៤. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

បច្ឆិមមាសស្ស បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយាតិ ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ. តាវាតិ តាវ បរិមាណេ កាលេ. ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ កត្តិកបុណ្ណមា, ឥមស្មិំ បញ្ចមាសេតិ អត្ថោ. កាលោ វស្សិកសាដិកាយាតិអាទិនាតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន ‘‘សមយោ វស្សិកសាដិកាយ, អញ្ញេបិ មនុស្សា វស្សិកសាដិកចីវរំ ទេន្តី’’តិ (បារា. ៦២៨) ឥមេសំ គហណំ. ទេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរន្តិអាទិកាយាតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន បន ‘‘អាហរថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរំ, បរិវត្តេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរំ, ចេតាបេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរ’’ន្តិ ឥមេសំ គហណំ. អត្តនោ អញ្ញាតកអប្បវារិតេសុ តទុភយំ ករោន្តស្ស កិំ ហោតីតិ អាហ ‘‘អញ្ញាតកអប្បវារិតដ្ឋានេ’’តិអាទិ. ‘‘វត្តភេទេ ទុក្កដ’’ន្តិ ឥទំ វស្សិកសាដិកំ បុព្ពេ អទេន្តេ សន្ធាយ វុត្តំ. យេ បន បុព្ពេបិ ទេន្តិ, តេសុ វត្តភេទោ នត្ថិ. វុត្តញ្ហិ សមន្តបាសាទិកាយំ ‘‘យេ មនុស្សា បុព្ពេបិ វស្សិកសាដិកចីវរំ ទេន្តិ, ឥមេ បន សចេបិ អត្តនោ អញ្ញាតកអប្បវារិតា ហោន្តិ, វត្តភេទោ នត្ថិ តេសុ សតុប្បាទករណស្ស អនុញ្ញាតត្តា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៨). អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយន្តិ ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អញ្ញាតកំ គហបតិំ វា គហបតានិំ វា ចីវរំ វិញ្ញាបេយ្យ អញ្ញត្រ សមយា, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បារា. ៥១៨) ឥមិនា សិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. ឥទំ បន បកតិយា វស្សិកសាដិកទាយកេសុបិ ហោតិយេវ.

គិម្ហានំ បច្ឆិមទ្ធមាសស្ស បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយាតិ ឯត្ថ ជេដ្ឋមូលកាឡបក្ខូបោសថស្ស បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ អាសាឡ្ហិបុណ្ណមា, អយមទ្ធមាសោ គិម្ហានំ បច្ឆិមទ្ធមាសោ នាម, តស្ស បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយាតិ អត្ថោ, អទ្ធមាសស្ស បឋមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. កត្តិកមាសស្ស បច្ឆិមទិវសោ នាម បច្ឆិមកត្តិកមាសស្ស បុណ្ណមា. ឯត្តាវតាតិ ‘‘មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ ភិក្ខុនា វស្សិកសាដិកចីវរំ បរិយេសិតព្ពំ, អទ្ធមាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ កត្វា និវាសេតព្ព’’ន្តិ ឯត្តកេន គណនេន. បរិយេសនក្ខេត្តន្តិ បរិយេសនស្ស ខេត្តំ. ឯតស្មិញ្ហិ មាសេ វស្សិកសាដិកំ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ វដ្ដតិ. ករណនិវាសនក្ខេត្តម្បីតិ ករណក្ខេត្តញ្ចេវ និវាសនក្ខេត្តញ្ច. បិ-សទ្ទេន បរិយេសនក្ខេត្តំ សម្បិណ្ឌេតិ. ឯតស្មិញ្ហិ អទ្ធមាសេ បរិយេសិតុំ, កាតុំ, និវាសេតុញ្ច វដ្ដតិ, អធិដ្ឋាតុំយេវ ន វដ្ដតិ. យំ បន សមន្តបាសាទិកាយំ កត្ថចិ បោត្ថកេ ‘‘ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ កាលបក្ខុបោសថោ, អយមេកោ អទ្ធមាសោ បរិយេសនក្ខេត្តញ្ចេវ ករណក្ខេត្តញ្ច. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ វស្សិកសាដិកំ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ, លទ្ធំ កាតុញ្ច វដ្ដតិ, និវាសេតុំ, អធិដ្ឋាតុញ្ច ន វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៨) វចនំ ទិស្សតិ, តំ បមាទលិខិតំ មាតិកាយ វិរោធតោតិ ទដ្ឋព្ពំ. ‘‘អទ្ធមាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ កត្វា និវាសេតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៦២៧) ហិ បាឡិ. សព្ពម្បីតិ បរិយេសនំ, ករណំ, និវាសនំ, អធិដ្ឋានញ្ចាតិ សព្ពម្បិ. ឥមិនា ឥមេ ចត្តារោ មាសា បរិយេសនករណនិវាសនាធិដ្ឋានានំ ចតុន្នម្បិ ខេត្តន្តិ ទស្សេតិ. ឯតេសុ ហិ ចតូសុ មាសេសុ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ, លទ្ធំ កាតុំ, និវាសេតុំ, អធិដ្ឋាតុញ្ច វដ្ដតិ.

