៥. បឋមសហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឥធ ‘‘ភិក្ខុំ ឋបេត្វា អវសេសោ អនុបសម្បន្នោ នាមា’’តិ (បាចិ. ៥២) វចនតោ តិរច្ឆានគតោបិ អនុបសម្បន្នោយេវ, សោ ច ខោ ន សព្ពោ, មេថុនធម្មាបត្តិយា វត្ថុភូតោវាតិ អាហ ‘‘អន្តមសោ’’តិអាទិ. តស្ស ច បរិច្ឆេទោ មេថុនធម្មាបត្តិយា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. ទិរត្តតិរត្តន្តិ ឯត្ថ ទិរត្តវចនេន ន កោចិ វិសេសត្ថោ លព្ភតិ, កេវលំ លោកវោហារវសេន ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតាយ, មុខារុឡ្ហតាយ ឯវំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ទ្វិន្នំ វា តិណ្ណំ វា រត្តីនន្តិ បន វចនត្ថមត្តទស្សនត្ថំ វុត្តំ, និរន្តរតិរត្តទស្សនត្ថំ វា ទិរត្តគ្គហណំ កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. សហសេយ្យន្តិ ឯកតោ សេយ្យំ. សេយ្យាតិ ច កាយប្បសារណសង្ខាតំ សយនម្បិ វុច្ចតិ ‘‘សយនំ សេយ្យា’’តិ កត្វា, យស្មិំ សេនាសនេ សយន្តិ, តម្បិ ‘‘សយន្តិ ឯត្ថាតិ សេយ្យា’’តិ កត្វា. តទុភយម្បិ ឥធ សាមញ្ញេន, ឯកសេសនយេន វា គហិតន្តិ អាហ ‘‘សព្ពច្ឆន្នបរិច្ឆន្នេ’’តិអាទិ.

តត្ថ យំ សេនាសនំ ឧបរិ បញ្ចហិ ឆទនេហិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៥១), អញ្ញេន វា កេនចិ អន្តមសោ វត្ថេនាបិ សព្ពមេវ បរិច្ឆន្នំ, ភូមិតោ បដ្ឋាយ យាវ ឆទនំ អាហច្ច, អនាហច្ចាបិ វា សព្ពន្តិមេន បរិយាយេន ទិយឌ្ឍហត្ថុព្ពេធេន បាការេន វា អញ្ញេន វា កេនចិ អន្តមសោ វត្ថេនាបិ បរិក្ខិត្តំ, ឥទំ សព្ពច្ឆន្នសព្ពបរិច្ឆន្នំ នាម. យស្ស បន ឧបរិ ពហុតរំ ឋានំ ឆន្នំ, អប្បំ អច្ឆន្នំ, សមន្តតោ ច ពហុតរំ បរិក្ខិត្តំ, អប្បំ អបរិក្ខិត្តំ, ឥទំ យេភុយ្យេន ឆន្នំ យេភុយ្យេន បរិច្ឆន្នំ នាម. តស្មិំ សព្ពច្ឆន្នបរិច្ឆន្នេ, យេភុយ្យេន ឆន្នបរិច្ឆន្នេ វា.

វិទហេយ្យាតិ ករេយ្យ, តញ្ច ខោ អត្ថតោ សម្បាទនន្តិ អាហ ‘‘សម្បាទេយ្យា’’តិ. អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ ‘‘សេនាសនសង្ខាតំ សេយ្យំ បវិសិត្វា កាយប្បសារណសង្ខាតំ សេយ្យំ កប្បេយ្យ វិទហេយ្យ សម្បាទេយ្យា’’តិ. ទិយឌ្ឍហត្ថុព្ពេធោ វឌ្ឍកិហត្ថេន គហេតព្ពោ. ឯកូបចារោតិ វលញ្ជនទ្វារស្ស ឯកត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. សតគព្ភំ វា ចតុសាលំ ឯកូបចារំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ វាតិ បុរិមបុរិមទិវសេ យត្ថ វុដ្ឋំ, តស្មិំយេវ សេនាសនេ វា. អញ្ញត្ថ វា តាទិសេតិ យថាវុត្តលក្ខណេន សមន្នាគតេ អញ្ញស្មិំ បុព្ពេ អវុដ្ឋសេនាសនេ វា. តេន វាតិ យេន សហ បុរិមបុរិមទិវសេ វុដ្ឋំ, តេន វា. អញ្ញេន វាតិ យេន សហ បុរិមបុរិមស្មិំ ទិវសេ វុដ្ឋំ, តតោ អញ្ញេន វា. សង្ខេបោតិ សង្ខេបវណ្ណនា. យទិ ឯវំ វិត្ថារោ កថំ វេទិតព្ពោតិ អាហ ‘‘វិត្ថារោ បនា’’តិអាទិ.

ឧបឌ្ឍច្ឆន្នបរិច្ឆន្នាទីសូតិ អាទិសទ្ទេន ‘‘សព្ពច្ឆន្នេ ចូឡកបរិច្ឆន្នេ ទុក្កដំ, យេភុយ្យេន ឆន្នេ ចូឡកបរិច្ឆន្នេ ទុក្កដំ, សព្ពបរិច្ឆន្នេ ចូឡកច្ឆន្នេ ទុក្កដំ, យេភុយ្យេន បរិច្ឆន្នេ ចូឡកច្ឆន្នេ ទុក្កដ’’ន្តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៥៣) អដ្ឋកថាយំ វុត្តានំ គហណំ. តតិយាយ រត្តិយា បុរារុណា និក្ខមិត្វា បុន វសន្តស្សាតិ តតិយាយ រត្តិយា អរុណតោ បុរេតរមេវ និក្ខមិត្វា អរុណំ ពហិ ឧដ្ឋាបេត្វា ចតុត្ថទិវសេ អត្ថង្គតេ សូរិយេ បុន វសន្តស្ស. សព្ពច្ឆន្នសព្ពាបរិច្ឆន្នាទីសូតិ ឯត្ថ បន អាទិសទ្ទេន ‘‘សព្ពបរិច្ឆន្នេ សព្ពអច្ឆន្នេ, យេភុយ្យេន អច្ឆន្នេ យេភុយ្យេន អបរិច្ឆន្នេ’’តិ (បាចិ. ៥៤) បាឡិយំ អាគតានំ, ‘‘ឧបឌ្ឍច្ឆន្នេ ចូឡកបរិច្ឆន្នេ អនាបត្តិ, ឧបឌ្ឍបរិច្ឆន្នេ ចូឡកច្ឆន្នេ អនាបត្តិ, ចូឡកច្ឆន្នេ ចូឡកបរិច្ឆន្នេ អនាបត្តី’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៥៣) អដ្ឋកថាយំ អាគតានញ្ច គហណំ.

បឋមសហសេយ្យសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.