១០. រាជសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ រាជភោគ្គោតិ រាជតោ ភោគ្គំ ភុញ្ជិតព្ពំ អស្ស អត្ថីតិ រាជភោគ្គោ, ‘‘រាជភោគោ’’តិបិ បាឋោ, រាជតោ ភោគោ អស្ស អត្ថីតិ អត្ថោ. ចីវរចេតាបន្នន្តិ ហិរញ្ញាទិកំ អកប្បិយំ. បហិណេយ្យាតិ បេសេយ្យ. ឥមិនាតិអាទិ អាគមនសុទ្ធិំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. សចេ ហិ ‘‘ឥទំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទេហី’’តិ បេសេយ្យ, អាគមនស្ស អសុទ្ធត្តា អកប្បិយវត្ថុំ អារព្ភ ភិក្ខុនា កប្បិយការកោបិ និទ្ទិសិតព្ពោ ន ភវេយ្យ. អាភតន្តិ អានីតំ. ន ខោ មយន្តិអាទិ ឥទំ កប្បិយវសេន អាភតម្បិ ចីវរមូលំ ឦទិសេន ទូតវចនេន អកប្បិយំ ហោតិ, តស្មា តំ បដិក្ខិបិតព្ពន្តិ ទស្សេតុំ វុត្តំ. សុវណ្ណំ រជតំ កហាបណោ មាសកោតិ ឥមានិ ហិ ចត្តារិ និស្សគ្គិយវត្ថូនិ, មុត្តា មណិ វេឡុរិយោ សង្ខោ សិលា បវាឡំ លោហិតង្កោ មសារគល្លំ សត្ត ធញ្ញានិ ទាសិទាសខេត្តវត្ថុបុប្ផារាមផលារាមាទយោតិ ឥមានិ ទុក្កដវត្ថូនិ ច អត្តនោ វា ចេតិយសង្ឃគណបុគ្គលានំ វា អត្ថាយ សម្បដិច្ឆិតុំ ន វដ្ដន្តិ, តស្មា តំ សាទិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘ន ខោ មយ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

