ទសកវណ្ណនា

៣៤៥. យេហិ សីលាទីហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ធម្មសរណតាយ ធម្មេនេវ នាថតិ ឦសតិ អភិភវតីតិ នាថោតិ វុច្ចតិ, តេ តស្ស នាថភាវករា ធម្មា ‘‘នាថករណា’’តិ វុត្តាតិ អាហ ‘‘សនាថា…បេ… បតិដ្ឋាករា ធម្មា’’តិ. តត្ថ អត្តនោ បតិដ្ឋាករាតិ យស្ស នាថភាវករា, តស្ស អត្តនោ បតិដ្ឋាវិធាយិនោ. អប្បតិដ្ឋោ អនាថោ, សប្បតិដ្ឋោ សនាថោតិ បតិដ្ឋត្ថោ នាថត្ថោ.

កល្យាណគុណយោគតោ កល្យាណាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘សីលាទិគុណសម្បន្នា’’តិ អាហ. មិជ្ជនលក្ខណា មិត្តា ឯតស្ស អត្ថីតិ មិត្តោ, សោ វុត្តនយេន កល្យាណោ អស្ស អត្ថីតិ តស្ស អត្ថិតាមត្តំ កល្យាណមិត្តបទេន វុត្តំ. អស្ស តេន សព្ពកាលំ អវិជហិតវាសោតិ តំ ទស្សេតុំ ‘‘កល្យាណសហាយោ’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘តេវស្សា’’តិអាទិ. តេវស្សាតិ តេ ឯវ កល្យាណមិត្តា អស្ស ភិក្ខុនោ. សហ អយនតោតិ សហ វត្តនតោ. អសមោធានេ ចិត្តេន, សមោធានេ បន ចិត្តេន ចេវ កាយេន ច សម្បវង្កោ.

សុខំ វចោ ឯតស្មិំ អនុកូលគាហិម្ហិ អាទរគារវវតិ បុគ្គលេតិ សុវចោ. តេនាហ ‘‘សុខេន វត្តព្ពោ’’តិអាទិ. ខមោតិ ខន្តា, តមេវស្ស ខមភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘គាឡ្ហេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. វាមតោតិ មិច្ឆា, អយោនិសោ វា គណ្ហាតិ. បដិប្ផរតីតិ បដាណិកភាវេន តិដ្ឋតិ. បទក្ខិណំ គណ្ហាតីតិ សម្មា យោនិសោ វា គណ្ហាតិ.

ឧច្ចាវចានីតិ វិបុលខុទ្ទកានិ. តត្រុបគមនីយាតិ តត្រ តត្រ មហន្តេ, ខុទ្ទកេ ច កម្មេ សាធនវសេន ឧបាយេន ឧបគច្ឆន្តិយា, តស្ស តស្ស កម្មស្ស និប្ផាទនេន សមត្ថាយាតិ អត្ថោ. តត្រុបាយាយាតិ វា តត្រ តត្រ កម្មេ សាធេតព្ពេ ឧបាយភូតាយ.

ធម្មេ អស្ស កាមោតិ ធម្មកាមោតិ ព្យធិករណានំបិ ពាហិរត្ថោ សមាសោ ហោតីតិ កត្វា វុត្តំ. កាមេតព្ពតោ វា បិយាយិតព្ពតោ កាមោ, ធម្មោ; ធម្មោ កាមោ អស្សាតិ ធម្មកាមោ. ធម្មោតិ បរិយត្តិធម្មោ អធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ បិយាយតីតិ អត្ថោ’’តិ. សមុទាហរណំ កថនំ សមុទាហារោ, បិយោ សមុទាហារោ ឯតស្សាតិ បិយសមុទាហារោ. សយញ្ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទេន ‘‘សក្កច្ច’’ន្តិ បទំ អនុកឌ្ឍតិ, តេន សយញ្ច សក្កច្ចំ ទេសេតុកាមោ ហោតីតិ យោជនា. អភិធម្មោ សត្តប្បករណានិ អធិកោ អភិវិសិដ្ឋោ ច បរិយត្តិធម្មោតិ កត្វា. វិនយោ ឧភតោវិភង្គា វិនយនតោ កាយវាចានំ. អភិវិនយោ ខន្ធកបរិវារា វិសេសតោ អាភិសមាចារិកធម្មកិត្តនតោ. អាភិសមាចារិកធម្មបារិបូរិវសេនេវ ហិ អាទិព្រហ្មចរិយកធម្មបារិបូរី. ធម្មោ ឯវ បិដកទ្វយស្សាបិ បរិយត្តិធម្មភាវតោ. មគ្គផលានិ អភិធម្មោ និព្ពានធម្មស្ស អភិមុខោតិ កត្វា. កិលេសវូបសមការណំ បុព្ពភាគិយា តិស្សោ សិក្ខា សង្ខេបតោ វិវដ្ដនិស្សិតោ សមថោ វិបស្សនា ច. ពហុលបាមោជ្ជោតិ ពលវបាមោជ្ជោ.

