សត្តកវណ្ណនា

៣៣០. សម្បត្តិបដិលាភដ្ឋេនាតិ សីលសម្បត្តិអាទីនំ សម្មាសម្ពោធិបរិយោសានានំ សម្បត្តីនំ បដិលាភាបនដ្ឋេន, សម្បត្តីនំ វា បដិលាភោ សម្បត្តិបដិលាភោ, តស្ស ការណំ សម្បត្តិបដិលាភដ្ឋោ, តេន សម្បត្តិបដិលាភដ្ឋេន. តេនេវាហ ‘‘សម្បត្តីនំ បដិលាភការណតោ’’តិ. សទ្ធាវ ឧភយហិតត្ថិកេហិ ធនាយិតព្ពដ្ឋេន ធនំ សទ្ធាធនំ. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ ធនេសុ. សព្ពសេដ្ឋំ សព្ពេសំ បដិលាភការណភាវតោ, តេសញ្ច សំកិលេសវិសោធនេន មហាជុតិកមហាវិប្ផារភាវាបាទនតោ. តេនាហ ‘‘បញ្ញាយ ហី’’តិអាទិ. តត្ថ បញ្ញាយ ឋត្វាតិ កម្មស្សកតាបញ្ញាយ បតិដ្ឋាយ សុចរិតាទីនិ បូរេត្វា សគ្គូបគា ហោន្តិ. តត្ថ ចេវ បារមិតា បញ្ញាយ ច ឋត្វា សាវកបារមិញាណាទីនិ បដិវិជ្ឈន្តិ.

សមាធិំ បរិក្ខរោន្តិ អភិសង្ខរោន្តីតិ សមាធិបរិក្ខារា, សមាធិស្ស សម្ភារភូតា សម្មាទិដ្ឋិអាទយោ. ឥធ បន សហការីការណភូតា អធិប្បេតាតិ អាហ ‘‘សមាធិបរិវារា’’តិ.

អសតំ អសាធូនំ ធម្មា តេសំ អសាធុភាវសាធនតោ. អសន្តាតិ អសុន្ទរា គារយ្ហា. តេនាហ ‘‘លាមកា’’តិ. ‘‘វិបស្សកស្សេវ កថិតា’’តិ វត្វា តស្ស វិបស្សនានិព្ពត្តិំ ទស្សេតុំ ‘‘តេសុបី’’តិអាទិ វុត្តំ. ចតុន្នម្បិ ហិ សច្ចានំ វិសេសេន ទស្សនតោ មគ្គបញ្ញា សាតិសយំ ‘‘វិបស្សនា’’តិ វត្តព្ពា, តំសមង្គី ច អរិយោ វិបស្សនកោតិ.

សប្បុរិសានំ ធម្មាតិ សប្បុរិសានំយេវ ធម្មា, ន អសប្បុរិសានំ. ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា ឯវ ហិ ធម្មញ្ញុអាទិភាវោ, ន បាឡិធម្មបឋនាទិមត្តេន. ភាសិតស្សាតិ សុត្តគេយ្យាទិភាសិតស្ស ចេវ តទញ្ញស្ស ច អត្តត្ថបរត្ថពោធកស្ស បទស្ស. អត្ថកុសលតាវសេន អត្ថំ ជានាតីតិ អត្ថញ្ញូ. អត្តានំ ជានាតីតិ យាថាវតោ អត្តនោ បមាណជាននវសេន អត្តានំ ជានាតិ. បដិគ្គហណបរិភោគមត្តញ្ញុតាហិ ឯវ បរិយេសនវិស្សជ្ជនមត្តញ្ញុតាបិ ពោធិតា ហោន្តីតិ ‘‘បដិគ្គហណបរិភោគេសុ’’ ឥច្ចេវ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ តា អនវជ្ជា ហោន្តីតិ. យោគស្ស អធិគមាយាតិ ភាវនាយ អនុយុញ្ជនស្ស. អតិសម្ពាធន្តិ អតិខុទ្ទកំ អតិក្ខបញ្ញស្ស តាវតា កាលេន តីរេតុំ អសក្កុណេយ្យត្តា. អដ្ឋវិធំ បរិសន្តិ ខត្តិយបរិសាទិកំ អដ្ឋវិធំ បរិសំ. ភិក្ខុបរិសាទិកំ ចតុព្ពិធំ ខត្តិយបរិសាទិកំ មនុស្សបរិសំយេវ បុន ចតុព្ពិធំ គហេត្វា អដ្ឋវិធំ វទន្តិ អបរេ. ‘‘ឥមំ មេ សេវន្តស្ស អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, តស្មា សេវិតព្ពោ, វិបរិយាយតោ តទញ្ញោ អសេវិតព្ពោ’’តិ ឯវំ សេវិតព្ពាសេវិតព្ពំ បុគ្គលំ ជានាតីតិ បុគ្គលញ្ញូ. ឯវំ តេសំ បុគ្គលានម្បិ ពោធនំ ឧក្កដ្ឋំ, និហីនំ វា ជានាតិ នាម.

៣៣១. ‘‘និទ្ទសវត្ថូនី’’តិ. ‘‘អាទិ-សទ្ទលោបេនាយំ និទ្ទេសោ’’តិ អាហ ‘‘និទ្ទសាទិវត្ថូនី’’តិ. នត្ថិ ទានិ ឥមស្ស ទសាតិ និទ្ទសោ. បញ្ហោតិ ញាតុំ ឥច្ឆិតោ អត្ថោ. បុន ទសវស្សោ ន ហោតីតិ តេសំ មតិមត្តន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘សោ កិរា’’តិ កិរសទ្ទគ្គហណំ. ‘‘និទ្ទសោ’’តិ ចេតំ ទេសនាមត្តំ, តស្ស និព្ពីសាទិភាវស្ស វិយ និន្នវាទិភាវស្ស ច ឥច្ឆិតត្តាតិ ទស្សេតុំ ‘‘ន កេវលញ្ចា’’តិអាទិ វុត្តំ. គាមេ វិចរន្តោតិ គាមេ បិណ្ឌាយ វិចរន្តោ.