ចីវរញ្ច ខោ មយំ បដិគ្គណ្ហាមាតិ ឥទំ បន អត្តានំ ឧទ្ទិស្ស អាភតត្តា វត្តុំ វដ្ដតិ, តស្មា វុត្តំ. កាលេនាតិ យុត្តបត្តកាលេន, យទា នោ អត្ថោ ហោតិ, តទា កប្បិយំ ចីវរំ បដិគ្គណ្ហាមាតិ អត្ថោ. វេយ្យាវច្ចករោតិ កប្បិយការកោ. និទ្ទិសិតព្ពោតិឥទំ ‘‘អត្ថិ បនាយស្មតោ កោចិ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ កប្បិយវចនេន វុត្តត្តា អនុញ្ញាតំ. សចេ បន ទូតោ ‘‘កោ ឥមំ គណ្ហាតី’’តិ វា ‘‘កស្ស ទេមី’’តិ វា វទតិ, ន និទ្ទិសិតព្ពោ. អារាមិកោ វា ឧបាសកោ វាតិឥទំ សារុប្បតាយ វុត្តំ, ឋបេត្វា បន បញ្ច សហធម្មិកេ យោ កោចិ កប្បិយការកោ វដ្ដតិ. ឯសោ ខោ, អាវុសោតិឥទំ ភិក្ខុស្ស កប្បិយវចនទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ឯវមេវ ហិ វត្តព្ពំ, ‘‘ឯតស្ស ទេហី’’តិអាទិ ន វត្តព្ពំ. សញ្ញត្តោ សោ មយាតិ អាណត្តោ សោ មយា, យថា តុម្ហាកំ ចីវរេន អត្ថេ សតិ ចីវរំ ទស្សតិ, ឯវំ វុត្តោតិ អត្ថោ. ទូតេន ហិ ឯវំ អារោចិតេយេវ តំ ចោទេតុំ វដ្ដតិ, នេវ តស្ស ហត្ថេ ទត្វា គតមត្តការណេន. សចេ បន ‘‘អយំ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ សម្មុខា និទ្ទិដ្ឋោ ហោតិ, ទូតោ ច សម្មុខា ឯវ តស្ស ហត្ថេ ចេតាបន្នំ ទត្វា ‘‘ថេរស្ស ចីវរំ កិណិត្វា ទេហី’’តិ គច្ឆតិ, ឯវំ ‘‘សញ្ញត្តោ សោ មយា’’តិ អវុត្តេបិ ចោទេតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន ទូតោ គច្ឆន្តោវ ‘‘អហំ តស្ស ហត្ថេ ទស្សាមិ, តុម្ហេ ចីវរំ គណ្ហេយ្យាថា’’តិ ភិក្ខុនោ វត្វា វា គច្ឆតិ, អញ្ញំ វា បេសេត្វា អារោចាបេតិ, ឯវំ សតិ ឥតរម្បិ ចោទេតុំ វដ្ដតិយេវ. ទេសនាមត្តមេវ ចេតំ ‘‘ទូតេនា’’តិ. យោបិ អត្តនា អាហរិត្វា ឯវំ បដិបជ្ជតិ, តស្មិម្បិ ឥទមេវ លក្ខណំ. អត្ថោ មេ, អាវុសោ, ចីវរេនាតិ ចោទនាលក្ខណនិទស្សនមេតំ. សចេ ហិ វាចាយ ចោទេតិ, ឥទំ វា វចនំ យាយ កាយចិ ភាសាយ ឯតស្ស អត្ថោ វា វត្តព្ពោ, ‘‘ទេហិ មេ, អាហរ មេ’’តិអាទិនា នយេន បន វត្តុំ ន វដ្ដតិ. អភិនិប្ផាទេយ្យាតិ ឯវំ វចីភេទំ កត្វា តិក្ខត្តុំ ចោទយមានោ បដិលាភវសេន សាធេយ្យ. ឥច្ចេតំ កុសលន្តិ ឯតំ សុន្ទរំ.

ឆក្ខត្តុបរមន្តិ ភាវនបុំសកវចនមេតំ. ឆក្ខត្តុបរមញ្ហិ តេន ចីវរំ ឧទ្ទិស្ស តុណ្ហីភូតេន ឋាតព្ពំ, ន និសីទិតព្ពំ, ន អាមិសំ បដិគ្គហេតព្ពំ, ន ធម្មោ ភាសិតព្ពោ. ‘‘កិំការណា អាគតោសី’’តិ វុត្តេ បន ‘‘ជានាហិ, អាវុសោ’’តិ ឯត្តកមេវ វត្តព្ពំ. សចេ និសជ្ជាទីនិ ករោតិ, ឋានំ ភញ្ជតិ, អាគតការណំ វិនាសេតិ, ឥទំ កាយេន ចោទនាយ លក្ខណទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឯត្ថ ច ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន តិស្សន្នំ ចោទនានំ ឆន្នញ្ច ឋានានំ អនុញ្ញាតត្តា ចោទនាយ ទិគុណំ ឋានំ អនុញ្ញាតំ ហោតិ, តស្មា សចេ ចោទេតិយេវ, ន តិដ្ឋតិ, ឆ ចោទនាយោ លព្ភន្តិ. សចេ តិដ្ឋតិយេវ, ន ចោទេតិ, ទ្វាទស ឋានានិ លព្ភន្តិ. សចេ ឧភយំ ករោតិ, ឯកាយ ចោទនាយ ទ្វេ ឋានានិ ហាបេតព្ពានិ. តត្ថ យោ ឯកទិវសមេវ បុនប្បុនំ គន្ត្វា ឆក្ខត្តុំ ចោទេតិ, សកិំយេវ វា គន្ត្វា ‘‘អត្ថោ មេ, អាវុសោ, ចីវរេនា’’តិ ឆក្ខត្តុំ វទតិ, តថា ឯកទិវសមេវ បុនប្បុនំ គន្ត្វា ទ្វាទសក្ខត្តុំ តិដ្ឋតិ, សកិំយេវ វា គន្ត្វា តត្រ តត្រ ឋានេ តិដ្ឋតិ, សោបិ សព្ពចោទនាយោ សព្ពដ្ឋានានិ ច ភញ្ជតិ, កោ បន វាទោ នានាទិវសេសុ ឯវំ ករោន្តស្សាតិ អយមេត្ថ វិនិច្ឆយោ. យេ បន កប្បិយការកេ ទាយកោ សយមេវ គន្ត្វា និសីទតិ តេ សតក្ខត្តុម្បិ ចោទេតុំ វដ្ដតិ. យោ បន ឧភោហិ បិ អនិទ្ទិដ្ឋោ មុខវេវដិកកប្បិយការកោ ច បរម្មុខកប្បិយការកោ ច, សោ ន កិញ្ចិ វត្តព្ពោ, ឯវំ ឥធ ទសបិ កប្បិយការកា ទស្សិតា ហោន្តិ.

