២. បវត្តិវារវណ្ណនា

១៩. បវត្តិវារេ សង្ខារានំ បុគ្គលានញ្ច ឱកាសត្តា ឈានំ ភូមិ ច វិសុំ ឱកាសភាវេន គហិតាតិ បុគ្គលវារេ ច ឱកាសវសេន បុគ្គលគ្គហណេន តេសំ ទ្វិន្នំ ឱកាសានំ វសេន គហណំ ហោតិ, តស្មា ‘‘វិនា វិតក្កវិចារេហិ អស្សាសបស្សាសានំ ឧប្បាទក្ខណេ’’តិ ទុតិយតតិយជ្ឈានោកាសវសេន គហិតា បុគ្គលា វិសេសេត្វា ទស្សិតាតិ ទដ្ឋព្ពា. បុន បឋមជ្ឈានំ សមាបន្នានន្តិ ឈានោកាសវសេន បុគ្គលំ ទស្សេតិ, កាមាវចរានន្តិ ភូមោកាសវសេន. ទ្វិប្បការានម្បិ បន តេសំ វិសេសនត្ថមាហ ‘‘អស្សាសបស្សាសានំ ឧប្បាទក្ខណេ’’តិ. តេន រូបារូបាវចរេសុ បឋមជ្ឈានសមាបន្នកេ កាមាវចរេ គព្ភគតាទិកេ ច និវត្តេតិ. កាមាវចរានម្បិ ហិ គព្ភគតាទីនំ វិនា អស្សាសបស្សាសេហិ វិតក្កវិចារានំ ឧប្បត្តិ អត្ថិ. អដ្ឋកថាយំ បន ឯកន្តិកត្តា រូបារូបាវចរា និទស្សិតា. វិនា អស្សាសបស្សាសេហិ វិតក្កវិចារានំ ឧប្បាទក្ខណេតិ ឯតេន បន ទស្សិតា បុគ្គលា បឋមជ្ឈានោកាសា កាមាវចរាទិឱកាសា ច អស្សាសបស្សាសវិរហវិសិដ្ឋា ទដ្ឋព្ពា. ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ បុគ្គលវិភាគោ វេទិតព្ពោ.

២១. ‘‘បឋមជ្ឈានេ កាមាវចរេតិ កាមាវចរភូមិយំ ឧប្បន្នេ បឋមជ្ឈានេ’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, ឯតស្មិំ បន អត្ថេ សតិ ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានេ រូបាវចរេ អរូបាវចរេ តត្ថ ចិត្តសង្ខារោ ឧប្បជ្ជតិ, នោ ច តត្ថ កាយសង្ខារោ ឧប្បជ្ជតី’’តិ ឯត្ថាបិ រូបារូបាវចរភូមីសុ ឧប្បន្នេ ចតុត្ថជ្ឈានេតិ អត្ថោ ភវេយ្យ, សោ ច អនិដ្ឋោ ភូមីនំ ឱកាសភាវស្សេវ អគ្គហិតតាបត្តិតោ, សព្ពចតុត្ថជ្ឈានស្ស ឱកាសវសេន អគ្គហិតតាបត្តិតោ ច, តស្មា ឈានភូមោកាសានំ សង្ករំ អកត្វា វិសុំ ឯវ ឱកាសភាវោ យោជេតព្ពោ. បឋមជ្ឈានោកាសេបិ ហិ កាយសង្ខារោ ច ឧប្បជ្ជតិ វចីសង្ខារោ ច ឧប្បជ្ជតិ កាមាវចរោកាសេ ច. យទិបិ ន សព្ពម្ហិ បឋមជ្ឈានេ សព្ពម្ហិ ច កាមាវចរេ ទ្វយំ ឧប្បជ្ជតិ, តត្ថ បន តំទ្វយុប្បត្តិ អត្ថីតិ កត្វា ឯវំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. វិសុំ ឱកាសត្តា ច ‘‘អង្គមត្តវសេន ចេត្ថា’’តិអាទិវចនំ ន វត្តព្ពំ ហោតីតិ. ឥមម្ហិ ច យមកេ អវិតក្កវិចារមត្តំ ទុតិយជ្ឈានំ វិចារវសេន បឋមជ្ឈានេ សង្គហំ គច្ឆតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. មុទ្ធភូតំ ទុតិយជ្ឈានំ គហេត្វា ឥតរំ អសង្គហិតន្តិ វា. យស្សយត្ថកេ ‘‘និរោធសមាបន្នាន’’ន្តិ ន លព្ភតិ. ន ហិ តេ អសញ្ញសត្តា វិយ ឱកាសេ ហោន្តីតិ.

៣៧. សុទ្ធាវាសានំ ទុតិយេ ចិត្តេ វត្តមានេតិ តេសំ បឋមតោ អវិតក្កអវិចារតោ ទុតិយេ សវិតក្កសវិចារេបិ ភវនិកន្តិអាវជ្ជនេ វត្តមានេ ឧភយំ នុប្បជ្ជិត្ថាតិ ទស្សេន្តេន តតោ បុរិមចិត្តក្ខណេសុបិ នុប្បជ្ជិត្ថាតិ ទស្សិតមេវ ហោតិ. យថា បន ចិត្តសង្ខារស្ស អាទិទស្សនត្ថំ ‘‘សុទ្ធាវាសំ ឧបបជ្ជន្តាន’’ន្តិ វុត្តំ, ឯវំ វចីសង្ខារស្ស អាទិទស្សនត្ថំ ‘‘ទុតិយេ ចិត្តេ វត្តមានេ’’តិ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

បវត្តិវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សង្ខារយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.