ន ឥទំ តិត្ថិយានំ អធិវចនំ តេសុ តន្និមិត្តស្ស អភាវា. សាសនេបិ សេក្ខស្សាបិ ន ឥទំ អធិវចនំ, កិមង្គំ បន បុថុជ្ជនស្ស. យស្ស បនេតំ អធិវចនំ, យេន ច ការណេន, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ខីណាសវស្សេត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. អប្បដិសន្ធិកភាវោ ហិស្ស បច្ចក្ខតោ ការណំ. បរម្បរាយ ឥតរានិ, យានិ បាឡិយំ អាគតានិ.

សិក្ខាយ សម្មទេវ អាទានំ សិក្ខាសមាទានំ, តំ បនស្សា បារិបូរិយា វេទិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘សិក្ខត្តយបូរណេ’’តិ. សិក្ខាយ វា សម្មទេវ អាទិតោ បដ្ឋាយ រក្ខណំ សិក្ខាសមាទានំ, តញ្ច អត្ថតោ បូរណេ បរិច្ឆិន្នំ អរក្ខណេ សព្ពេន សព្ពំ អភាវតោ, រក្ខណេ ច បរិបូរណតោ. ពហលច្ឆន្ទោតិ ទឡ្ហច្ឆន្ទោ. អាយតិន្តិ អនន្តរានាគតទិវសាទិកាលោ អធិប្បេតោ, ន អនាគតភវោតិ អាហ ‘‘អនាគតេ បុនទិវសាទីសុបី’’តិ. សិក្ខំ បរិបូរេន្តស្ស តត្ថ និវិដ្ឋអត្ថិតា អវិគតបេមតា, តេភូមកធម្មានំ អនិច្ចាទិវសេន សម្មទេវ និជ្ឈានំ ធម្មនិសាមនាតិ អាហ ‘‘វិបស្សនាយេតំ អធិវចន’’ន្តិ. តណ្ហាវិនយនេតិ វិរាគានុបស្សនាទិវិបស្សនាញាណានុភាវសិទ្ធេ តណ្ហាវិក្ខម្ភនេ. ឯកីភាវេតិ គណសង្គណិកាកិលេសសង្គណិកាវិគមសិទ្ធេ វិវេកភាវេ. វីរិយារម្ភេតិ សម្មប្បធានវីរិយស្ស បគ្គណ្ហនេ, តំ បន សព្ពសោ វីរិយស្ស បរិព្រូហនំ ហោតីតិ អាហ ‘‘កាយិកចេតសិកស្ស វីរិយស្ស បូរណេ’’តិ. សតិយញ្ចេវ នេបក្កភាវេ ចាតិ សតោការិតាយ ចេវ សម្បជានការិតាយ ច. សតិសម្បជញ្ញពលេនេវ វីរិយារម្ភោ ឥជ្ឈតិ. ទិដ្ឋិបដិវេធេតិ សម្មាទិដ្ឋិយា បដិវិជ្ឈនេ. តេនាហ ‘‘មគ្គទស្សនេ’’តិ. សច្ចសម្បដិវេធេ ហិ ឥជ្ឈមានេ មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ សិទ្ធា ឯវ ហោតិ.

អសុភានុបស្សនាញាណេតិ ទសវិធស្ស, ឯកាទសវិធស្សាបិ វា អសុភស្ស អនុបស្សនាវសេន បវត្តញាណេ. ឥទញ្ហិ ទុក្ខានុបស្សនាយ បរិចយញាណំ. អាទីនវានុបស្សនាញាណេតិ សង្ខារានំ អនិច្ចទុក្ខវិបរិណាមតាសំសូចិតស្ស អាទីនវស្ស អនុបស្សនាវសេន បវត្តញាណេ. អប្បហីនដ្ឋេនាតិ មគ្គេន អសមុច្ឆិន្នភាវេន. អនុសេន្តីតិ សន្តានេ អនុ អនុ សយន្តិ. ការណលាភេ ហិ សតិ ឧប្បន្នារហា កិលេសា សន្តានេ អនុ អនុ សយិតា វិយ ហោន្តិ, តស្មា តេ តទវត្ថា ‘‘អនុសយា’’តិ វុច្ចន្តិ. ថាមគតោតិ ថាមប្បត្តោ. ថាមគមនញ្ច អញ្ញេហិ អសាធារណោ កាមរាគាទីនមេវ អាវេណិកោ សភាវោ ទដ្ឋព្ពោ. តថា ហិ វុត្តំ អភិធម្មេ ‘‘ថាមគតានុសយំ បជហតី’’តិ. កាមរាគោ ឯវ អនុសយោ កាមរាគានុសយោ. យេ បន ‘‘កាមរាគស្ស អនុសយោ កាមរាគានុសយោ’’តិ វទន្តិ, តំ តេសំ មតិមត្តំ. ន ហិ កាមរាគវិនិមុត្តោ កាមរាគានុសយោ នាម កោចិ អត្ថិ. យទិ ‘‘តស្ស ពីជ’’ន្តិ វទេយ្យុំ, តម្បិ តព្ពិនិមុត្តំ បរមត្ថតោ ន ឧបលព្ភតេវាតិ. ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ.