថេរន្តិ លាឡុទាយិត្ថេរំ. វុត្តលក្ខណំ សិព្ពនំ វា សិព្ពាបនំ វាតិ ‘‘សូចិំ បវេសេត្វា’’តិអាទិនា វុត្តលក្ខណំ សិព្ពនំ វា សិព្ពាបនំ វា.

ចីវរសិព្ពនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

សំវិទហិត្វាតិ ‘‘ឯហិ, អសុកគាមំ គច្ឆាមា’’តិ វា ‘‘ស្វេ អហំ គច្ឆាមិ, ត្វម្បិ អាគច្ឆេយ្យាសី’’តិ វា វត្វា. តញ្ច ខោ សំវិទហនំ អត្ថតោ សង្កេតកម្មន្តិ អាហ ‘‘គមនកាលេ សង្កេតំ កត្វាតិ អត្ថោ’’តិ. អកប្បិយភូមិយំ សំវិទហន្តស្សាតិ អន្តោគាមេ, ភិក្ខុនិឧបស្សយទ្វារេ, រថិកាយ, អញ្ញេសុ វា ចតុក្កសិង្ឃាដកហត្ថិសាលាទីសុ ឋត្វា សំវិទហន្តស្ស. តេនាហ ‘‘តត្ថ ឋបេត្វា’’តិអាទិ. អាសន្នស្សាបីតិ អច្ចាសន្នស្សាបិ, រតនមត្តន្តរស្សាបីតិ អធិប្បាយោ. អញ្ញស្ស គាមស្សាតិ យតោ និក្ខមតិ, តតោ អញ្ញស្ស គាមស្ស. តំ ឱក្កមន្តស្សាតិ តំ អន្តរគាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្ស. សចេ ទូរំ គន្តុកាមោ ហោតិ, គាមូបចារគណនាយ ឱក្កមន្តេ ឱក្កមន្តេ បុរិមនយេនេវ អាបត្តិ. តេនាហ ‘‘ឥតិ គាមូបចារោក្កមនគណនាយ បាចិត្តិយានី’’តិ. តស្ស តស្ស បន គាមស្ស អតិក្កមនេ អនាបត្តិ. គាមេ អសតីតិ អទ្ធយោជនព្ភន្តរេ គាមេ អសតិ. តស្មិំ បន គាមេ សតិ គាមន្តរគណនាយេវ បាចិត្តិយានិ. អទ្ធយោជនគណនាយ បាចិត្តិយន្តិ អទ្ធយោជនេ អទ្ធយោជនេ បាចិត្តិយំ, ឯកមេកំ អទ្ធយោជនំ អតិក្កមន្តស្ស ‘‘ឥទានិ អតិក្កមិស្សាមី’’តិ បឋមបាទេ ទុក្កដំ, ទុតិយបាទេ បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. ឥមស្មិញ្ហិ នយេ អតិក្កមនេ អាបត្តិ, ឱក្កមនេ អនាបត្តិ.

វិសង្កេតេនាតិ (បាចិ. អដ្ឋ. ១៨៥) ឯត្ថ ‘‘បុរេភត្តំ គមិស្សាមា’’តិ វត្វា បច្ឆាភត្តំ គច្ឆន្តិ, ‘‘អជ្ជ វា គមិស្សាមា’’តិ ស្វេ គច្ឆន្តិ, ឯវំ កាលវិសង្កេតេយេវ អនាបត្តិ. ទ្វារវិសង្កេតេ, បន មគ្គវិសង្កេតេ, វា សតិបិ អាបត្តិយេវ. អាបទាសូតិ រដ្ឋភេទេ ចក្កសមារុឡ្ហា ជានបទា បរិយាយន្តិ, ឯវរូបាសុ អាបទាសុ អនាបត្តិ. ចក្កសមារុឡ្ហាតិ ច ឥរិយាបថចក្កំ វា សកដចក្កំ វា សមារុឡ្ហាតិ អត្ថោ. មាតុគាមសិក្ខាបទេនាតិ (បាចិ. ៤១៣ អាទយោ) សប្បាណកវគ្គេ សត្តមសិក្ខាបទេន.

សំវិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា

កីឡាបុរេក្ខារោតិ លោកស្សាទមិត្តសន្ថវវសេន កីឡាបុរេក្ខារោ. តថេវាតិ កីឡាវសេនេវ. អគាមកតីរបស្សេនាតិ អទ្ធយោជនព្ភន្តរេ គាមានំ អភាវតោ អគាមកតីរបស្សេន. បាឡិយំ ‘‘ឧទ្ធំគាមិនិំ វា អធោគាមិនិំ វា’’តិ (បាចិ. ១៨៦) វចនតោ បន វាបិសមុទ្ទាទីសុ កីឡាបុរេក្ខារតាយបិ គច្ឆន្តស្ស អនាបត្តិ. តេនាហ ‘‘សមុទ្ទេ បន យថាសុខំ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ. វិសង្កេតេនាតិ ឥធាបិ កាលវិសង្កេតេនេវ អនាបត្តិ, តិត្ថវិសង្កេតេន, បន នាវាវិសង្កេតេន វា គច្ឆន្តស្ស អាបត្តិយេវ.