វស្សំ ឧក្កឌ្ឍីយតីតិ សំវច្ឆរំ ឧទ្ធំ កឌ្ឍីយតិ វឌ្ឍីយតិ, អារុយ្ហតីតិ អត្ថោ, វស្សានស្ស បឋមមាសំ ឧក្កឌ្ឍិត្វា គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសមេវ ករោន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. វស្សូបនាយិកទិវសេ អធិដ្ឋាតព្ពាតិ វស្សានតោ បុព្ពេយេវ ទសាហស្ស អតិក្កន្តត្តា វស្សូបនាយិកទិវសេយេវ អធិដ្ឋាតព្ពា. តញ្ហិ ទិវសំ អតិក្កាមេតុំ ន វដ្ដតិ. អន្តោវស្សេ បន លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច តស្មិំយេវ អន្តោវស្សេ លទ្ធទិវសតោ បដ្ឋាយ ទសាហំ នាតិក្កាមេតព្ពា, ទសាហាតិក្កមេ និដ្ឋិតា បន តទហេវ អធិដ្ឋាតព្ពា. ទសាហេ អប្បហោន្តេ ចីវរកាលំ នាតិក្កាមេតព្ពា. អយំ តាវ កតាយ បរិហារោ. អកតាយ បន កោ បរិហារោតិ អាហ ‘‘សចេ’’តិអាទិ. ឯកាហម្បិ ន លភតិ ឥតោ អញ្ញស្ស បរិហារស្សាភាវតោតិ អធិប្បាយោ.

សោ កុតោ ហោតីតិ អាហ ‘‘យាវ ហេមន្តស្ស បឋមទិវសោ’’តិ, ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិតោ បដ្ឋាយ យាវ កត្តិកបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទទិវសោ, តាវាតិ អត្ថោ. ឯតេសុ សត្តសុ បិដ្ឋិសមយមាសេសូតិ បដិលោមក្កមេន វុត្តេសុ កត្តិកបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទាទីសុ ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសាវសានេសុ ឯតេសុ សត្តសុ បិដ្ឋិសមយនាមកេសុ មាសេសុ. សតុប្បាទករណេនាតិ ‘‘កាលោ វស្សិកសាដិកាយា’’តិអាទិនា នយេន សតុប្បាទករណេន. វិញ្ញាបេន្តស្សាតិ ‘‘ទេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរ’’ន្តិអាទិនា (បារា. ៦២៨) នយេន វិញ្ញត្តិំ ករោន្តស្ស. តេន សិក្ខាបទេន អនាបត្តីតិ អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន អនាបត្តិ, ឥមិនា បន សិក្ខាបទេន អាបត្តិយេវ អសមយត្តា. វុត្តញ្ហេតំ ភទន្តពុទ្ធទត្តាចរិយេន –

‘‘កត្វា បន សតុប្បាទំ, វស្សសាដិកចីវរំ;

និប្ផាទេន្តស្ស ភិក្ខុស្ស, សមយេ បិដ្ឋិសម្មតេ.

‘‘ហោតិ និស្សគ្គិយាបត្តិ, ញាតកាញ្ញាតកាទិនោ;

តេសុយេវ ច វិញ្ញត្តិំ, កត្វា និប្ផាទនេ តថា’’តិ.

ឯត្ថ ច ‘‘ឥទំ មេ, ភន្តេ, វស្សិកសាដិកចីវរំ អតិរេកមាសេ សេសេ គិម្ហានេ បរិយិដ្ឋំ អតិរេកទ្ធមាសេ សេសេ គិម្ហានេ កត្វា បរិទហិតំ និស្សគ្គិយ’’ន្តិ ឥមិនា (បារា. ៦២៨) នយេន និស្សជ្ជនវិធានំ វេទិតព្ពំ.

