៥. បញ្ចមនយោ អសង្គហិតេនអសង្គហិតបទវណ្ណនា

១៩៣. អសង្គហិតេនអសង្គហិតបទនិទ្ទេសេបិ វុត្តនយេនេវ យថានិទ្ធារិតធម្មទស្សនំ វេទិតព្ពំ. ឯត្ថ ច សសុខុមរូបវិញ្ញាណសហិតធម្មសមុទាយា យេ តេ ទុក្ខសច្ចអនិទស្សនអប្បដិឃអចេតសិកានុបាទាសទិសា សតិបិ ឯកេន ទ្វីហិ វា សង្គហេហិ កេសញ្ចិ អសង្គាហកត្តេ តីហិបិ អសង្គហេតព្ពស្ស អភាវតោ បរិបុណ្ណសង្គហាសង្គាហកា ន ហោន្តិ, អព្យាកតធម្មសទិសា កេនចិ សង្គហេន អសង្គហេតព្ពភាវតោ អសង្គាហកា ឯវ ន ហោន្តិ, តេន តេ អសង្គាហកភាវេន ន ឧទ្ធដា, ឥតរេ បន តព្ពិបរិយាយេន ឧទ្ធដាតិ.

យំ បន អដ្ឋកថាយំ ‘‘តាទិសេន ហិ បទេន និព្ពានំ ខន្ធសង្គហមត្តំ ន គច្ឆេយ្យា’’តិ វុត្តំ, តំ ទុក្ខសច្ចំ សន្ធាយ វុត្តំ. អនិទស្សនអប្បដិឃេសុ បន អសង្គាហកេសុ និព្ពានំ អន្តោគធំ, ន ច តទេវ តស្ស អសង្គាហកន្តិ. សទិសវិស្សជ្ជនានំ វសេន សមោធានេត្វា កតេហិ សទ្ធិន្តិ ឯវំ កតេហិ ទុតិយបញ្ហាទីហិ សទ្ធិំ បឋមបញ្ហនាមរូបបញ្ហាទយោ សព្ពេបិ ចតុត្តិំស ហោន្តីតិ អត្ថោ. យំ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដំ បទំ, តទេវាតិ រូបក្ខន្ធាទិវិសេសកបទំ វទតិ, ន និទ្ធារិតេ បុច្ឆិតព្ពធម្មេ. តេ ហិ លក្ខណតោ ទស្សិតា, ន បទេន សរូបតោតិ. តត្ថ តទេវាតិ ឯវ-សទ្ទេន ន តំ កទាចិ សង្គហិតេន អសង្គហិតំ ន ហោតីតិ ឧទ្ធដស្សេវ អសង្គហិតេនអសង្គហិតភាវេ និយតតំ អញ្ញស្ស ច អនិយតតំ ទស្សេតីតិ វេទិតព្ពំ. ‘‘តទេវ យេហិ អសង្គហិត’’ន្តិ ឯត្ថ ហិ ‘‘និយមតោ’’តិ សក្កា វចនសេសោ យោជេតុន្តិ. អថ វា តទេវាតិ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដមេវ ឯវំបការមេវ ហុត្វា យេហិ អសង្គហិតន្តិ តស្ស បុច្ឆាយ ឧទ្ធដភាវេន ឯវំ អសង្គហិតេនអសង្គហិតភាវនិយមនត្ថោ ឯវ-សទ្ទោ, ន អញ្ញស្ស អសង្គហិតេនអសង្គហិតតានិវារណត្ថោតិ ទដ្ឋព្ពោ. បុច្ឆាយ ឧទ្ធដញ្ហិ អញ្ញសហិតំ អសហិតញ្ច អសង្គហិតេន អសង្គហិតំ ហោតិ. រូបក្ខន្ធាទីនិ ហិ អញ្ញសហិតានិ វិញ្ញាណក្ខន្ធាទីនិ អសហិតានីតិ.

អវសេសា សង្គហិតាតិ ឥទំ អវសេសា អសង្គហិតា ន ហោន្តីតិ ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ. តេហិបិ វិញ្ញាណធម្មេហិ តេ រូបធម្មាវ តីហិ សង្គហេហិ អសង្គហិតាតិ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដា តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គាហកា ហុត្វា អសង្គហិតាតិ អធិប្បាយោ. អនុទ្ធដា វេទនាទយោបិ ហិ អសង្គហិតា ឯវាតិ. ឯត្ថ ច បឋមេ នយេ វេទនាទយោបិ វិញ្ញាណេន អសង្គហិតាតិ វុត្តា, ទុតិយេ រូបធម្មាវាតិ អយំ វិសេសោ. វេទនាទយោ ហិ រូបវិញ្ញាណេហេវ ខន្ធាទិសង្គហេន អសង្គហិតាតិ ឱឡារិករូបេហិ វិញ្ញាណេន ច តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គហិតាតិ អត្ថោ. រូបេកទេសោ ហិ ឯត្ថ រូបគ្គហណេន គហិតោតិ.

១៩៦. ចតុត្ថបញ្ហេ ចក្ខាយតនំ វេទនាទីហិ ចតូហីតិ ឯត្ថ ចក្ខាយតនន្តិ ឯតេន បុច្ឆាយ ឧទ្ធដំ អសង្គាហកំ ទស្សេតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ចក្ខាយតនេន បន អសង្គហិតេន អសង្គហិតានិ ទស ឱឡារិកាយតនានិ ន ចក្ខាយតនមេវាតិ. ‘‘រូបញ្ច ធម្មាយតន’’ន្តិអាទិនា យេហិ ធម្មេហិ តីហិបិ សង្គហេហិ អសង្គហិតំ តំ វិញ្ញាណមេវ ហោតិ, អសង្គហិតេន តេន អសង្គហិតញ្ច វិញ្ញាណវជ្ជំ សព្ពំ តេវ ធម្មេ ឧទានេតិ. សទិសវិស្សជ្ជនា ហិ ឯកតោ ឧទានេត្វា ទស្សេតព្ពា. តត្ថ បឋមេន រូបក្ខន្ធេន សទិសវិស្សជ្ជនេសុ ឯកតោ ឧទានេត្វា ទស្សិតេសុ អញ្ញេ វិសទិសវិស្សជ្ជនា នយទានេន ទស្សិតា ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘រូបញ្ច ធម្មាយតនន្តិ…បេ… អញ្ញេនាការេន សង្ខិបិត្វា ទស្សិតា’’តិ. តត្ថ ទ្វេ ភវាតិ អសញ្ញេកវោការភវា. ទ្វេតិ ពាហិរុបាទាធម្មេ ឯវ សន្ធាយ វុត្តំ. យេន អសង្គាហកេន អសង្គហិតេន អសង្គហិតំ បុច្ឆិតព្ពំ វិស្សជ្ជិតព្ពញ្ច បរិច្ឆិជ្ជតិ, សោ រូបក្ខន្ធាទិកោ តស្ស បុច្ឆាវិស្សជ្ជនានញ្ច និស្សយភាវតោ ‘‘វិសយោ’’តិ វុត្តោ, យថាទស្សិតស្ស បន ឧទ្ទានស្ស នយទានមត្តត្តា ‘‘នយោ’’តិ វុត្តំ. ‘‘ទ្វេវីសនយោ ចា’’តិបិ បាឋោ, ទ្វេវីសបទិកោ ឯស នយោ ចាតិ អត្ថោ.

បញ្ចមនយអសង្គហិតេនអសង្គហិតបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.