២. ឯឡកលោមវគ្គោ

១. កោសិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឯឡកលោមវគ្គស្ស បឋមេ កោសិយមិស្សកន្តិ ឯកេនាបិ កោសិយំសុនា អន្តមសោ តស្ស ករណដ្ឋានេ វាតវេគេន និបាតិតេនាបិ មិស្សីកតំ. សន្ថតន្តិ សមេ ភូមិភាគេ កោសិយំសូនិ ឧបរូបរិ សន្ថរិត្វា កញ្ជិយាទីហិ សិញ្ចិត្វា កត្តព្ពតាលក្ខណំ. ការាបេយ្យ និស្សគ្គិយន្តិ ករណការាបនប្បយោគេសុ ទុក្កដំ, បដិលាភេន និស្សគ្គិយំ ហោតិ. ឯត្ថ ច ‘‘ឥទំ មេ, ភន្តេ, កោសិយមិស្សកំ សន្ថតំ ការាបិតំ និស្សគ្គិយ’’ន្តិ (បារា. ៥៤៤) ឥមិនា នយេន និស្សជ្ជនវិធានំ វេទិតព្ពំ, ឥមស្សេវ វចនស្ស អនុសារេន ឥតោ បរំ សព្ពសន្ថតំ វេទិតព្ពំ. សក្កា ហិ ឯត្តាវតា ជានិតុន្តិ ន តំ ឥតោ បរំ ទស្សយិស្សាម.

អាឡវិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ កោសិយមិស្សកំ សន្ថតំ ការាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អត្តនោ អត្ថាយ ការាបនវសេន សាណត្តិកំ, អត្តនា វិប្បកតបអយោសាបននយេន ចតុក្កបាចិត្តិយំ, អញ្ញស្សត្ថាយ ករណការាបនេសុ អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជនេ ច ទុក្កដំ. វិតានាទិករណេ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. កោសិយមិស្សកភាវោ, អត្តនោ អត្ថាយ សន្ថតស្ស ករណការាបនំ, បដិលាភោ ចាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីនិ ធោវាបនសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវាតិ.

កោសិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. សុទ្ធកាឡកសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទុតិយេ សុទ្ធកាឡកានន្តិ សុទ្ធានំ កាឡកានំ អញ្ញេហិ អមិស្សីកតានំ. វេសាលិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ តាទិសំ សន្ថតំ ករណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសំ បឋមសទិសមេវាតិ.

សុទ្ធកាឡកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ទ្វេភាគសិក្ខាបទវណ្ណនា

តតិយេ ទ្វេ ភាគាតិ ទ្វេ កោដ្ឋាសា. អាទាតព្ពាតិ គហេតព្ពា. គោចរិយានន្តិ កបិលវណ្ណានំ. អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – យត្តកេហិ កត្តុកាមោ ហោតិ, តេសុ តុលយិត្វា ទ្វេ កោដ្ឋាសា កាឡកានំ គហេតព្ពា, ឯកោ ឱទាតានំ, ឯកោ គោចរិយានំ. ឯកស្សាបិ កាឡកលោមស្ស អតិរេកភាវេ និស្សគ្គិយំ ហោតិ, ឩនកំ វដ្ដតិ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ តាទិសំ សន្ថតំ ករណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, កិរិយាកិរិយំ, សេសំ បឋមសទិសមេវាតិ. ឥមានិ បន តីណិ និស្សជ្ជិត្វា បដិលទ្ធានិបិ បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដន្តិ.

ទ្វេភាគសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ឆព្ពស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

ចតុត្ថេ ឱរេន ចេ ឆន្នំ វស្សានន្តិ ឆន្នំ វស្សានំ ឱរិមភាគេ, អន្តោតិ អត្ថោ. អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយាតិ យំ សង្ឃោ គិលានស្ស ភិក្ខុនោ សន្ថតសម្មុតិំ ទេតិ, តំ ឋបេត្វា អលទ្ធសម្មុតិកស្ស ឆព្ពស្សព្ភន្តរេ អញ្ញំ សន្ថតំ ករោន្តស្ស និស្សគ្គិយំ ហោតិ.

សាវត្ថិយំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ អនុវស្សំ សន្ថតំ ការាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយា’’តិ អយមេត្ថ អនុបញ្ញត្តិ, សា យេន លទ្ធា ហោតិ, តស្ស យាវ រោគោ ន វូបសម្មតិ, វូបសន្តោ វា បុន កុប្បតិ, តាវ គតគតដ្ឋានេ អនុវស្សម្បិ កាតុំ វដ្ដតិ, អញ្ញស្សត្ថាយ ការេតុំ, កតញ្ច បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ, សេសំ បឋមសទិសមេវាតិ.

