កិរិយាព្យាកតំ

មនោធាតុចិត្តវណ្ណនា

៥៦៦. វាតបុប្ផន្តិ មោឃបុប្ផំ. តំ អច្ឆិន្នេបិ រុក្ខេ ន ផលតិ, ឆិន្នរុក្ខបុប្ផំ បន អច្ឆិន្នេ ផលេយ្យ. ឯវំ អច្ឆិន្នភវមូលស្សបិ បវត្តមានំ យំ ន ផលតិ, តំ វាតបុប្ផសទិសំ. ឥតរស្សេវ បន បវត្តមានំ ឆិន្នរុក្ខបុប្ផសទិសំ. តញ្ហិ អច្ឆិន្នេ ភវមូលេ ផលេយ្យាតិ.

កិរិយមនោវិញ្ញាណធាតុចិត្តវណ្ណនា

៥៦៨. លោលុប្បតណ្ហា បហីនាតិ ឥមស្ស ចិត្តស្ស បច្ចយភូតា បុរិមា បវត្តិ ទស្សិតា. ឥទំ បន ចិត្តំ វិចារណបញ្ញារហិតន្តិ កេវលំ សោមនស្សមត្តំ ឧប្បាទេន្តស្ស ហោតីតិ. ឯវំ ចេតិយបូជាទីសុបិ ទដ្ឋព្ពំ. វត្តំ ករោន្តោតិ ឥទំ វត្តំ ករោន្តស្ស ផោដ្ឋព្ពារម្មណេ កាយទ្វារចិត្តប្បវត្តិំ សន្ធាយ វុត្តំ. បញ្ចទ្វារានុគតំ ហុត្វា លព្ភមានំ សន្ធាយ បញ្ចទ្វារេ ឯវ វា លោលុប្បតណ្ហាបហានាទិបច្ចវេក្ខណហេតុភូតំ ឥទមេវ បវត្តិំ សន្ធាយ តត្ថ តត្ថ ‘‘ឥមិនា ចិត្តេន សោមនស្សិតោ ហោតី’’តិ វុត្តន្តិ ‘‘ឯវំ តាវ បញ្ចទ្វារេ លព្ភតី’’តិ អាហ. អតីតំសាទីសុ អប្បដិហតំ ញាណំ វត្វា ‘‘ឥមេហិ តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតស្ស ពុទ្ធស្ស ភគវតោ សព្ពំ កាយកម្មំ ញាណានុបរិវត្តី’’តិអាទិវចនតោ (មហានិ. ១៥៦ អត្ថតោ សមានំ) ‘‘ភគវតោ ឥទំ ឧប្បជ្ជតី’’តិ វុត្តវចនំ វិចារេតព្ពំ. អហេតុកស្ស មូលាភាវេន សុប្បតិដ្ឋិតតា នត្ថីតិ ពលភាវោ អបរិបុណ្ណោ, តស្មា ឧទ្ទេសវារេ ‘‘សមាធិពលំ ហោតិ, វីរិយពលំ ហោតី’’តិ ន វុត្តំ. តតោ ឯវ ហិ អហេតុកានំ សង្គហវារេ ឈានង្គានិ ច ន ឧទ្ធដានិ. តេនេវ ឥមស្មិម្បិ អហេតុកទ្វយេ ពលានិ អនុទ្ទេសាសង្គហិតានិ. យស្មា បន វីរិយស្ស វិជ្ជមានត្តា សេសាហេតុកេហិ ពលវំ, យស្មា ច ឯត្ថ វិតក្កាទីនំ ឈានបច្ចយមត្តតា វិយ សមាធិវីរិយានំ ពលមត្តតា អត្ថិ, តស្មា និទ្ទេសវារេ ‘‘សមាធិពលំ វីរិយពល’’ន្តិ វត្វា ឋបិតំ. យស្មា បន នេវ កុសលំ នាកុសលំ, តស្មា សម្មាសមាធិ មិច្ឆាសមាធីតិ, សម្មាវាយាមោ មិច្ឆាវាយាមោតិ ច ន វុត្តន្តិ អធិប្បាយោ. ឯវំ សតិ មហាកិរិយចិត្តេសុ ច ឯតំ ន វត្តព្ពំ សិយា, វុត្តញ្ច, តស្មា សម្មា, មិច្ឆា វា និយ្យានិកសភាវាភាវតោ មគ្គបច្ចយភាវំ អប្បត្តា សមាធិវាយាមា ឥធ តថា ន វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពា.

៥៧៤. ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តអាសយានុសយសព្ពញ្ញុតានាវរណញាណានិ ឥមស្សានន្តរំ ឧប្បជ្ជមានានិ យមកបាដិហារិយមហាករុណាសមាបត្តិញាណានិ ច ឥមស្ស អនន្តរំ ឧប្បន្នបរិកម្មានន្តរានិ ឥមិនា អាវជ្ជិតារម្មណេយេវ បវត្តន្តីតិ អាហ ‘‘ឆ…បេ… គណ្ហន្តី’’តិ. មហាវិសយត្តា មហាគជោ វិយ មហន្តន្តិ មហាគជំ.

រូបាវចរារូបាវចរកិរិយចិត្តវណ្ណនា

៥៧៧. ឥទានិ យានិ កិរិយានិ ជាតានិ, តានិ វេទិតព្ពានីតិ ឯវំ យោជនា កាតព្ពា. អត្តភាវោតិ បញ្ចក្ខន្ធា វុច្ចន្តិ.

ចិត្តុប្បាទកណ្ឌវណ្ណនា និដ្ឋិតា.