អធិករណសមថសត្តកវណ្ណនា

អធិករីយន្តិ ឯត្ថាតិ អធិករណានិ. កេ អធិករីយន្តិ? សមថា. កថំ អធិករីយន្តីតិ? សមនវសេន, តស្មា តេ តេសំ សមនវសេន បវត្តន្តីតិ អាហ ‘‘អធិករណានិ សមេន្តី’’តិអាទិ. ឧប្បន្នានំ ឧប្បន្នានន្តិ ឧដ្ឋិតានំ ឧដ្ឋិតានំ. សមថត្ថន្តិ សមនត្ថំ.

‘‘អដ្ឋារសហិ វត្ថូហី’’តិ លក្ខណវចនមេតំ យថា ‘‘យទិ មេ ព្យាធី ទាហេយ្យុំ ទាតព្ពមិទមោសធ’’ន្តិ, តស្មា តេសុ អញ្ញតរញ្ញតរេន វិវទន្តា ‘‘អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ វិវទន្តី’’តិ វុច្ចន្តិ. ឧបវទនាតិ អក្កោសោ. ចោទនាតិ អនុយោគោ.

អធិករណស្ស សម្មុខាវ វិនយនតោ សម្មុខាវិនយោ. សន្និបតិតបរិសាយ ធម្មវាទីនំ យេភុយ្យតាយ យេភុយ្យសិកកម្មស្ស ករណំ យេភុយ្យសិកា. អយន្តិ អយំ យថាវុត្តា ចតុព្ពិធា សម្មុខតា សម្មុខាវិនយោ នាម.

សង្ឃសាមគ្គិវសេន សម្មុខីភាវោ, ន យថា តថា ការកបុគ្គលានំ សម្មុខាតា. ភូតតាតិ តច្ឆតា. សច្ចបរិយាយោ ហិ ឥធ ធម្ម-សទ្ទោ ‘‘ធម្មវាទី’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.៩, ១៩៤) វិយ. វិនេតិ ឯតេនាតិ វិនយោ, តស្ស តស្ស អធិករណស្ស វូបសមនាយ ភគវតា វុត្តវិធិ, តស្ស វិនយស្ស សម្មុខតា វិនយសម្មុខតា. តេនាហ ‘‘យថា តំ…បេ… សម្មុខតា’’តិ. យេនាតិ យេន បុគ្គលេន. វិវាទវត្ថុសង្ខាតេ អត្ថេ បច្ចត្ថិកា អត្ថបច្ចត្ថិកា. សង្ឃសម្មុខតា បរិហាយតិ សម្មតបុគ្គលេហេវ វូបសមនតោ.

នន្តិ វិវាទាធិករណំ. ‘‘ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតី’’តិអាទិនា វុត្តំ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ. គុឡ្ហកាទីសុ អលជ្ជុស្សន្នាយ បរិសាយ គុឡ្ហកោ សលាកគ្គាហោ កាតព្ពោ លជ្ជុស្សន្នាយ វិវដកោ, ពាលុស្សន្នាយ សកណ្ណជប្បកោ. យស្សា កិរិយាយ ធម្មវាទិនោ ពហុតរា, សា យេភុយ្យសិកាតិ អាហ ‘‘ធម្មវាទីនំ យេភុយ្យតាយា’’តិអាទិ.

‘‘ចតូហិ សមថេហិ សម្មតី’’តិ ឥទំ សព្ពសង្គាហិកវសេន វុត្តំ. តត្ថ បន ទ្វីហិ ទ្វីហិ ឯវ វូបសមនំ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ វិនិច្ឆិតន្តិ សចេ អាបត្តិ នត្ថិ, ឧភោ ខមាបេត្វា, អថ អត្ថិ, អាបត្តិំ ទស្សេត្វា រោបនវសេន វិនិច្ឆិតំ. បដិកម្មំ បន អាបត្តាធិករណសមថេ បរតោ អាគមិស្សតិ.

ន សមណសារុប្បំ អស្សាមណកំ, សមណេហិ អកត្តព្ពំ, តស្មិំ. អជ្ឈាចារេ វីតិក្កមេ សតិ.

បដិចរតោតិ បដិច្ឆាទេន្តស្ស. បាបុស្សន្នតាយ បាបិយោ, បុគ្គលោ, តស្ស កត្តព្ពកម្មំ តស្ស បាបិយសិកំ. សម្មុខាវិនយេនេវ វូបសមោ នត្ថិ បដិញ្ញាយ តថារូបាយ, ខន្តិយា វា វិនា អវូបសមនតោ.

ឯត្ថាតិ អាបត្តិទេសនាយ. បដិញ្ញាតេ អាបន្នភាវាទិកេ ករណំ កិរិយា ‘‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’’តិ, បរិវាសទានាទិវសេន ច បវត្តំ វចីកម្មំ បដិញ្ញាតករណំ.

យថានុរូបន្តិ ‘‘ទ្វីហិ សមថេហិ ចតូហិ តីហិ ឯកេនា’’តិ ឯវំ វុត្តនយេន យថានុរូបំ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ, ឥមស្មិំ វា សមថវិចារេ. វិនិច្ឆយនយោតិ វិនិច្ឆយេ នយមត្តំ. តេនាហ ‘‘វិត្ថារោ បនា’’តិអាទិ. សមន្តបាសាទិកាយំ វិនយដ្ឋកថាយ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ១៨៤-១៨៧) វុត្តោ, តស្មា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោតិ អធិប្បាយោ.

សត្តកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច ទុតិយភាណវារវណ្ណនា.