ឆព្ពស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. និសីទនសិក្ខាបទវណ្ណនា

បញ្ចមេ បុរាណសន្ថតំ នាម យត្ថ សកិម្បិ និសិន្នោ វា ហោតិ និបន្នោ វា. សមន្តាតិ ឯកបស្សតោ វដ្ដំ វា ចតុរស្សំ វា ឆិន្ទិត្វា គហិតដ្ឋានំ យថា វិទត្ថិមត្តំ ហោតិ, ឯវំ គហេតព្ពំ. សន្ថរន្តេន បន ឯកទេសេ វា សន្ថរិតព្ពំ, វិជដេត្វា វា មិស្សកំ កត្វា សន្ថរិតព្ពំ, ឯវំ ថិរតរំ ហោតិ. អនាទា ចេតិ សតិ បុរាណសន្ថតេ អគ្គហេត្វា. អសតិ បន អគ្គហេត្វាបិ វដ្ដតិ, អញ្ញស្សត្ថាយ ការេតុំ, កតញ្ច បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ.

សាវត្ថិយំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ សន្ថតវិស្សជ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សេសំ តតិយសទិសមេវាតិ.

និសីទនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ឯឡកលោមសិក្ខាបទវណ្ណនា

ឆដ្ឋេ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នស្សាតិ អទ្ធានសង្ខាតំ ទីឃមគ្គំ បដិបន្នស្ស, សព្ពញ្ចេតំ វត្ថុមត្តទីបនមេវ, យត្ថ កត្ថចិ បន ធម្មេន លភិត្វា គណ្ហតោ ទោសោ នត្ថិ. តិយោជនបរមន្តិ គហិតដ្ឋានតោ តិយោជនប្បមាណំ ទេសំ. សហត្ថាតិ សហត្ថេន, អត្តនា ហរិតព្ពានីតិ អត្ថោ. អសន្តេ ហារកេតិ អសន្តេយេវ អញ្ញស្មិម្បិ ហារកេ. សចេ បន អត្ថិ, តំ គាហេតុំ វដ្ដតិ. អត្តនា បន អន្តមសោ វាតាពាធប្បដិការត្ថំ សុត្តកេន អពន្ធិត្វា កណ្ណច្ឆិទ្ទេ បក្ខិត្តានិបិ អាទាយ តិយោជនំ ឯកំ បាទំ អតិក្កាមេន្តស្ស ទុក្កដំ, ទុតិយបាទាតិក្កមេ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ.

សាវត្ថិយំ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អារព្ភ តិយោជនាតិក្កមនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, អសាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ឩនកតិយោជនេ អតិរេកសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ. តិយោជនំ ហរណបច្ចាហរណេ, វាសាធិប្បាយេន គន្ត្វា តតោ បរំ ហរណេ, អច្ឆិន្នំ វា និស្សដ្ឋំ វា បដិលភិត្វា ហរណេ, អញ្ញំ ហរាបនេ, អន្តមសោ សុត្តកេនបិ ពទ្ធកតភណ្ឌហរណេ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ឯឡកលោមានំ អកតភណ្ឌតា, បឋមប្បដិលាភោ, អត្តនា អាទាយ វា អញ្ញស្ស អជានន្តស្ស យានេ បក្ខិបិត្វា វា តិយោជនាតិក្កមនំ, អាហរណបច្ចាហរណំ, អវាសាធិប្បាយតាតិ ឥមានេត្ថ បញ្ច អង្គានិ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ឯឡកលោមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. ឯឡកលោមធោវាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា

សត្តមេ សក្កេសុ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ ឯឡកលោមធោវាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ. តត្ថ បុរាណចីវរធោវាបនេ វុត្តនយេនេវ សព្ពោបិ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

ឯឡកលោមធោវាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ជាតរូបសិក្ខាបទវណ្ណនា

