៧. សត្តមនយោ សម្បយុត្តេនវិប្បយុត្តបទវណ្ណនា

៣០៦. សម្បយុត្តេនវិប្បយុត្តបទនិទ្ទេសេ រូបក្ខន្ធាទយោ តេហិ សម្បយុត្តាភាវតោ ន គហិតា. សមុទយសច្ចាទីនិ សតិបិ តេហិ សម្បយុត្តេ, សម្បយុត្តេហិ ច វិប្បយុត្តេ សម្បយុត្តេនវិប្បយុត្តានំ ខន្ធាទីហិ វិប្បយោគាភាវតោ. ន ហិ សមុទយសច្ចេន សម្បយុត្តេហិ លោភសហគតចិត្តុប្បាទេហិ វិប្បយុត្តានំ តតោ អញ្ញធម្មានំ ខន្ធាទីសុ កេនចិ វិប្បយោគោ អត្ថិ. ននុ ច តេ ឯវ ចិត្តុប្បាទា ចត្តារោ ខន្ធា អឌ្ឍទុតិយានិ អាយតនានិ អឌ្ឍទុតិយា ធាតុយោ ច ហោន្តីតិ តេហិ វិប្បយោគោ វត្តព្ពោតិ? ន, តទញ្ញធម្មានំ ខន្ធាទិភាវតោ. ន ហិ តេ ឯវ ធម្មា ចត្តារោ ខន្ធា, អថ ខោ តេ ច តតោ អញ្ញេ ច, តថា អឌ្ឍទុតិយាយតនធាតុយោបិ. ន ច តទញ្ញសមុទាយេហិ អញ្ញេ វិប្បយុត្តា ហោន្តិ សមុទាយេកទេសានំ ឯកទេសញ្ញសមុទាយានញ្ច វិប្បយោគាភាវតោ. ឯស នយោ មគ្គសច្ចសុខិន្ទ្រិយាទីសុ. អវិតក្កវិចារមត្តេសុបិ និរវសេសេសុ អធិប្បេតេសុ តេសំ សវិតក្កសវិចារសមានគតិកត្តា អគ្គហណេ ការណំ ន ទិស្សតិ.

អដ្ឋកថាយំ បន ឯវរូបានីតិ យថា រូបក្ខន្ធេ វិស្សជ្ជនំ ន យុជ្ជតិ, ឯវំ យេសុ អញ្ញេសុបិ ន យុជ្ជតិ, តានិ វិស្សជ្ជនស្ស អយោគេន ‘‘ឯវរូបានី’’តិ វុត្តានិ, ន សម្បយុត្តាភាវេនាតិ ទដ្ឋព្ពំ. យានិ បន បទានិ ធម្មធាតុយា សម្បយុត្តេ ធម្មេ ទីបេន្តីតិ ឯតេន វេទនាក្ខន្ធាទិបទានិ ទស្សេតិ, វិញ្ញាណញ្ច អញ្ញេន អសម្មិស្សន្តិ វិញ្ញាណក្ខន្ធមនាយតនាទិបទានិ. តត្ថ អញ្ញេន អសម្មិស្សន្តិ អសម្បយុត្តេន អសម្មិស្សន្តិ អត្ថោ. អទុក្ខមសុខាយវេទនាយសម្បយុត្តបទានិបិ ហិ សម្បយុត្តេហិ សម្មិស្សវិញ្ញាណទីបកានិ ឥធ គហិតានីតិ. ឯតេន ច លក្ខណេន ឯវរូបានេវ គហិតានីតិ ទស្សេតិ, ន ឯវរូបានិ គហិតានេវាតិ សមុទយសច្ចាទិឥទ្ធិបាទាទិបទានំ អសង្គហិតត្តា. ‘‘អថ ផស្សសត្តកំ ចិត្តំ សហ យុត្តបទេហិ សត្តា’’តិ បុរាណបាឋោ, អយំ បន ឩនោតិ កត្វា ‘‘អថ ផស្សសត្តកំ, តិកេ តយោ សត្ត មហន្តរេ ចា’’តិ បាឋោ កតោ.

៣០៩. បុច្ឆាយ ឧទ្ធដបទេនេវ សទ្ធិំ វិប្បយុត្តានំ វសេនាតិ ឥទំ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដបទេន សម្បយុត្តេហិ វិប្បយុត្តា តេន សទ្ធិំ វិប្បយុត្តា ហោន្តីតិ កត្វា វុត្តំ. បាឡិឧទ្ទានគាថាយំ ទ្វេ ច មនេន យុត្តា, វិតក្កវិចារណាតិ មនោធាតុយា ឯកន្តសម្បយុត្តា ទ្វេ វិតក្កវិចារាតិ សវិតក្កបទំ សវិចារបទញ្ច ទស្សេតិ.

សត្តមនយសម្បយុត្តេនវិប្បយុត្តបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.