អដ្ឋកវណ្ណនា

៣៣៣. អយាថាវាតិ ន យាថាវា. អនិយ្យានិកតាយ មិច្ឆាសភាវា. វិបរីតវុត្តិកតាយ យាថាវា. និយ្យានិកតាយ សម្មាសភាវា អវិបរីតវុត្តិកា.

៣៣៤. កុច្ឆិតំ សីទតីតិ កុសីតោ ទ-ការស្ស ត-ការំ កត្វា. យស្ស ធម្មស្ស វសេន បុគ្គលោ ‘‘កុសីតោ’’តិ វុច្ចតិ, សោ កុសីតភាវោ ឥធ កុសីត-សទ្ទេន វុត្តោ. វិនាបិ ហិ ភាវជោតនំ សទ្ទំ ភាវត្ថោ វិញ្ញាយតិ យថា ‘‘បដស្ស សុក្ក’’ន្តិ, តស្មា កុសីតភាវវត្ថូនីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘កោសជ្ជការណានីតិ អត្ថោ’’តិ. កម្មំ នាម សមណសារុប្បំ ឦទិសន្តិ អាហ ‘‘ចីវរវិចារណាទី’’តិ. វីរិយន្តិ បធានវីរិយំ, តំ បន ចង្កមនវសេន ករណេ ‘‘កាយិក’’ន្តិបិ វត្តព្ពតំ លភតីតិ អាហ ‘‘ទុវិធម្បី’’តិ. បត្តិយាតិ បាបុណនត្ថំ. ឱសីទនន្តិ ភាវនានុយោគេ សង្កោចោ. មាសេហិ អាចិតំ និចិតំ វិយាតិ មាសាចិតំ, តំ មញ្ញេ. យស្មា មាសា តិន្តាវិសេសេន គរុកា ហោន្តិ, តស្មា ‘‘យថា តិន្តមាសោ’’តិអាទិ វុត្តំ. វុដ្ឋិតោ ហោតិ គិលានភាវាតិ អធិប្បាយោ.

៣៣៥. តេសន្តិ អារម្ភវត្ថូនំ. ឥមិនាវ នយេនាតិ ឥមិនា កុសីតវត្ថូសុ វុត្តេនេវ នយេន. ‘‘ទុវិធម្បិ វីរិយំ អារភតី’’តិអាទិនា, ‘‘ឥទំ បឋមន្តិ ឥទំ ហន្ទាហំ វីរិយំ អារភាមីតិ ឯវំ ភាវនាយ អព្ភុស្សហនំ បឋមំ អារម្ភវត្ថូ’’តិអាទិនា ច អត្ថោ វេទិតព្ពោ. យថា តថា បឋមំ បវត្តំ អព្ភុស្សហនញ្ហិ ឧបរិ វីរិយារម្ភស្ស ការណំ ហោតិ. អនុរូបបច្ចវេក្ខណាសហិតានិ ហិ អព្ភុស្សហនានិ, តម្មូលកានិ វា បច្ចវេក្ខណានិ អដ្ឋ អារម្ភវត្ថូនិ វេទិតព្ពានិ.

៣៣៦. អាសជ្ជាតិ យស្ស ទេតិ, តស្ស អាមោទនហេតុ តេន សមាគមនិមិត្តំ. តេនាហ ‘‘ឯត្ថ អាសាទនំ ទានការណំ នាមា’’តិ. ភយាតិ ភយហេតុ. ននុ ភយំ នាម លទ្ធុកាមតា រាគាទយោ វិយ ចេតនាយ អវិសុទ្ធិករំ, តំ កស្មា ឥធ គហិតន្តិ? ន ឥទំ តាទិសំ ចោរភយាទិំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ វុត្តំ. អទាសិ មេតិ យំ បុព្ពេ កតំ ឧបការំ ចិន្តេត្វា ទីយតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. ទស្សតិ មេតិ បច្ចុបការាសីសាយ យំ ទីយតិ, តំ សន្ធាយ វទតិ. សាហុ ទានន្តិ ‘‘ទានំ នាមេតំ បណ្ឌិតបញ្ញត្ត’’ន្តិ សាធុសមាចារេ ឋត្វា ទេតិ. អលង្ការត្ថន្តិ ឧបសោភនត្ថំ. បរិវារត្ថន្តិ បរិក្ខារត្ថំ. ទានញ្ហិ ទត្វា តំ បច្ចវេក្ខន្តស្ស បាមោជ្ជបីតិសោមនស្សាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, លោភទោសឥស្សាមច្ឆេរាទយោ វិទូរី ភវន្តិ. ឥទានិ ទានំ អនុកូលធម្មបរិព្រូហនេន, បច្ចនីកធម្មវិទូរីភាវករណេន ច ភាវនាចិត្តស្ស ឧបសោភនាយ ច បរិក្ខារាយ ច ហោតីតិ ‘‘អលង្ការត្ថំ, បរិវារត្ថញ្ច ទេតី’’តិ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ទានញ្ហិ ចិត្តំ មុទុកំ ករោតី’’តិអាទិ. មុទុចិត្តោ ហោតិ លទ្ធា ទាយកេ ‘‘ឥមិនា មយ្ហំ សង្គហោ កតោ’’តិ, ទាតាបិ លទ្ធរិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឧភិន្នម្បិ ចិត្តំ មុទុកំ ករោតី’’តិ.