អដ្ឋមេ ជាតរូបរជតន្តិ សុវណ្ណញ្ចេវ រូបិយញ្ច, អបិច កហាបណោ លោហមាសកទារុមាសកជតុមាសកាទយោបិ យេ វោហារំ គច្ឆន្តិ, សព្ពេ តេ ឥធ រជតន្ត្វេវ វុត្តា. ឧគ្គណ្ហេយ្យ វាតិ អត្តនោ អត្ថាយ ទិយ្យមានំ វា យត្ថកត្ថចិ ឋិតំ វា និប្បរិគ្គហិតំ ទិស្វា សយំ គណ្ហេយ្យ វា. ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វាតិ តទេវ អញ្ញេន គាហាបេយ្យ វា. ឧបនិក្ខិត្តំ វា សាទិយេយ្យាតិ ‘‘ឥទំ អយ្យស្ស ហោតូ’’តិ ឯវំ សម្មុខា វា, ‘‘អសុកស្មិំ នាម ឋានេ មម ហិរញ្ញសុវណ្ណំ, តំ តុយ្ហំ ហោតូ’’តិ ឯវំ បរម្មុខា ឋិតំ វា កេវលំ វាចាយ វា ហត្ថមុទ្ទាយ វា ‘‘តុយ្ហ’’ន្តិ វត្វា បរិច្ចត្តំ យោ កាយវាចាហិ អប្បដិក្ខិបិត្វា ចិត្តេន អធិវាសេយ្យ, អយំ ‘‘សាទិយេយ្យា’’តិ វុច្ចតិ. សចេ បន ចិត្តេន សាទិយតិ, គណ្ហិតុកាមោ ហោតិ, កាយេន វា វាចាយ វា ‘‘នយិទំ កប្បតី’’តិ បដិក្ខិបតិ, កាយវាចាហិ អប្បដិក្ខិបិត្វា សុទ្ធចិត្តោ ហុត្វា ‘‘នយិទំ អម្ហាកំ កប្បតី’’តិ ន សាទិយតិ, វដ្ដតិ. និស្សគ្គិយន្តិ ឧគ្គហណាទីសុ យំកិញ្ចិ ករោន្តស្ស អឃនពទ្ធេសុ វត្ថូសុ វត្ថុគណនាយ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. តំ និស្សជ្ជន្តេន ‘‘អហំ, ភន្តេ, រូបិយំ បដិគ្គហេសិំ, ឥទំ មេ, ភន្តេ, និស្សគ្គិយំ, ឥមាហំ សង្ឃស្ស និស្សជ្ជាមី’’តិ (បារា. ៥៨៤) ឯវំ សង្ឃមជ្ឈេយេវ និស្សជ្ជិតព្ពំ. សចេ តត្ថ កោចិ គហដ្ឋោ អាគច្ឆតិ, ‘‘ឥទំ ជានាហី’’តិ វត្តព្ពោ. ‘‘ឥមិនា កិំ អាហរិយ្យតូ’’តិ ភណន្តេ បន ‘‘ឥទំ នាមា’’តិ អវត្វា ‘‘សប្បិអាទីនិ ភិក្ខូនំ កប្បន្តី’’តិ ឯវំ កប្បិយំ អាចិក្ខិតព្ពំ. សចេ សោ អាហរតិ, រូបិយប្បដិគ្គាហកំ ឋបេត្វា សព្ពេហិ ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ. រូបិយប្បដិគ្គាហកស្ស បន យំ តប្បច្ចយា ឧប្បន្នំ, តំ អញ្ញេន លភិត្វា ទិយ្យមានម្បិ អន្តមសោ តតោ និព្ពត្តរុក្ខច្ឆាយាបិ បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បន សោ កិញ្ចិ អាហរិតុំ ន ឥច្ឆតិ, ‘‘ឥមំ ឆដ្ដេហី’’តិ វត្តព្ពោ. សចេ យត្ថ កត្ថចិ និក្ខិបតិ, គហេត្វា វា គច្ឆតិ, ន វារេតព្ពោ. នោ ចេ ឆដ្ដេតិ, បញ្ចង្គសមន្នាគតោ ភិក្ខុ រូបិយឆដ្ដកោ សម្មន្និតព្ពោ. តេន អនិមិត្តំ កត្វាវ គូថំ វិយ ឆដ្ដេតព្ពំ. សចេ និមិត្តំ ករោតិ, ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ.

រាជគហេ ឧបនន្ទំ អារព្ភ រូបិយប្បដិគ្គហណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អរូបិយេ រូបិយសញ្ញិនោ វេមតិកស្ស វា, សង្ឃចេតិយាទីនំ អត្ថាយ គណ្ហន្តស្ស, មុត្តាមណិអាទិប្បដិគ្គហណេ ច ទុក្កដំ. រតនសិក្ខាបទនយេន និក្ខិបន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. ជាតរូបរជតភាវោ, អត្តុទ្ទេសិកតា, គហណាទីសុ អញ្ញតរភាវោតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សមុដ្ឋានាទីសុ សិយា កិរិយំ គហណេន អាបជ្ជនតោ, សិយា អកិរិយំ បដិក្ខេបស្ស អករណតោ, សេសំ សញ្ចរិត្តេ វុត្តនយមេវាតិ.

ជាតរូបសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

នវមេ នានប្បការកន្តិ កតាទិវសេន អនេកវិធំ. រូបិយសំវោហារន្តិ ជាតរូបរជតបរិវត្តនំ. បុរិមសិក្ខាបទេន ហិ និស្សគ្គិយវត្ថុទុក្កដវត្ថូនំ បដិគ្គហណំ វារិតំ, ឥមិនា បរិវត្តនំ. តស្មា ទុក្កដវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុកប្បិយវត្ថូនិ, កប្បិយវត្ថុនា ច ទុក្កដវត្ថុំ បរិវត្តេន្តស្ស ទុក្កដំ. និស្សគ្គិយវត្ថុនា បន និស្សគ្គិយវត្ថុំ វា ទុក្កដវត្ថុំ វា កប្បិយវត្ថុំ វា, ទុក្កដវត្ថុកប្បិយវត្ថូហិ ច និស្សគ្គិយវត្ថុំ បរិវត្តេន្តស្ស និស្សគ្គិយំ ហោតិ, តំ បុរិមនយានុសារេនេវ សង្ឃមជ្ឈេ និស្សជ្ជិតព្ពំ, និស្សដ្ឋវត្ថុស្មិញ្ច តត្ថ វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ.

សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ រូបិយសំវោហារវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, យំ អត្តនោ ធនេន បរិវត្តេតិ, តស្ស វា ធនស្ស វា រូបិយភាវោ ចេវ, បរិវត្តនញ្ចាតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ. កិរិយំ, សេសំ អនន្តរសិក្ខាបទេ វុត្តនយមេវាតិ.

រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. កយវិក្កយសិក្ខាបទវណ្ណនា

ទសមេ នានប្បការកន្តិ ចីវរាទីនំ កប្បិយភណ្ឌានំ វសេន អនេកវិធំ. កយវិក្កយន្តិ កយញ្ចេវ វិក្កយញ្ច. ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហិ, ឥមំ អាហរ, បរិវត្តេហិ, ចេតាបេហី’’តិ ឥមិនា ហិ នយេន បរស្ស កប្បិយភណ្ឌំ គណ្ហន្តោ កយំ សមាបជ្ជតិ, អត្តនោ កប្បិយភណ្ឌំ ទេន្តោ វិក្កយំ សមាបជ្ជតិ. តស្មា ឋបេត្វា បញ្ច សហធម្មិកេ យំ ឯវំ អត្តនោ កប្បិយភណ្ឌំ ទត្វា មាតុ សន្តកម្បិ កប្បិយភណ្ឌំ គណ្ហាតិ, តំ និស្សគ្គិយំ ហោតិ. វុត្តលក្ខណវសេន សង្ឃគណបុគ្គលេសុ យស្ស កស្សចិ និស្សជ្ជិតព្ពំ, ‘‘ឥមំ ភុញ្ជិត្វា វា គហេត្វា វា ឥទំ នាម អាហរ វា ករោហិ វា’’តិ រជនាទិំ អាហរាបេត្វា វា ធមករណាទិបរិក្ខារំ ភូមិសោធនាទិញ្ច នវកម្មំ ការេត្វា វា សន្តំ វត្ថុ និស្សជ្ជិតព្ពំ, អសន្តេ បាចិត្តិយំ ទេសេតព្ពមេវ.

សាវត្ថិយំ ឧបនន្ទំ អារព្ភ កយវិក្កយវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘ឥទំ កិំ អគ្ឃតី’’តិ ឯវំ អគ្ឃំ បុច្ឆន្តស្ស, យស្ស ហត្ថតោ ភណ្ឌំ គណ្ហិតុកាមោ ហោតិ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ អន្តមសោ តស្សេវ បុត្តភាតុកម្បិ កប្បិយការកំ កត្វា ‘‘ឥមិនា ឥទំ នាម គហេត្វា ទេហី’’តិ អាចិក្ខន្តស្ស, ‘‘ឥទំ អម្ហាកំ អត្ថិ, អម្ហាកញ្ច ឥមិនា ច ឥមិនា ច អត្ថោ’’តិ ឯវំ វត្វា អត្តនោ ធនេន លទ្ធំ គណ្ហន្តស្ស, សហធម្មិកេហិ សទ្ធិំ កយវិក្កយំ ករោន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ. យំ អត្តនោ ធនេន បរិវត្តេតិ, យេន ច បរិវត្តេតិ, តេសំ កប្បិយវត្ថុតា, អសហធម្មិកតា, កយវិក្កយាបជ្ជនញ្ចាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ. សេសំ រូបិយសំវោហារេ វុត្តនយមេវាតិ.

កយវិក្កយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឯឡកលោមវគ្គោ ទុតិយោ.