១. បណ្ណត្តិវារវណ្ណនា

១. ខន្ធាទយោ វិយ បុព្ពេ អវិភត្តា កាយសង្ខារាទយោតិ តេសំ អវិញ្ញាតត្តា ‘‘អស្សាសបស្សាសា កាយសង្ខារោ’’តិអាទិនា (សំ. និ. ៤.៣៤៨) តយោ សង្ខារេ វិភជតិ. កាយស្ស សង្ខារោតិ បឋមេ អត្ថេ សាមិអត្ថេ ឯវ សាមិវចនំ, ទុតិយេ អត្ថេ កត្តុអត្ថេ. វចិយា សង្ខារោតិ កម្មត្ថេ សាមិវចនំ. ចិត្តស្ស សង្ខារោតិ ច កត្តុអត្ថេយេវ. សោ បន ករណវចនស្ស អត្ថោតិ កត្វា ‘‘ករណត្ថេ សាមិវចនំ កត្វា’’តិ វុត្តំ.

២-៧. សុទ្ធិកឯកេកបទវសេន អត្ថាភាវតោតិ បទសោធនតំមូលកចក្កវារេហិ យោបិ អត្ថោ ទស្សិតោ ទ្វីហិ បទេហិ លព្ភមានោ ឯកោ អស្សាសបស្សាសាទិកោ, តស្ស សុទ្ធិកេហិ កាយាទិបទេហិ សុទ្ធិកេន ច សង្ខារបទេន អវចនីយត្តា យថា រូបបទស្ស ខន្ធេកទេសោ ខន្ធបទស្ស ខន្ធសមុទាយោ បទសោធនេ ទស្សិតោ យថាធិប្បេតោ អត្ថោ អត្ថិ, ឯវំ ឯកេកបទស្ស យថាធិប្បេតត្ថាភាវតោតិ អធិប្បាយោ. កាយោ កាយសង្ខារោតិអាទិ បន វត្តព្ពំ សិយាតិ យទិ វិសុំ អទីបេត្វា សមុទិតោ កាយសង្ខារសទ្ទោ ឯកត្ថ ទីបេតិ, កាយសង្ខារសទ្ទោ កាយសង្ខារត្ថេ វត្តមានោ ខន្ធសទ្ទោ វិយ រូបសទ្ទេន កាយសទ្ទេន វិសេសិតព្ពោតិ អធិប្បាយេន វទតិ. សុទ្ធសង្ខារវារោ ហេសាតិ ឯតេន ឥមស្ស វារស្ស បទសោធនេន ទស្សិតានំ យថាធិប្បេតានមេវ គហណតោ តេសញ្ច កាយាទិបទេហិ អគ្គហិតត្តា ‘‘កាយោ កាយសង្ខារោ’’តិអាទិវចនស្ស អយុត្តិំ ទស្សេតិ. ឥធ បន សង្ខារយមកេ កាយាទិបទានំ សង្ខារបទស្ស ច អសមានាធិករណត្តា ‘‘កាយោ សង្ខារោ, សង្ខារា កាយោ’’តិអាទិម្ហិ វុច្ចមានេ អធិប្បេតត្ថបរិច្ចាគោ អនធិប្បេតត្ថបរិគ្គហោ ច កតោ សិយាតិ សុទ្ធសង្ខារតំមូលចក្កវារា ន វុត្តា. បទសោធនវារតំមូលចក្កវារេហិ បន អសមានាធិករណេហិ កាយាទិបទេហិ សង្ខារសទ្ទស្ស វិសេសនីយតាយ ទស្សិតាយ សំសយោ ហោតិ ‘‘យោ អត្ថន្តរប្បវត្តិនា កាយសទ្ទេន វិសេសិតោ កាយសង្ខារោ, ឯសោ អត្ថន្តរប្បវត្តីហិ វចីចិត្តេហិ វិសេសិតោ ឧទាហុ អញ្ញោ’’តិ. ឯវំ សេសេសុបិ. ឯត្ថ តេសំ អញ្ញត្ថ ទស្សនត្ថំ ‘‘កាយសង្ខារោ វចីសង្ខារោ’’តិអាទិនា អនុលោមបដិលោមវសេន ឆ យមកានិ វុត្តានីតិ ទដ្ឋព្ពំ. អដ្ឋកថាយំ បន សុទ្ធសង្ខារវារដ្ឋានេ វុត្តត្តា អយំ នយោ សុទ្ធសង្ខារវារោតិ វុត្តោ.

បណ្ណត្តិវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.