សេសន្តិ សទ្ធិំ សមុដ្ឋានាទីហិ អវសេសំ, កេចិ បន ‘‘កីឡាបុរេក្ខារោ ‘សំវិទហិត្វា’តិ (សារត្ថ. ដី. បាចិត្តិយ ៣.១៨៨) វចនតោ ឥមំ សិក្ខាបទំ អកុសលចិត្តំ លោកវជ្ជំ, តស្មា សេសំ នាម ឋបេត្វា ‘បណ្ណត្តិវជ្ជំ តិចិត្ត’ន្តិ ឥទំ ទ្វយំ អវសេស’’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. កីឡាបុរេក្ខារតាយ ហិ អភិរុហិត្វាបិ គាមន្តរោក្កមនេ, អទ្ធយោជនាតិក្កមេ វា សំវេគំ បដិលភិត្វា អរហត្តំ វា សច្ឆិករេយ្យ, និទ្ទំ វា ឱក្កមេយ្យ, កម្មដ្ឋានំ វា មនសិ ករោន្តោ គច្ឆេយ្យ, កុតោ ចស្ស អកុសលចិត្តសមង្គិតា, យេនិទំ សិក្ខាបទំ អកុសលចិត្តំ, លោកវជ្ជញ្ច សិយាតិ.

នាវាភិរុហនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា

បរិបាចិតន្តិ បរិបាកមាបាទិតំ, យថា លភតិ, តថា កត្វា ឋបិតន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តេនាហ ‘‘នេវ តស្សា’’តិអាទិ តស្សាតិ យោ បរិភុញ្ជេយ្យ, តស្ស ភិក្ខុនោ. ភិក្ខុស្ស គុណំ បកាសេត្វាតិ ‘‘អយ្យោ ភាណកោ, អយ្យោ ពហុស្សុតោ’’តិអាទិនា (បាចិ. ១៩៥) គុណំ បកាសេត្វា. បិណ្ឌបាតន្តិ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ. កម្មសាធនោយំ សមារម្ភសទ្ទោតិ អាហ ‘‘សមារទ្ធ’’ន្តិ. បដិយាទិតស្សាតិ សម្បាទិតស្ស. យស្មា ញាតកប្បវារិតេហិ ភិក្ខុស្ស អត្ថាយ អសមារទ្ធោបិ បិណ្ឌបាតោ អត្ថតោ សមារទ្ធោវ ហោតិ យថាសុខំ ហរាបេតព្ពតោ, តស្មា ‘‘ញាតកប្បវារិតានំ វា សន្តក’’ន្តិ វុត្តំ.

ឧភយត្ថាតិ បរិបាចិតាបរិបាចិតេសុ. អវសេសេតិ ភិក្ខុនិបរិបាចិតេបិ យាគុខជ្ជកផលាផលាទិកេ សព្ពត្ថ. និមិត្តោភាសបរិកថាវិញ្ញត្តិវសេន បន អវសេសេបិ ទុក្កដតោ ន មុច្ចតិ.

បរិបាចិតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឧបរីតិ អចេលកវគ្គេ. ឧបនន្ទស្ស ចតុត្ថសិក្ខាបទេនាតិ អប្បដិច្ឆន្នេ មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទេន (បាចិ. ២៨៤ អាទយោ). តញ្ហិ ឧបនន្ទត្ថេរំ អារព្ភ បញ្ញត្តេសុ ចតុត្ថភាវតោ ‘‘ឧបនន្ទស្ស ចតុត្ថសិក្ខាបទ’’ន្តិ វុត្តំ. យទិ ឯកបរិច្ឆេទំ, អថ កស្មា វិសុំ បញ្ញត្តន្តិ អាហ ‘‘អដ្ឋុប្បត្តិវសេន បន វិសុំ បញ្ញត្ត’’ន្តិ. តត្ថ អដ្ឋុប្បត្តិវសេនាតិ អត្ថស្ស ឧប្បត្តិវសេន, ភិក្ខុនិយា ឯវ រហោនិសជ្ជាយ ឧប្បត្តិវសេនាតិ អត្ថោ. អយំ ហេត្ថាធិប្បាយោ – ចតុត្ថសិក្ខាបទវត្ថុតោ ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស វត្ថុនោ បឋមំ ឧប្បន្នត្តា ឯកបរិច្ឆេទេបិ ឥទំ បឋមំ វិសុំ បញ្ញត្តន្តិ.

រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឱវាទវគ្គោ តតិយោ.