ការណត្ថេតិ និមិត្តត្ថេ. កុសលធម្មនិមិត្តំ ហិស្ស វីរិយារម្ភោ. តេនាហ ‘‘តេសំ អធិគមត្ថាយា’’តិ. កុសលេសុ ធម្មេសូតិ វា និប្ផាទេតព្ពេ ភុម្មំ យថា ‘‘ចេតសោ អវូបសមេ អយោនិសោមនសិការបទដ្ឋាន’’ន្តិ.

៣៤៦. សកលដ្ឋេនាតិ និស្សេសដ្ឋេន, អនវសេសផរណវសេន ចេត្ថ សកលដ្ឋោ វេទិតព្ពោ, អសុភនិមិត្តាទីសុ វិយ ឯកទេសេ អដ្ឋត្វា អនវសេសតោ គហេតព្ពដ្ឋេនាតិ អត្ថោ. តទារម្មណានំ ធម្មានន្តិ តំ កសិណំ អារព្ភ បវត្តនកធម្មានំ. ខេត្តដ្ឋេនាតិ ឧប្បត្តិដ្ឋានដ្ឋេន. អធិដ្ឋានដ្ឋេនាតិ បវត្តិដ្ឋានភាវេន. យថា ខេត្តំ សស្សានំ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ វឌ្ឍិដ្ឋានញ្ច, ឯវមេតំ ឈានំ តំសម្បយុត្តានំ ធម្មានន្តិ, យោគិនោ វា សុខវិសេសានំ ការណភាវេន. ‘‘បរិច្ឆិន្ទិត្វា’’ តិ ឥទំ ឧទ្ធំ អធោតិ ឯត្ថាបិ យោជេតព្ពំ. បរិច្ឆិន្ទិត្វា ឯវ ហិ សព្ពត្ថ កសិណំ វឌ្ឍេតព្ពំ. តេន តេន វា ការណេនាតិ តេន តេន ឧបរិអាទីសុ កសិណវឌ្ឍនការណេន. យថា កិន្តិ អាហ ‘‘អាលោកមិវ រូបទស្សនកាមោ’’តិ. យថា ទិព្ពចក្ខុនា ឧទ្ធំ ចេ រូបំ ទដ្ឋុកាមោ, ឧទ្ធំ អាលោកំ បសារេតិ, អធោ ចេ អធោ, សមន្តតោ ចេ រូបំ ទដ្ឋុកាមោ សមន្តតោ អាលោកំ បសារេតិ; ឯវមយំ កសិណន្តិ អត្ថោ.

ឯកស្សាតិ បថវីកសិណាទីសុ ឯកេកស្ស. អញ្ញភាវានុបគមនត្ថន្តិ អញ្ញកសិណភាវានុបគមនទីបនត្ថំ, អញ្ញស្ស វា កសិណភាវានុបគមនទីបនត្ថំ, ន ហិ អញ្ញេន បសារិតកសិណំ តតោ អញ្ញេន បសារិតកសិណភាវំ ឧបគច្ឆតិ, ឯវម្បិ នេសំ អញ្ញកសិណសម្ភេទាភាវោ វេទិតព្ពោ. ន អញ្ញំ បថវីអាទិ. ន ហិ ឧទកេ ឋិតដ្ឋានេ សសម្ភារបថវី អត្ថិ. អញ្ញោ កសិណសម្ភេទោតិ អាបោកសិណាទិនា សង្ករោ. សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ សេសកសិណេសុ. ឯកទេសេ អដ្ឋត្វា អនវសេសផរណំ បមាណស្ស អគ្គហណតោ អប្បមាណំ. តេនេវ ហិ នេសំ កសិណសមញ្ញា. តថា ចាហ ‘‘តញ្ហី’’តិអាទិ. ចេតសា ផរន្តោតិ ភាវនាចិត្តេន អារម្មណំ ករោន្តោ. ភាវនាចិត្តញ្ហិ កសិណំ បរិត្តំ វា វិបុលំ វា សកលមេវ មនសិ ករោតិ, ន ឯកទេសំ.

កសិណុគ្ឃាដិមាកាសេ បវត្តវិញ្ញាណំ ផរណអប្បមាណវសេន ‘‘វិញ្ញាណកសិណ’’ន្តិ វុត្តំ. តថា ហិ តំ ‘‘វិញ្ញាណញ្ច’’ន្តិ វុច្ចតិ. កសិណវសេនាតិ យថាឧគ្ឃាដិតកសិណវសេន. កសិណុគ្ឃាដិមាកាសេ ឧទ្ធំអធោតិរិយតា វេទិតព្ពា. យត្តកញ្ហិ ឋានំ កសិណំ បសារិតំ, តត្តកំ អាកាសភាវនាវសេន អាកាសោ ហោតីតិ; ឯវំ យត្តកំ ឋានំ អាកាសំ ហុត្វា ឧបដ្ឋិតំ, តត្តកំ សកលមេវ ផរិត្វា វិញ្ញាណស្ស បវត្តនតោ អាគមនវសេន វិញ្ញាណកសិណេបិ ឧទ្ធំអធោតិរិយតា វុត្តាតិ អាហ ‘‘កសិណុគ្ឃាដិំ អាកាសវសេន តត្ថ បវត្តវិញ្ញាណេ ឧទ្ធំអធោតិរិយតា វេទិតព្ពា’’តិ.