១. មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា

សម្បជានមុសាវាទេតិ ឯត្ថ មុសាតិ អភូតំ អតច្ឆំ វត្ថុ, វាទោតិ តស្ស ភូតតោ តច្ឆតោ វិញ្ញាបនំ, សម្បជានស្ស មុសាវាទោ សម្បជានមុសាវាទោ, តស្មិំ សម្បជានមុសាវាទេតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បុព្ពេ’’តិអាទិ. សោ ច បន មុសាវាទោ បុព្ពភាគក្ខណេ, តង្ខណេ ច វិជានន្តស្ស ហោតិ ‘‘បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘មុសា ភណិស្ស’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘មុសា ភណាមី’’’តិ (បាចិ. ៤) វុត្តត្តាតិ អាហ ‘‘បុព្ពេបិ ជានិត្វា វចនក្ខណេបិ ជានន្តស្សា’’តិ. ឯតញ្ហិ ទ្វយំ អង្គភូតំ, ឥតរំ បន ហោតុ វា, មា វា, អការណមេតំ. ននុ ចេតំ ភណនមេវ ញាយតីតិ អាហ ‘‘ភណនញ្ច នាមា’’តិអាទិ. អភូតស្សាតិ អតច្ឆស្ស.

ហត្ថកំ សក្យបុត្តន្តិ ឯត្ថ ហត្ថកោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ. សក្យានំ បុត្តោតិ សក្យបុត្តោ. ពុទ្ធកាលេ កិរ សក្យកុលតោ អសីតិ បុរិសសហស្សានិ បព្ពជិំសុ, តេសំ សោ អញ្ញតរោ. អវជានិត្វា បដិជាននាទិវត្ថុស្មិន្តិ ឯត្ថ អវជានិត្វា បដិជាននំ នាម តិត្ថិយេហិ សទ្ធិំ កថេន្តោ អត្តនោ វាទេ កញ្ចិ ទោសំ សល្លក្ខេន្តោ ‘‘នាយំ មម វាទោ’’តិ អវជានិត្វា បុន កថេន្តោ កថេន្តោ និទ្ទោសតំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘មមេវ អយំ វាទោ’’តិ បដិជានាតិ. អាទិសទ្ទេន បដិជានិត្វា អវជាននំ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរណំ, សម្បជានមុសាភាសនំ, សង្កេតំ កត្វា វិសំវាទករណញ្ច សង្គណ្ហាតិ. ឥទានិ អាបត្តិភេទទស្សនត្ថំ ‘‘ឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនត្ថ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

អនុបធារេត្វា សហសា ភណន្តស្សាតិ អវីមំសិត្វា វេគេន ទិដ្ឋម្បិ ‘‘អទិដ្ឋំ មេ’’តិអាទិនា ភណន្តស្ស. ‘‘អញ្ញំ ភណិស្សាមី’’តិ អញ្ញំ ភណន្តស្សាតិ យោ មន្ទត្តា មោមូហត្តា បក្ខលន្តោ ‘‘ចីវរ’’ន្តិ វត្តព្ពេ ‘‘ចីរ’’ន្តិអាទីនិ ភណតិ, អយំ ‘‘អញ្ញំ ភណិស្សាមី’’តិ អញ្ញំ ភណតិ នាម. យោ បន សាមណេរេន ‘‘អបិ, ភន្តេ, មយ្ហំ ឧបជ្ឈាយំ បស្សិត្ថា’’តិ វុត្តោ កេឡិំ កុរុមានោ ‘‘តវ ឧបជ្ឈាយោ ទារុសកដំ យោជេត្វា គតោ ភវិស្សតី’’តិ វា សិង្គាលសទ្ទំ សុត្វា ‘‘កស្សាយំ សទ្ទោ’’តិ វុត្តោ ‘‘មាតុយា តេ យានេន គច្ឆន្តិយា កទ្ទមេ លគ្គចក្កំ ឧទ្ធរន្តានំ អយំ សទ្ទោ’’តិ វា ឯវំ នេវ ទវា, ន រវា អញ្ញំ ភណតិ, សោ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិយេវ. អញ្ញា បូរណកថា នាម ហោតិ – ឯកោ គាមេ ថោកំ តេលំ លភិត្វា វិហារំ អាគតោ សាមណេរំ ភណតិ ‘‘ត្វំ អជ្ជ កុហិំ គតោ, គាមោ ឯកតេលោ អហោសី’’តិ វា, បច្ឆិកាយ ឋបិតំ បូវខណ្ឌំ លភិត្វា ‘‘អជ្ជ គាមេ បច្ឆិកាហិ បូវេ ចារេសុ’’ន្តិ វា, អយំ មុសាវាទោវ ហោតិ. វិសំវាទនបុរេក្ខារតាតិ វិសំ វាទេន្តិ ឯតេនាតិ វិសំវាទនំ, វញ្ចនាធិប្បាយវសប្បវត្តំ ចិត្តំ, តស្ស បុរេក្ខារតា វិសំវាទនបុរេក្ខារតា, វិសំវាទនចិត្តស្ស បុរតោ ករណន្តិ អត្ថោ.

មុសាវាទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.