អទន្តទមនន្តិ អទន្តា អនស្សវាបិស្ស ទានេន ទន្តា អស្សវា ហោន្តិ វសេ វត្តន្តិ. អទានំ ទន្តទូសកន្តិ អទានំ បន បុព្ពេ ទន្តានំ អស្សវានម្បិ វិឃាតុប្បាទនេន ចិត្តំ ទូសេតិ. ឧន្នមន្តិ ទាយកា, បិយំវទា ច បរេសំ គរុចិត្តីការដ្ឋានតាយ. នមន្តិ បដិគ្គាហកា ទានេន, បិយវាចាយ លទ្ធសង្គហា សង្គាហកានំ.

ចិត្តាលង្ការទានមេវ ឧត្តមំ អនុបក្កិលិដ្ឋតាយ, សុបរិសុទ្ធតាយ, គុណវិសេសបច្ចយតាយ ច.

៣៣៧. ទានបច្ចយាតិ ទានការណា, ទានមយបុញ្ញស្ស កតត្តា ឧបចិតត្តាតិ អត្ថោ. ឧបបត្តិយោតិ មនុស្សេសុ, ទេវេសុ ច និព្ពត្តិយោ. ឋបេតីតិ ឯកវារមេវ អនុប្បជ្ជិត្វា យថា ឧបរូបរិ តេនេវាការេន បវត្តតិ, ឯវំ ឋបេតិ. តទេវ ចស អធិដ្ឋានន្តិ អាហ ‘‘តស្សេវ វេវចន’’ន្តិ. វឌ្ឍេតីតិ ព្រូហេតិ, ន ហាបេតិ. វិមុត្តន្តិ អធិមុត្តំ, និន្នំ បោណំ បព្ភារន្តិ អត្ថោ. វិមុត្តន្តិ វា វិសិដ្ឋំ. និប្បរិយាយតោ ឧត្តរិ នាម បណីតំ មជ្ឈេបិ ហីនមជ្ឈិមវិភាគស្ស លព្ភនតោតិ វុត្តំ ‘‘ឧត្តរិ អភាវិតន្តិ តតោ ឧបរិ មគ្គផលត្ថាយ អភាវិត’’ន្តិ. សំវត្តតិ តថា បណិហិតំ ទានមយចិត្តំ. យំ បន បាឡិយំ ‘‘តញ្ច ខោ’’តិអាទិ វុត្តំ, តំ តត្រូបបត្តិយា វិពន្ធការទុស្សីល្យាភាវទស្សនបរំ ទដ្ឋព្ពំ, ន ទានមយស្ស បុញ្ញស្ស កេវលស្ស តំសំវត្តនតាទស្សនបរន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

សមុច្ឆិន្នរាគស្សាតិ សមុច្ឆិន្នកាមរាគស្ស. តស្ស ហិ សិយា ព្រហ្មលោកេ ឧបបត្តិ, ន សមុច្ឆិន្នភវរាគស្ស. វីតរាគគ្គហណេន ចេត្ថ កាមេសុ វីតរាគតា អធិប្បេតា, យាយ ព្រហ្មលោកូបបត្តិ សិយា. តេនាហ ‘‘ទានមត្តេនេវា’’តិអាទិ. យទិ ឯវំ ទានំ តត្ថ កិំ អត្ថិយន្តិ អាហ ‘‘ទានំ បនា’’តិអាទិ. ទានេន មុទុចិត្តោតិ ពទ្ធាឃាតេ វេរីបុគ្គលេបិ អត្តនោ ទានសម្បដិច្ឆនេន មុទុភូតចិត្តោ.

បរិសីទតិ បរិតោ ឥតោ ចិតោ ច សមាគច្ឆតីតិ បរិសា, សមូហោ.

លោកស្ស ធម្មាតិ សត្តលោកស្ស អវស្សម្ភាវី ធម្មា. តេនាហ ‘‘ឯតេហិ មុត្តោ នាម នត្ថី’’តិអាទិ. យស្មា តេ លោកធម្មា អបរាបរំ កទាចិ លោកំ អនុបតន្តិ, កទាចិ តេ លោកោ, តស្មា តញ្ចេត្ថ អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘អដ្ឋិមេ’’តិ សុត្តបទំ (អ. និ. ៨.៦) អាហរិ. ឃាសច្ឆាទនាទីនំ លទ្ធិ លាភោ, តានិ ឯវ វា លទ្ធព្ពតោ លាភោ. តទភាវោ អលាភោ. លាភគ្គហណេន ចេត្ថ តព្ពិសយោ អនុរោធោ គហិតោ, អលាភគ្គហណេន វិរោធោ. យស្មា លោហិតេ សតិ តទុបឃាតវសេន បុព្ពោ វិយ អនុរោធេ សតិ វិរោធោ លទ្ធាវសរោ ឯវ ហោតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘លាភេ អាគតេ អលាភោ អាគតោ ឯវា’’តិ. ឯស នយោ យសាទីសុបិ.

អដ្ឋកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.