តតោ ចេ ឧត្តរីតិ វុត្តចោទនាឋានបរិមាណតោ ឧត្តរិ. និស្សគ្គិយន្តិ ឧត្តរិ វាយាមមានស្ស សព្ពប្បយោគេសុ ទុក្កដំ, បដិលាភេន និស្សគ្គិយំ ហោតិ. ឯត្ថ ច ‘‘ឥទំ មេ, ភន្តេ, ចីវរំ អតិរេកតិក្ខត្តុំ ចោទនាយ អតិរេកឆក្ខត្តុំ ឋានេន អភិនិប្ផាទិតំ និស្សគ្គិយ’’ន្តិ (បារា. ៥៣៩) ឥមិនា នយេន និស្សជ្ជនវិធានំ វេទិតព្ពំ. យតស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតន្តិ យតោ រាជតោ វា រាជភោគ្គតោ វា អស្ស ភិក្ខុនោ ចីវរចេតាបន្នំ អានីតំ, ‘‘យត្វស្សា’’តិបិ បាឋោ, អយមេវ អត្ថោ. តត្ថាតិ តស្ស រញ្ញោ វា រាជភោគ្គស្ស វា សន្តិកំ, សមីបត្ថេ ហិ ឥទំ ភុម្មវចនំ. ន តំ តស្ស ភិក្ខុនោ កិញ្ចិ អត្ថំ អនុភោតីតិ តំ ចេតាបន្នំ តស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមត្តកម្បិ កម្មំ ន និប្ផាទេតិ. យុញ្ជន្តាយស្មន្តោ សកន្តិ អាយស្មន្តោ អត្តនោ សន្តកំ ធនំ បាបុណន្តុ. មា វោ សកំ វិនស្សាតិ តុម្ហាកំ សន្តកំ មា វិនស្សតុ. អយំ តត្ថ សាមីចីតិ អយំ តត្ថ អនុធម្មតា លោកុត្តរធម្មំ អនុគតា, វត្តធម្មតាតិ អត្ថោ, តស្មា ឯវំ អករោន្តោ វត្តភេទេ ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ.

សាវត្ថិយំ ឧបនន្ទំ អារព្ភ ‘‘អជ្ជុណ្ហោ, ភន្តេ, អាគមេហី’’តិ (បារា. ៥៣៧) វុច្ចមានោ នាគមេសិ, តស្មិំ វត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ឩនកេសុ ចោទនាឋានេសុ អតិរេកសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. អចោទនាយ លទ្ធេ, សាមិកេហិ ចោទេត្វា ទិន្នេ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. កប្បិយការកស្ស ភិក្ខុនោ និទ្ទិដ្ឋភាវោ, ទូតេន អប្បិតតា, តតុត្តរិវាយាមោ, តេន វាយាមេន បដិលាភោតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ចតុត្ថសទិសានេវាតិ.

រាជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចីវរវគ្គោ បឋមោ.