វស្សិកសាដិកបរិយេសនវត្ថុស្មិន្តិ បដិកច្ចេវ វស្សិកសាដិកបរិយេសនវត្ថុស្មិំ. តិកបាចិត្តិយន្តិ អតិរេកមាសទ្ធមាសេសុ អតិរេកសញ្ញិវេមតិកឩនកសញ្ញីនំ បរិយេសននិវាសនវសេន តីណិ បាចិត្តិយានិ, ឯកសេសនិទ្ទេសោ ចាយំ, សាមញ្ញនិទ្ទេសោ វា. ឩនកមាសទ្ធមាសេសូតិ ឩនកមាសេ ចេវ ឩនកទ្ធមាសេ ច. អតិរេកសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស វា ទុក្កដន្តិ ឯត្ថ ‘‘បរិយេសននិវាសនំ ករោន្តស្សា’’តិ បាឋសេសោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘ឩនកមាសេ សេសេ គិម្ហានេ អតិរេកសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស វា បរិយេសន្តស្ស ទុក្កដំ, ឩនកទ្ធមាសេ សេសេ គិម្ហានេ ច អតិរេកសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស វា និវាសេន្តស្ស ទុក្កដ’’ន្តិ. ‘‘តថា’’តិ ឥមិនា ទុក្កដំ អតិទិសតិ, តញ្ច ទុក្កដំ ឧទកផុសិតគណនាយ អកត្វា ន្ហានបរិយោសានវសេន បយោគេ បយោគេ ការេតព្ពំ, តញ្ច ខោ វិវដង្គណេ អាកាសតោ បតិតឧទកេនេវ ន្ហាយន្តស្ស, ន ន្ហានកោដ្ឋកវាបិអាទីសុ ឃដេហិ អាសិត្តូទកេន ន្ហាយន្តស្ស. តេនេវាហ ‘‘សតិយា វស្សិកសាដិកាយា’’តិអាទិ. បោក្ខរណិយាទីសុ បន នគ្គស្ស ន្ហាយន្តស្ស អនាបត្តីតិ សម្ពន្ធោ, បោក្ខរណិយាទីសុ បន សតិយាបិ វស្សិកសាដិកាយ នគ្គស្ស ន្ហាយន្តស្ស នត្ថិ ទុក្កដាបត្តីតិ អត្ថោ.

ឯវំ អន្តរាបត្តិយា អនាបត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ និស្សគ្គិយេន អនាបត្តិំ ទស្សេតុំ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ អច្ឆិន្នចីវរស្សាតិ អច្ឆិន្នសេសចីវរស្ស. តស្សាបិ អសមយេ និវាសតោ អនាបត្តិ. ឯស នយោ នដ្ឋចីវរស្ស វាតិ ឯត្ថាបិ. យថា ចេត្ថ និវាសេន្តានំ តេសំ អនាបត្តិ, ឯវំ តត្ថ បរិយេសន្តានម្បីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯត្ថ បន មហគ្ឃវស្សិកសាដិកំ ឋបេត្វា ន្ហាយន្តស្ស ចោរូបទ្ទវោ អាបទា នាមាតិ អាហ ‘‘អនិវត្ថ’’ន្តិអាទិ. អាបទាសុ វា និវាសយតោតិ អាបទាសុ វិជ្ជមានាសុ អសមយេ និវាសេន្តស្ស. យំ បន សមន្តបាសាទិកាយំ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្សាតិ ឯតំ វស្សិកសាដិកំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ. តេសញ្ហិ នគ្គានំ កាយោវស្សាបនេ អនាបត្តិ. ឯត្ថ ច មហគ្ឃវស្សិកសាដិកំ និវាសេត្វា ន្ហាយន្តស្ស ចោរូបទ្ទវោ អាបទា នាមា’’តិ អច្ឆិន្នចីវរាទិនោ និស្សគ្គិយេន អនាបត្តិំ អទស្សេត្វា នគ្គស្ស ន្ហាយតោ ទុក្កដេនេវ អនាបត្តិទស្សនំ, តំ យុត្តំ វិយ ន ទិស្សតិ. សព្ពសិក្ខាបទេសុ ហិ មូលាបត្តិយា ឯវ អាបត្តិប្បសង្គេ អនាបត្តិទស្សនត្ថំ អនាបត្តិវារោ អារភីយតិ, ន អន្តរាបត្តិយាតិ, តស្មា ឧបបរិក្ខិតព្ពំ. សចីវរតាតិ អន្តរវាសកឧត្តរាសង្គេហិ សចីវរតា.

វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.